hobieuchanh.com

NAM CỰC TINH HUY



(phần 1)

HỒI THỨ NHỨT

------------

Trong màng loan Dương phu nhơn mộng quái,

Dưới cột lý Ngô Thứ-sử trần tình

Năm mậu tuất (năm 938) đêm rằm tháng giêng, lúc gần hết canh ba, mảnh nguyệt treo giữa trời soi sơn-thủy, giọt nước sương chan mặt đất rưới cỏ cây; nẻo lợi danh vắng-vẻ bước con người, mùi cam khổ tạm bay xa trần thế.

Ái-châu thành[1] là chỗ địa-đầu thị-tứ, dân cư trù mật, quan quân nhộn nhàng; chánh là một trường cạnh tranh lợi danh, mà cũng là chánh một chốn nực nồng cam khổ. Đêm nay canh khuya, trời lạnh người người đều ngơi-nghỉ, nhà nhà đều im-lìm, tưởng là bóng âm che khuất lòng trần, nào dè cách một hồi nghe tiếng chuông trên chùa cúng Phật, mới hay đêm tuy khuya, tiết tuy lạnh, chim trong rừng tuy ngủ, cây trên núi tuy yên, nhưng mà người đời chưa rảnh được nợ trần, hoặc còn mưu kế sanh tồn, hoặc đương tính về phương siêu độ.

Trong dinh quan Thứ-sử, cửa tư bề đóng chặt, người cũng vắng bóng lại qua; duy trước hiên chị nguyệt dỡn hoa đào và bên chái ngọn đèn chờ bạn ngọc. Trống vừa trở canh tư thì thấy quan Thứ-sử Ngô-Quyền ở trong phòng bước ra, bưng đèn đem để trên án, rồi sẻ lén mở cửa đi ra ngoài. Bóng trăng tỏ rạng, soi sáng cả mình, mới thấy người tuổi vừa mới quá bốn mươi, vóc to, sức mạnh, trán rộng, mặt ngang, mày rậm, râu dài, cặp mắt lớn mà lại sáng, trông hình dạng thì đủ biết là một người chí khí cao, độ lượng lớn. Quan Thứ-sử xem trăng rồi lần bước đi lại gần mấy hàng hoa đào, thấy bụi hoa nào tốt rờ rẩm sâm soi, còn dòm bụi hoa đèo thì châu mày ủ mặt. Xem hoa xong rồi mới chậm chậm đi thẳng ra hồ sau, thấy dưới cội lý có mấy cái ghế bèn lại đó mà ngồi. Bóng trăng soi mặt nước như vàng gieo bạc chảy, tiếng dế kêu dưới cội như câu hát giọng đờn; quan Thứ-sử ngồi một mình nhắm cảnh thanh vật tịnh rồi lòng bắt nhớ chuyện sẽ tới, nhớ người ở xa, nhớ tổ quán cố hương, nhớ ơn cha nghĩa bạn.

Mắt đương lim dim, trí đương nghĩ nghị, bỗng nghe phía sau lưng có tiếng tằn-hắn. Quan Thứ-sử day lại thì thấy phu-nhơn, là Dương-thị, biệt hiệu là Nguyệt-Cô, nhẹ bước vạch nhành lần lần đi tới, Phu nhơn đã gần bốn chục mà sắc hãy còn thanh tươi, nước da trắng, gương mặt tròn, mặc áo sô đen, dạng đi yểu điệu. Khi phu nhơn bước tới thấy quan Thứ-sử liền đứng lại mà hỏi rằng:

- Đêm khuya tiết lạnh, sao tướng công không ngủ mà lại ra ngồi ngoài nầy?

- Chẳng biết vì cớ nào đêm nay trong lòng tôi bức-rức ngủ không được, nên tôi thức dậy mở cửa ra ngoài. Đứng trước hiên thấy trăng tỏ, trời thanh tôi mới lần bước đến đây ngồi ngoạn cảnh. Sao phu-nhơn không nghỉ, mà sao lại biết tôi ở đây mà kiếm?

- Thưa tướng-công số là tôi đang ngủ, bỗng chiêm bao thấy phụ thân tôi đầu xã tóc, mà mặt mày tái xanh chạy vô cửa kêu tôi rồi đứng ngó tôi mà khóc. Tôi la lên một tiếng rồi giựt mình thức dậy, cả mình hạn xuất ướt dầm. Tuy tôi biết là chuyện chiêm bao, song không hiểu lành dữ lẽ nào, nên chạy qua phòng tướng-công đặng tỏ lại cho tướng-công nghe. Chẳng dè qua đến đó thấy phòng không vắng vẻ, tôi bước ra tiền đường thấy đèn còn chong trên án mà cửa lại mở bét, tôi liệu chắc tướng-công ra ngoài, nên mới nhẹ gót đến đây mà bày tỏ chuyện chiêm bao cho tướng-công bàn thử.

- Phu-nhơn đừng có sợ. Người ta nói mộng là mị biết sao là lành, sao là dữ mà bàn. Phu-nhơn ngồi ghế đó mà nghỉ chơn, rồi trở vào mà ngủ.

Quan Thứ-sử kéo một cái ghế còn bỏ trống dưới cội cây đem ra mời phu-nhơn ngồi. Lúc đó có một vừng mây bay áng mặt trăng làm cho tư bề cỏ cây lờ mờ, cảnh vật trông ra hết đẹp. Chẳng biết hai người ngồi dưới cội, thấy trăng lu mà buồn bực, hay là nhớ giấc mộng là não nề, song cả hai đều ngồi im-lìm không ai nói tiếng chi hết. Cách một hồi lâu vừng mây qua khỏi, nguyệt sáng lòa, hoa cỏ khoe màu, nước non rạng vẻ; phu-nhơn liếc thì thấy quan Thứ-sử nét mặt ưu sầu, bèn cất tiếng hỏi rằng:

- Thưa tướng-công đá nói chiêm bao là mộng mị, mà sao nãy giờ coi bộ tướng-công không được vui? Nếu thiệt là điềm chẳng lành thì xin tướng-công cũng nói cho thiếp hay. Thiếp tuy là phận gái mặc dầu nhưng mà thiếp đã tuần quen nguy hiểm phong ba, bởi vậy dầu gặp dịp chẳng may thiếp cũng đủ trí đởm đương xin tướng-công chớ ngại.

- Phu-nhơn sợ quá nên nghi cho tôi dấu diếm phu-nhơn đó mà thôi, chớ nào có phải điềm chiêm bao đó làm cho tôi buồn đâu.

- Vậy chớ tướng-công buồn về việc chi?

- Tôi buồn cũng nhiều việc, buồn về việc nhà việc nước lo những nghĩa nặng ơn sâu, nghĩ thiệt khó mà tả hết cho phu-nhơn nghe được.

- Thưa tướng-công, thiếp tuy vụng về yếu đuối, nhưng mà thiếp hằng hết lòng lo sửa trắp nâng khăn. Đã vậy mà lại nhờ phật trời ủng hộ cho vợ chồng ta sanh được hai đứa con trai, thằng Xương-Cấp nay tuổi đã 12, và thằng Xương-Văn nay tuổi đà 11. Còn tướng-công thì đường công danh rực rỡ, làm quan đến chức Thứ-sử, oai quyền to lớn binh tướng dõng cường, cứ Ái-châu thành bố đức trăm nhà, dân Chiêm-thành quốc nghe danh khiếp sợ. Việc gia-đình như vậy, đường công danh như vậy, mà sao tướng-công lại buồn? Hay là thiếp ở có chỗ nào thiếu sót nên tướng-công phiền riêng thiếp chăng?

- Phu-nhơn không rõ, để tôi tỏ thiệt cho phu-nhơn nghe. Tôi vốn con nhà hàn vi lê thứ, chẳng may mẹ cha mất sớm nên tôi phải xứ Đường-Lâm[2] mà rảo bước giang hồ, chủ ý của tôi là muốn kiếm bạn tri-âm mà kết nghĩa đồng-tâm, đặng lập chút thân danh cho rỡ ràng nam-tử. Thiệt cũng nhờ có phật trời giúp vận, nên đến Bình-Kiều[3] may gặp được nhạc phụ yêu thương. Tôi chẳng có tài gì mà nhạc-phụ lại gả phu-nhơn cho tôi, rồi trong lúc dấy nghĩa binh mà đánh Lý-Khắc-Chánh, đuổi Lý-Tấn về Tàu, tôi cũng chẳng có công lao bao nhiêu mà chừng nhạc-phụ cầm quyền Tiết-đạt-sứ rồi lại cho tôi lãnh chức Ái-châu Thứ-sử, lo giữ gìn nam-phương cường-giới.

- Lời tướng-công nói đó là lời khiêm nhượng mà thôi chớ thiếp nghĩ họ Dương ngày nay mà được giao ngôi cao quyền cả, ấy cũng là nhờ có sức tướng-công nhiều nên mới được như vậy chớ.

- Phu-nhơn đừng có cãi lẽ, để tôi nói hết cho phu-nhơn nghe. Làm trai như tôi đây, công danh rực rỡ, mà lại có vợ hiền, có con trai, theo thường tình ai cũng đều phỉ nguyện. Nhưng mà đứng làm trai hễ được vinh huê phú quí rồi thì độc thiện kỳ thân, bo bo giữ lấy cái địa-vị cao sang mà hưởng, ai hoạn nạn không biết thương yêu, ai lâm khổ không thèm tế độ, không lo đền ơn xưa nghĩa cũ, không chịu tính hậu vận tương lai, thế thì sao đáng mặt trượng-phu hào-kiệt. Nãy giờ tôi ngồi đây, trăng-thanh cảnh tịnh khiến cho tôi động lòng mà nhớ những việc trước sau. Tôi nghĩ tôi mang ơn nhạc-phụ thiệt là nhiều, mà không biết lấy chi đền đáp. Nhạc-phụ đã lấy lòng trượng-phu quân-tử mà đãi tôi, nếu tôi muốn báo đáp thì tôi cũng phải lấy nghĩa trượng-phu quân-tử mà đối lại mới vừa. Chẳng giấu chi với phu-nhơn, mấy năm nay tôi thường lo mưu tính kế quyết giúp cho nhạc-phụ dựng cơ-đồ vương bá trong chốn nam phương, nhưng mà tôi tính chưa được nên tôi buồn. Phu-nhơn nghĩ đó mà coi, thằng Lưu-Cung ở thành Phiên-ngung [4] nó tài trí gì mà tự xưng là Nam-Hán Hoàng-Đế. Chúng ta ở đất Giao-châu gồm đến 12 châu, cộng là 59 huyện, mà hơn một năm nay chúng ta cứ thần phục nước Tàu hoài. Nay nhạc-phụ đã cầm quyền Tiết-đạt-sứ nhắm lại dầu tự xưng vương, xưng đế, nghĩ cũng chẳng kém gì Lưu-Cung. Hềm vì nước ta ở giữa, phía Bắc người Tàu cứ hầm hầm thâu đoạt, phía nam Chiêm-thành toan nhiễu loạn biên cương. Đã vậy mà trảo nha của nhạc-phụ đếm không đặng mấy người, lại trong mấy người ấy chưa chắc đã tận tâm nưng đỡ. Bởi vậy cơ đồ vương-bá thiệt là khó dựng, mà tôi coi việc bảo tồn chưa chắc chắn chút nào. Tôi nghĩ cuộc đời nằm nhắm mắt không an, bởi cớ ấy nên tôi buồn chớ nào phải là buồn vì nghe chiêm bao mộng mị hay sao.

- Thưa tướng-công, tướng-công nói những lời trung nghĩa, thiếp nghe qua thiệt cảm xúc vô cùng. Tuy vậy thiếp xin tướng-công cho phép thiếp hỏi đôi lời: phụ-thân của thiếp thế cô lực thiểu, còn đất Giao-châu nầy lưỡng diện thọ địch, bởi vậy cho nên nếu muốn xây nền vương bá thì khó đã đành rồi. Còn tướng-công nói nha-trảo của phụ thân không mấy người, lại trong số ấy chưa chắc hết thảy đều tận tâm tá trợ, thì thiếp không hiểu vì cớ nào mà tướng-công lại nói như vậy. Tướng-công, là con rể trong nhà, cứ Ái-châu đặng ngăn đón Chiêm-thành, còn Dương-kiết-Lợi, là em đồng tông, thì cứ Lục-Châu[5] đặng ngăn ngừa Bắc-địch. Trong xứ lại còn những anh-hùng hào-kiệt như Kiều-công-Tiện, Đỗ-cảnh-Thạc và nhiều người khác nữa lo phò tá phụ thân, vì sao mà tướng-công lại còn lo sợ?

- Phu-nhơn là phụ nữ xẩn-bẩn trong chốn khuê phòng làm sao mà phu-nhơn hiểu những cơ trị loạn tồn vong cho được. Thiệt tôi lìa xa nhạc-phụ trong lòng tôi chẳng chút nào an, ngặt chỗ trọng trấn nầy không dám phú cho ai, nên cực chẳng đã tôi phải ở đây mà gìn giữ. Chẳng phải việc nước làm cho tôi ưu lự mà thôi, việc nhà tôi xem cũng chưa vừa con mắt. Vợ chồng ta có hai đứa con trai, ấy cũng là hạnh phúc, song tôi dòm hai đứa đều nhu nhược không có khiếu anh-hùng. Tôi nay tuổi đã 41 rồi; tôi sợ e sau ngày tôi nhắm mắt qui tiên thì hai trẻ không biết kế chí của tôi mà làm cho tông môn hiển đạt.

- Hai đứa nó khờ dại ăn chưa no lo chưa tới, hơi nào tướng-công lo quá như vậy. Tướng-công ráng dạy dỗ chúng nó lần lần, chừng chúng nó lớn khôn thì chúng nó tự nhiên biết đường chánh nẻo tà chớ.

Quan Thứ-sử nghe phu-nhơn khuyên như vậy. Tướng-công thở dài và đứng dậy mà hỏi rằng: “Ngồi lâu có hơi lạnh, vậy thôi trở vào dinh mà nghỉ một chút !”. Vợ chồng dắt đi vô, chồng đi trước, vợ theo sau, huỡn đãi mà đi, không nói chuyện gì nữa hết.

HỒI THỨ HAI

------------

Nghe tin dữ anh-hùng sái lụy

Hưng nghĩa binh dõng-sĩ báo thù

Qua ngày sau, mới vừa tảo thinh Ngô Thứ-sử đã thức dậy ngồi tại tiền đường mà uống trà. Trước cửa có hai tên quân đứng hầu, còn ngoài huê-viên thì có mấy tên quân đứa vạch lá bắt sâu, đứa vun phân nhổ cỏ. Hai vị công-tử là Xương-Cấp với Xương-Văn chạy ngang dọc trong mấy đám bông rượt bắt bươm bướm đang bay là đà hút nhụy. Xương-Cấp rủi vấp nhằm cục đất nên té nằm dài mà khóc, Xương-Văn lật đật đỡ anh ngồi dậy, rồi mấy tên quân xúm lại bồng công-tử vào dinh.

Ngô Thứ-sử tuy ngồi trong nhậu trà, song đã có ý dòm chừng hai đứa con, bởi vậy cho nên ngó thấy đầu đuôi rõ hết. Chừng quân bồng Xương-Cấp và dắt Xương-Văn vào tới cửa thì Ngô Thứ-sử mới nói rằng: “Để nó đứng xuống coi thử nào”! Quân lật đật để Xương-Cấp đứng xuống mà Xương-Cấp hãy còn khóc thúc thích. Ngô Thứ-sử kêu hết hai công-tử lại đứng ngay trước mặt mà dạy rằng: “Làm con trai phải tập cho quen tánh hùng-hào dạn-dĩ, còn làm anh em phải biết trìu mến yêu thương nhau. Nãy giờ tao đã thấy rõ hết: thằng Cấp té, thằng Văn lật đật đỡ dậy. Thằng Văn có lòng thương anh thiệt là đáng khen. Còn thằng Cấp, mi đã 12 tuổi rồi, chớ đâu phải là mới nên năm nên ba gì đó mà khóc. Cái tánh nhu-nhược của mi đó lẽ thì ta phải phạt mi đặng cho mi biết mà chừa cãi.

Nhưng nghĩ vì việc đã lỡ rồi nên ta tha mi, song ta nói cho mi biết từ rày sắp tới mi phải sửa tánh lại cho cứng cỏi, nếu mi còn nhu nhược như vậy nữa thì ta đánh đòn chớ không dung nữa đâu. Chơi rủi té trong đám bông mi lại nằm đó mà khóc! Thoảng ngày sau mi khôn lớn, ra xông đột với đời, rủi gặp cơn khuynh-phúc, mi ngồi mà khóc, chớ không lo mưu ra sức mà giải nạn trừ nguy, thì ta chắc cả đời mi không làm nên việc gì cả. Mi phải nhớ lời ta dạy, chớ nên bỏ qua...”.

Ngô Thứ-sử vừa nói tới đó, thì có một tên quân hầu vào thưa rằng có người ở Đại-La thành [6], xưng là Lê-hầu-Ngạc, vì có việc gắp, nên xin vào ra mắt quan Thứ-sử. Ngô Quyền nghe báo liền dạy nhị vị công-tử vào hậu đường, rồi sai quân ra đòi Lê-hầu-Ngạc vào. Hầu-Ngạc bước vào vừa ngó thấy mặt quan Thứ-sử vùng khóc rống lên mà thưa rằng: “Thượng quan ôi! Lịnh nhạc-phụ là quan Tiết-đạt-sứ thọ hại rồi...”.

Ngô-Quyền nghe nói thất sắc vỗ bàn đứng dậy mà hỏi rằng: “Hại về việc gì? Sao mà bị hại?” Hầu-Ngạc thưa rằng: “Hôm tối mùng 8 Tiết-đạt-sứ ra chơi trước dinh, Kiều-công-Tiện phục binh lén giết rồi, thượng quan ôi!” Ngô-Quyền nghe nói té ngồi trên ghế rồi hai tay ôm ngực mà khóc. Dương phu-nhơn ở trong hậu đường nghe khóc chẳng hiểu có việc chi, nên lật đật chạy ra mà hỏi, chừng nghe rõ cha đã bị người ta giết rồi thì ngã lăn dưới đất mà than khóc kêu trời nghe rất thảm thiết.

Quan Thứ-sử nghe nhạc-phụ bị giết thì tức giận vô cùng, mà thấy phu-nhơn ai-bi như vậy lại càng thêm đau-đớn, bởi vậy ngồi thở ra rồi khuyên phu-nhơn rằng: “Tôi đã lo sợ hằng ngày mà không khỏi! Thôi, việc đã lỡ rồi, bây giờ phu-nhơn khóc đã không ích gì, mà lại còn làm cho tôi bối rối thêm nữa. Xin phu-nhơn hãy nín đi để tôi hỏi lại rõ ràng rồi tôi sẽ liệu lượng”. Phu-nhơn nghe lời quan Thứ-sử nói như vậy liền đứng dậy đi lại bộ ván để gần đó mà ngồi. Quan Thứ-sử mới nói với Hầu-Ngạc rằng:

- Em là đứa hầu cận quan Tiết-đạt-sứ, có lẽ em rõ hết các việc ở Đại-La thành. Vậy em hãy tỏ thiệt cho ta nghe coi vì cớ nào mà Kiều-công-Tiện lại nỡ phản tâm như vậy; nó giết rồi bây giờ nó tính làm việc gì, còn nhạc-mẫu và em ta là Dương-tam-Ca bây giờ ở đâu?

- Thưa thượng quan, từ ngày thượng quan đem binh ra trấn Ái-châu thì Kiều-công-Tiện quản xuất binh nhung, lần lần muốn lộng quyền, có nhiều khi chém giết người ta mà không tỏ cho lịnh trên hay. Ông Đỗ-cảnh-Thạc, thường có xin quan Tiết-đạt-sứ hãy thâu binh quyền lại, nhưng mà quan Tiết-đạt-sứ vì yêu Kiều-công-Tiện thái quá nên không chịu nhậm lời của Cảnh-Thạc xin. Trong tiết nguơn-đán mới rồi đây dân ở Thái-bình dấy loạn, Kiều-công-Tiện xin quan Tiết-đạt-sứ sai Đỗ-cảnh-Thạc lãnh hai ngàn quân đi dẹp loạn, Đỗ-cảnh-Thạc đi rồi thì ở Đại-la tướng sĩ chẳng còn ai dám đối đầu với Kiều-công-Tiện nữa, bởi vậy tối mùng 8 nó mới sai con nó là Kiều-công-Hãn dắt 10 tên võ sĩ lén thích tử quan Tiết-đạt sứ. Những quân hầu đứa nào chống cự đều bị giết hết thảy. Tôi thấy việc chẳng lành liền chạy vào báo cho phu-nhơn và công tử hay. Phu-nhơn vừa mới bước ra bị Kiều-công-Hãn bắt lại. Phu-nhơn giận mắng nó nên nó cũng thích tử luôn phu-nhơn nữa.

Ngô-phu-nhơn nghe nói mẹ bị giết nên rống lên khóc nữa. Quan Thứ-sử chắt lưởi rồi lại lắc đầu mà hỏi rằng:

- Nó có giết luôn em ta hay không?

- Thưa thượng quan, tôi thấy họa đã lớn rồi mà lúc ấy Kiều-công-Tiện lại kéo binh vào dinh, tôi sợ tánh mạng của công tử khó toàn, nên tôi cản không cho công tử ra rồi tôi lén dắt qua ngã tây môn cho công tử thoát nạn. Vừa mới tới cửa thì có năm sáu người tay cầm khí giái đón hỏi chúng tôi là ai, và nửa đêm dắt nhau đi đâu vậy? Công-tử sợ hãi lật đật núp sau lưng tôi...

- Cha chết mà không dám báo thù, gặp kẻ nghịch mà không dám chống cự! Con nhà tướng mà sao khiếp nhược quá như vậy? Thiệt tức quá !

- Thưa thượng quan, chúng nó đông dẫy đầy, còn công tử thì có một mình mà chống cự sao được.

- Thà là chết, chớ nỡ nào lại cúi đầu úp mặt mà chạy! Hứ! Thứ đồ hư!...mà công tử bây giờ ở đâu.

- Thưa thượng quan, tôi thấy bọn nó đông, còn tôi có một mình mà lại không có khí giái, nên tôi phải dùng chước nói dối rằng chúng tôi là đề-lại đi ra ngoài thành chơi. Chúng nó hỏi vậy chớ họ đã giết quan Tiết-đạt-sứ rồi chưa. Tôi giã bộ không hay không biết chi hết, và hỏi chúng nó vậy chớ ai giám giết quan Tiết-đạt-sứ. Chúng nó mắng tôi là đồ ngu rồi xô tôi với công tử biểu đi ra khỏi cửa cho mau. Tôi với công tử mới dắt nhau mà chạy, tưởng là thoát nạn được rồi, nào dè mới chạy được một khúc thì chúng nó rượt theo sau lưng và la ó vang rân rằng: “Bắt nó! Công-tử Dương-tam-Ca đó đa. Phải bắt cho được nó”. Tôi với Công-tử hồn phi phách tán nên cong lưng chạy riết, không dám ngó lại. Ra khỏi thành chúng tôi liệu chạy trên bờ cái sợ kẻ nghịch rượt theo kịp, nên tẻ đường chạy băng ngang mấy đám ruộng, tính vô rừng mà trốn. Công-tử yếu đuối quá nên lược bược ở sau hoài, tôi phải chạy chậm chậm mà chờ. Khi băng ngang ruộng, Công-tử đuối chơn tôi phải nắm tay mà dắt. Có một tên quân chạy theo kịp vừa đưa tay chụp đầu công tử thì tôi day lại đá một đá té lăn, nó la om sòm, phía sau nghe có một đám ngưòi chạy gần tới, tôi sợ mới dắt công tử vô rừng; trời tối đen, không thấy đường mà chạy, phần thì không dám kêu chừng nhau, nên chạy một hồi công tử lạc mất.

Tôi trở lại mà kiếm, song kiếm tới sáng cũng không gặp, tôi không biết Công-tử trốn đi đâu, hay là bị quân nghịch nó bắt được. Tôi muốn dọ tin Công-tử nên quơ mót được một gánh củi khô rồi giả dạng tiều-phu gánh vô thành bán. Tôi hỏi thăm thì họ nói Công-tử đã trốn mất, quân của Công-Tiện bắt không được, còn Công-Tiện thì đã đoạt chức Tiết-đạt-sứ, rồi dạy con là Công-Hãn chỉnh tu binh-mã để phòng chống cự với các châu huyện nào nghịch mạng không chịu tùng quyền. Tôi nghe rõ tin ấy liền bươn bả trèo núi lội sông riết đến đây mà báo cho thượng-quan hay đặng thượng-quan liệu định.

Dương phu-nhơn nghe rõ đầu đuôi rồi thì khóc ấm-ức mà thưa với chồng rằng: “Thưa tướng-công, nay quân phản nghịch nó đã giết cha mẹ thiếp rồi. Em thiếp là đứa khốn nạn không dám chết với mẹ cha, lại còn mang đầu mà chạy, thì không còn kể chi nó nữa. Thiếp là phận gái, không biết cầm thương lên ngựa, bây giờ làm sao mà báo thù cho cha? Vậy thiếp xin lỗi tương-công cho thiếp tự-tử cho rồi đặng cho tròn chữ hiếu”.

Ngô Thứ-sử nghe vợ nói như vậy thì cười mà đáp rằng: “Chuyện gì mà phu-nhơn phải chết? Thằng Tam-Ca nó nhác, chớ ta đây cũng sợ Kiều-công-Tiện mà không dám báo thù nữa hay sao? Phu-nhơn hãy vào hậu dinh mà nghỉ để cho ta tính kế trả thù. Ta nói thiệt, nếu ta còn một tấc hơi thì cha con thằng Công-Tiện cũng không ngồi yên được. Ta quyết sẽ phân thây chúng nó mà đền ơn tri-ngộ cho nhạc-phụ ta”.

Ngô Thứ-sử liền nhóm bộ tướng là Nguyễn-Khoan, Lý-Khuê, Triệu-Tấn, Ngô-nhựt-Khánh, Nguyễn-thủ-Thiệp, Lữ-Đường, Nguyễn-Siêu và Cao-đằng-Vân mà thương nghị. Chư tướng ai nghe tin Kiều-công-Tiện thích-tử Dương-diên-Nghệ thì cũng tức giận, bởi vậy họ rập nhau xin cử binh báo thù. Ngô Thứ-sử thấy lòng chư tướng như vậy thì mừng thầm liền dạy Lữ-Đường với Nguyễn-Siêu đi gom hết binh lính các quận huyện trong địa phận Ái-Châu và Hoan-Châu[7], lại truyền lịnh mà chiêu mộ dân tráng để sung làm nghĩa binh thêm nữa. Người lại viết ba bức thơ sai quân đem cho Đỗ-cảnh-Thạc một bức mà khuyên giúp binh đặng phá quân nghịch, và đem cho Dương-kiết-Lợi ở Lục-châu một bức mà khuyên đừng có động binh, phải hết lòng lo ngăn ngừa binh Tàu đừng cho qua cứu Công-Tiện, đặng để mình thong-thả mà lo mưu phá giặc.

Hai tướng đi mộ binh thì chia nhau mà đi, Lữ-Đường lo nội trong Ái-Châu, còn Nguyễn-Siêu lãnh đi Hoan-châu. Nguyễn-Siêu mộ binh góp lính Hoan-châu gần xong sắp trở về bỗng gặp hai tên quân đương dắt một tên trai đi trước, mà sau lưng lại có một bà già với một nàng con gái chạy theo than khóc coi bi thảm lắm. Nguyễn-Siêu kêu đứng lại hỏi thì bà già nói rằng bà có một đứa con trai tên là Lê-Đạt nhà nghèo mà bà nhờ có nó mới khỏi đói lạnh. Bà định đôi bạn cho nó vừa rồi, hôm nọ tiết trời lạnh lẽo, Lê-Đạt thấy mẹ già run lập-cập, mới lật đật xách búa vào rừng đốn củi khô, tính đem về đốt lửa cho bà hơ ấm. Mới vào tới mé rừng, Lê-Đạt thình lình gặp một tên trai, vốn con nhà thân-hào trong xứ, đương hãm hiếp một nàng con gái. Lê-Đạt thấy vậy bất bình dằn lòng không được, nên đánh tên trai ấy gãy ba cái răng. Cha mẹ tên trai ấy binh con nên làm đơn đến huyện đường mà kiện, rồi đem tiền đút lót nài xin phải đày Lê-Đạt đi cho xa. Quan huyện một là vị oai thế nhà thân hào, hai là mê hơi tiền bạc, nên không lóng trong gạn đục, liền dạy lính đi bắt Lê-Đạt đem về, rồi xử đày Lê-Đạt vào nam biên không cho ở trong huyện nửa. Nay lính dắt Lê-Đạt đi đây là dắt mà đày vào xứ Chàm, bởi vậy mẹ già với vợ yếu mới chạy theo, quyết tình sanh tử có nhau, chớ không nỡ kẻ ở chơn trời người góc biển.

Bà già thuật chuyện như vậy rồi ngồi khoanh tay dựa gốc cây rồi khóc muồi. Nguyễn-Siêu nghe rõ sự oan ức như vậy thì nổi giận dằn không được, rượt đánh lính ngã lăn, mở trói cho Lê-Đạt rồi dắt trở lại huyện đường, quở trách quan huyện và dạy phải tha Lê-Đạt lập tức. Quan huyện sợ oai nên bỏ án cũ và lên án mới mà tha bổng Lê-Đạt, không dám cãi lẽ chi tiết.

Mẹ con Lê-Đạt khỏi nạn, bèn lạy tạ Nguyễn-Siêu rồi dắt nhau trở về nhà, hỏi thăm mới hay người cứu mình đó là gia tướng của quan Thứ-sử sai đi mộ binh. Mẹ Lê-Đạt nghe nói ngồi suy nghĩ một hồi rồi xuối con biểu ra đầu quân, trước là đền bồi nghĩa nặng cho ân-nhân, sau nữa vẹn toàn phận sự của nam-tử. Lê-Đạt thấy mẹ già yếu không nỡ bỏ mà đi. Mẹ giận đòi tự vận mà chết còn vợ thì cũng theo đốc hoài nên cực chẳng đã Lê-Đạt phải nghe lời.

Lê-Đạt theo Nguyễn-Siêu mà xin đầu quân, thuật rõ việc nhà cho Nguyễn-Siêu nghe, Nguyễn-Siêu thấy người hào nghĩa thì đem lòng thương và dượt thử, thấy võ nghệ túc dụng nên liền cho làm đội trưởng.

Ngày 30 tháng giêng, Lữ-Đường và Nguyễn-Siêu thâu góp binh các quận và chiêu mộ nghĩa binh đem về Ái-châu-thành kể số được 2 muôn. Ngô Thứ-sử bèn thăng đường, cho đòi chư tướng đến đủ mặt rồi phân rằng: “Phép dụng binh nếu muốn công kích người ta trước phải lo thủ thế. Ta nay tính kéo nghĩa binh ra Đại-La thành đặng đánh bắt Kiều-công-Tiện mà báo thù cho nhạc-phụ ta, tuy là ta thầm nguyện nếu ta không thành công thì ta chết cho rạng danh trung nghĩa, chớ không thèm trở về đất Ái-châu, nhưng mà ta nghĩ Ái-châu là căn bổn của ta, nếu ta kéo hết binh đi, không lo phòng bị, thoảng như họ Kiều nó dọ biết được tình cảnh ấy, nó đợi binh ta đi ra xa rồi nó cho một đạo binh lên vào lấy Ái-châu, rồi trong đánh ra ngoài đánh vô, ta lưỡng diện thọ địch ắt phải mang hại. Vậy thì Nguyễn-Khoan phải lãnh ba ngàn binh ở lại Ái-châu, trước bảo hộ cho gia quyến ta, sau ngăn ngừa binh họ Kiều vào thâu đoạt, hoặc binh Chiêm-Thành sanh rối loạn; Lữ-Đường và Nguyễn-Siêu lãnh chức tiền đạo tiên phuông; Lý-Khuê với Ngô-nhựt-Khánh lãnh tả hữu lưỡng dực, còn Nguyễn-thủ-Thiệp, Triệu-Tấn, Cao-đằng-Vân thì theo ta mà quản suất trung-quân. Ngày mai là ngày tốt, ta sẽ chọn ngày ấy rồi làm lễ tế cờ mà khởi binh. Vậy tướng sĩ phải kiểm điểm binh lính, sửa soạn khí giái, rồi sáng mai, đầu giờ thìn, phải tề tựu tại bắc môn mà nghe lịnh”.

Chư tướng nghe lịnh truyền rồi thảy đều cuối đầu lui ra. Rạng ngày mai tại bắc-môn tiết lễ tế cờ rất rất trọng. Ba ngàn binh ở thủ thành thì dàn ở trong, Nguyễn-Khoan cỡi ngựa cầm đao đứng trước đầu quân mà quản xuất. Ngoài thành thì có Lữ-Đường với Nguyễn-Siêu thống lãnh ba ngàn quân dàn ra phía trước. Lý-Khuê dàn hai ngàn binh ở bên tả, Ngô-nhựt-Khánh dàn hai ngàn binh bên hữu, còn chính giữa thì Nguyễn-thủ-Thiệp, Cao-đằng-Vân với Triệu-Tấn quản xuất một muôn binh, sắp đứng chung quanh một cái đài cao, trên đài có dựng một cây đại kỳ đề chữ:

Nghĩa binh báo cừu,

Ái-châu Ngô Thứ-sử.

Đến giờ thìn đánh ba hồi trống và ba hồi chiêng dứt rồi thì thấy Ngô-Quyền trong thành cỡi ngựa kim đi ra, mình mặc giáp trắng, đầu bao khăn trắng, tay cầm thương, lưng đai kiếm, ngựa đi chậm chậm, coi oai nghi lẫm liệt.

Dương phu-nhơn với nhị vị công-tử ngồi xe theo sau. Ra đến trung-quân, Ngô Thứ-sử xuống ngựa rồi dắt phu-nhơn và hai công tử lên đài cúng tế, khẩn nguyện đất trời phù hộ nghĩa binh, vái linh hồn Dương-diên-Nghệ rồi từ biệt vợ con mà tấn binh, trống đánh nghe vang tai, quân đi, coi chật đất. Dương phu-nhơn cùng nhị Công-tử lên xe ngồi ngó theo, cho đến binh tướng đi khuất hết rồi mới lau nước mắt mà trở vào thành.

Ngô Thứ-sử kéo binh đi được vài dậm đường, xảy có một tên quân, thuộc tiền đạo, trở lại mà báo rằng có gặp Dương-tam-Ca ở Đại La-Thành vào, nên vưng lịnh nhị vị tiên phuông trở lại bẩm cho quan Thứ-sử hay. Ngô-Quyền vẫn tưởng Dương-tam-Ca đã bị giặc giết rồi, nay nghe nói có gặp Dương-Công-tử thì mừng không xiết kể, lại muốn hỏi thăm cho biết thế lực của Kiều-công-Tiện, nên truyền lịnh dừng binh liền rồi cho đòi Dương-tam-Ca đến hội diện. Dương-tam-Ca nhập trung-quân, dòm thấy Ngô Thứ-sử thì chạy lại ôm mà khóc. Ngô Thứ-sử lấy lời khẳng khái mà khuyên lơn, rồi hỏi Dương-Công-tử coi làm sao mà thoát nạn được. Dương-Công-tử nói rằng từ khi lạc mất Hầu-Ngạc rồi thơ thẩn đi trong rừng hoài, đi trót một đêm một ngày mới gặp một tiều-phu hỏi thăm đường rồi lần lần vào Ái-châu. Ngô Thứ-sử bèn sai hai tên quân đưa Dương-tam-Ca trở vào Ái-châu thành đặng em chị gặp nhau, rồi truyện lịnh tấn binh, không chịu trì huởn.

HỒI THỨ BA

------------

Nước nguy biến, Đinh-Công rầu vong mạng,

Chú đuổi xô, Bộ-Lãnh quyết lập thân.

Ở Hoa-lư-động [8] có một vị thanh-niên tráng sĩ họ Đinh tên Bộ-Lãnh, lúc Ngô-Quyền khởi nghĩa báo thù, anh ta mới được 15 tuổi mà thôi, nhưng mà anh ta chí khí hùng hào, sức lực mạnh mẽ, trong xứ dầu người lớn tuổi cũng phải kiên nể. Đinh-bộ-Lãnh vốn là con quan Thứ-sử Hoan-châu, tên là Đinh-công-Trứ, hồi đời Khúc-Hạo làm Tiết-đạt-sứ.

Năm đinh-sửu (năm 917) Khúc-Hạo qua đời, con là Khúc-thừa-Mỹ lên kế nghiệp cha, chẳng rõ ý chi không chịu giao hảo với Nam-Hán Hoàng đế ở Phiên-Ngung, lại cầu phong với vua nhà Lương. Đinh-công-Trứ ở Hoan-châu nghe tin ấy thì lấy làm bất bình, nên lật đật về Đại-la-Thành vào ra mắt Khúc-thừa-Mỹ mà can rằng: “Đất Giao-châu trót một ngàn năm bị Trung-hoa thâu đoạt, mấy năm nay nhờ có Lưu-Cung ở Quảng-châu không phục Bắc-triều, hai đàng ghìm nhau, nên chúng ta mới được yên ổn. Vả chúng ta ở dưới, Lưu-Cung ở giữa, nhà Lương ở trên, thì ta phải hòa với Lưu-Cung, chớ sao lại phục nhà Lương, thoảng như Lưu-Cung đem binh Nam-Hán mà đánh ta, thì nhà Lương ở xa làm sao mà ứng tiếp được, xin thượng quan phải xét lại mà bải sự cầu phong vơi nhà Lương đi, nếu thượng quan cãi lời tôi thì sợ đất Giao-châu nầy không giữ được”.

Khúc-thừa-Mỹ không thèm nghe lời can gián, mà lại nói nhiều tiếng tự phụ, làm cho Đinh-công-Trứ phiền lòng trở về Hoan-châu vào thở ra than, trong trí chác rằng Giao-châu sớm muộn gì cũng về tay Nam-Hán Hoàng đế. Qua năm quí mùi (năm 923) vợ Đinh-công-Trứ là Đàm-thị mới sanh Đinh-bộ-Lãnh vừa được chừng 3 tháng, thì thiệt quả Nam-Hán Hoàng đế sai tướng là Lý-khắc-Chánh đem binh sang đánh đất Giao-châu, bắt Khúc-thừa-Mỹ giải về Phiên-Ngung rồi Nam-Hán Hoàng đế phong cho bộ tướng là Lý-Tấn làm Thứ-sử qua hiệp với Lý-khắc-Chánh mà cai trị đất Giao-châu. Đinh-công-Trứ nghe tin Thừa-Mỹ bị bắt, đất Giao-châu đã về tay người Tàu, thì chắc lưỡi kêu trời rồi nhuốm bịnh không đầy một tháng thì tỵ-thế.

Lý-Tấn sai quan Tàu vào cai trị Hoan-châu. Đàm-thị bơ vơ không nơi nương ngụ, mới bồng con về Hoa-lư-động mà xin tá túc với em chồng tên là Đinh-Quản. Tuy Hoa-Lư là xứ núi non rừng rú nhơn dân tuy nghèo khổ, nhà cửa thưa thớt, nhưng mà Đinh-Quản là một người tánh chất kiệm cần, bởi vậy trong nhà đủ ăn, có nuôi 3 con trâu để cày ruộng. Đinh-Quản có một đứa con trai tên là Đinh-Điền cũng một tuổi với Đinh-bộ-Lãnh, khi mẹ con Đàm-thị về tới thuật chuyện Đinh-công-Trứ chết thì Đinh-Quản than khóc hết sức, thấy cháu còn nhỏ mà mồ côi cha thì hết lòng thương yêu nên nguyện nuôi cháu cho trọn nghĩa đồng bào cốt nhục, nhờ Đinh-Quản tử tế nên mẹ con Đàm-Thị có chỗ dung thân, khỏi lo đói khát.

Khi Đinh-bộ-Lãnh được 5 tuổi thì Đam-Thị tỵ-trần, bỏ Đinh-bộ-Lãnh lại cho Đinh-Quản dưỡng dục. Qua năm Đinh-mão (năm 931) Dương-diên-Nghệ là nha-tướng của Khúc-Hạo thuở trước, chiêu mộ quân sĩ để đánh Lý-Tấn và Lý-khắc-Chánh mà báo thù cho Khúc-thừa-Mỹ, thì trong mỗi làng mỗi xóm ai ai cũng đều thuận tùng, nên những người trai tráng thường hay tựu lại mà luyên-tập võ nghệ để giúp sức cho Dương-diên-Nghệ.

Đinh-Quản là bực thổ hào trong xứ Hoa-Lư, bởi vậy những kẻ trai tráng thường hay tựu tập tại nhà Đinh-Quản mà tập luyện kẻ lại múa siêu, người tập đi roi kẻ tập lăn khiên người tập độc kiếm. Khi ấy Đinh-bộ-Lãnh với Đinh-Điền đã được 8 tuổi, ngó thấy người ta luyện tập võ nghệ thì trong lòng ham mộ lắm nên hễ lúc nào không có ai thì hai trẻ ra sân bắt chước nhảy múa đánh đập. Đinh-bộ-Lãnh mạnh mẽ lẹ-làng mà trí lại sáng suốt, nghe ai nói thì hiểu liền, thấy ai làm thì nhớ hết, bởi vậy mấy thiệu nghề võ đều thuộc lòng rồi kiếm cây nhỏ làm roi mà tập.

Chừng Đinh-bộ-Lãnh được 10 tuổi, chú mới sai đi giữ trâu. Bữa nào cũng vậy, hễ Bộ-Lãnh dắt trâu ra khỏi nhà thì lo kiếm bọn chăn trâu mà chơi, hễ gom được năm bảy đứa rồi thì chia ra một bên phân nửa rồi đánh lộn với nhau.

Bên nào có Bộ-Lãnh thì ăn hoài: chơi năm mười lần sắp chăn trâu đều biết sức Bộ-Lãnh nên không dám đối địch với anh ta nữa. Bộ-Lãnh thấy vậy mới chấp hết bọn chăn trâu ở một bên, còn một mình anh ta ở một bên. Bọn chăn trâu chịu, rồi áp ra mà đánh, chúng nó đông đứa, áp vô một lượt ôm mà vật Bộ-Lãnh. Bộ-Lãnh tuy đánh đạp mấy đứa vô trước, song mấy đứa sau áp vô nữa, ôm chặt anh ta quá nên túng thế phải chịu thua. Bộ-Lãnh ngồi suy nghĩ một hồi rồi bước ra khích đánh nữa. Sắp chăn trâu thấy mình đã đánh thắng được một trận rồi, tưởng nếu đánh nữa thì cũng sẽ ăn nữa, nên dàn ra mà đánh. Chẳng dè khi chúng nó vừa áp vô thì Bộ-Lãnh lại trá bại tháo lui; chúng nó thấy vậy lại càng hứng chí rượt theo, nhưng bởi vì có đứa chạy mau có đứa chạy chậm, không xáp vô một lượt nữa được, nên Bộ-Lãnh thừa thế trở lại đánh mấy đứa tới trước ngã lăn, rồi mấy đứa tới sau đứa nào tới cũng đều bị đánh hết thảy, đứa u đầu, đứa xể mặt, thất kinh không dám chống cự nữa. Từ ấy về sau sắp chăn trâu đều tôn Bộ-Lãnh làm anh cả; nếu có đứa nào cãi lộn với nhau thì phải thưa cho Bộ-Lãnh phân xử. Khi còn nhỏ thì hung hăng như vậy, nhưng Bộ-Lãnh thương Đinh-Điền là con của người chú lắm, hai anh em chẳng hề khi nào rời nhau, đi đâu cũng đi với nhau, làm việc gì cũng làm chung với nhau, mà Bộ-Lãnh mạnh mẽ hơn, nên mấy việc nặng nề cực nhọc thì Bộ-Lãnh gánh vác thế cho Đinh-Điền hết thảy. Chừng được mười ba mười bốn tuổi thì chú bắt vào rừng đốn củi chớ không cho đi coi trâu nữa. Tuy vậy mà hễ bữa nào rảnh rang thì Bộ-Lãnh chạy đi kiếm sắp chăn trâu mà chơi. Mà sắp chăn trâu cũng kỳ, hễ thấy dạng Bộ-Lãnh thì mừng rỡ vô cùng, áp nhau chạy lại mà nghinh tiếp rồi nắm tay nhau lại làm kiệu để cho Bộ-Lãnh ngồi mà khiên đi, hò hét om sòm, kiếm mấy bóng mát để Bộ-Lãnh ngồi rồi khoanh tay đứng chung quanh mà hầu.

Năm mậu tuất, là năm bắt đầu thuật truyện nầy, thì Bộ-Lãnh đã được 15 tuổi. Nhà Trần-Lão ở gần nuôi trâu nhiều nên cuối tháng giêng mới mướn thêm một đứa bạn tên là Lê-Dực đặng coi trâu. Lê-Dực ở làng xa, thuở nay không biết mặt Bộ-Lãnh. Nó đã 21 tuổi rồi, mà lại vóc vạt vậm-vỡ, sức lực mạnh-mẽ lắm. Ngày mùng một tháng hai nó dắt trâu của Trần-Lão lên mé rừng cho ăn. Sắp chăn trâu thấy nó lạ mặt nên xúm nhau lại làm quen rồi đứa hỏi tên tuổi, đứa hỏi quê quán lăn xăn. Chúng nó thấy Lê-Dực cao lớn vậm vỡ thì trầm trồ hoài, có một đứa lại cắc cớ hỏi rằng: “Nầy anh, anh cao lớn như vầy mà dám cự với anh cả của chúng tôi hay không?” Lê-Dực nghe hỏi thì chưng hửng rồi hỏi lại rằng:

- Anh cả của bây là đứa nào?

- Anh không biết hay sao? Anh cả của chúng tôi là Đinh-bộ-Lãnh đó.

- Bộ-Lãnh nào tao có biết đâu. Có nó ở đây hay không?

- Không, anh cả bữa nay không ra chơi.

- Thế thì nó dữ lắm hay sao mà bây hỏi tao dám cự với nó hay không?

- Không có dữ! Anh cả còn nhỏ, mới 15 tuổi, song mạnh mẽ lắm, chắp hết thảy bọn tôi mà đánh không lại ảnh nữa.

- Hứ! Mạnh gì! Bây là đồ con nít nên bây sợ, gặp tao thì tao bẻ cổ nhét lưng chớ tao dễ sợ đâu.

- Anh nói phách đây anh chết đa.

- Bây kêu nó ra đây.

Mới nói chuyện tới đó thì thấy dạng Bộ-Lãnh ở trong xóm đi ra với Đinh-Điền. Sắp chăn trâu vỗ tay mừng rỡ rồi chạy vô đón rước, vòng tay làm kiệu rồi khiêng riết lại chỗ Lê-Dực đứng đó mới để xuống. Có một đứa chăn trâu nói rằng: “anh cả của chúng tôi đây nè! Anh giỏi thì anh bẻ cổ nhét lưng đi”.

Bộ-Lãnh với Lê-Dực liếc ngó nhau, rồi Bộ-Lãnh mới day lại hỏi sắp chăn trâu rằng:

- Đứa nào đòi bẻ cổ tao?

- Anh đó đa.

Bộ-Lãnh ngó ngay Lê-Dực mà hỏi:

- Tôi vô can, mà thuở nay chưa quen biết với anh lần nào, vì cớ chi không có mặt tôi mà anh lại dám buông lời sĩ nhục tôi?

Lê-Dực cũng ngó Bộ-Lãnh mà đáp rằng:

- Mấy đứa nầy nó khoe tài mầy lắm, rồi lại hỏi tao có dám cự với mầy chăng. Tao nói chúng nó sợ mầy, chớ tao dễ sợ đâu, nếu mầy dữ với tao, thì tao bẻ cổ nhét lưng. Tao có nói thì tao chịu, chớ phải là nói lén mầy đâu.

- Anh giỏi thì bẻ cổ tôi đi. Nếu anh bẻ cổ tôi không được, thì tôi lấy cặp con mắt của anh đặng treo nhành cây nầy coi chơi.

Lê-Dực thấy Bộ-Lãnh nhỏ hơn mình mà nói hơi cao, thì giận đỏ mặt bèn nhảy tới đưa tay muốn chụp cổ Bộ-Lãnh, chẳng dè Bộ-Lãnh lẹ quá, trớ ngang qua rồi lòn đá Lê-Dực trúng tại hông bên tả một cái ạch; Lê-Dực một tay ôm hông một tay chờn-vờn muốn níu đầu Bộ-Lãnh, Bộ-Lãnh thừa thế liền nhảy a vô chận cổ móc hết hai con mắt của Lê-Dực mà quăng ra cho Đinh-Điền cầm. Lê-Dực té ngửa ôm mặt mà la; sắp chăn trâu cười vang rân rằng: “Thất kinh hay chưa, còn nói phách nữa thôi?” rồi bỏ Lê-Dực nằm đó khiêng Bộ-Lãnh vào mé rừng đặng ngồi nghỉ mát.

Đến chiều trâu nhà ai cũng đã về hết, duy chỉ có trâu của Trần-Lão không về, Trần-Lão chạy đi kiếm, lên đến mé rừng gặp Lê-Dực đương nằm ôm mặt mà la khóc. Hỏi ra mới hay Bộ-Lãnh đánh và móc mắt Lê-Dực. Trần-Lão dìu-dắt Lê-Dực và đuổi trâu về, rồi qua nhà Đinh-Quản mà mắng vốn. Đinh-Quản kêu Bộ-Lãnh ra mà hỏi rõ đầu đuôi, rồi đánh đòn 50 roi. Bộ-Lãnh kêu nài nói rằng tại Lê-Dực ỷ lớn muốn khiêu khích và nhảy ra đánh trước, chớ không phải tại mình sanh sự. Đinh-Quản sợ Trần-Lão đi kiện, nên tuy Bộ-Lãnh nói phải mà không chịu nghe, cứ đè đánh ép đủ 50 roi rồi đuổi đi, không cho ở nữa.

Đinh-Điền sợ cha nên không dám khuyên giải, song thấy Bộ-Lãnh ra đi thì thương xót vô cùng, bởi vậy lén chạy theo đưa cho Bộ-Lãnh một quảu gạo với một gói áo quần rồi anh em khóc với nhau mà từ biệt.

Trong xứ ai nghe chuyện Bộ-Lãnh còn nhỏ mà đánh móc con mắt Lê-Dực là đứa đã lớn hơn lại mạnh hơn, thì cũng đều ngợi khen kính phục, mà ai nghe nói Bộ-Lãnh bị chú đuổi ra khỏi nhà thì cũng đều thương xót, bởi vậy Bộ-Lãnh ghé nhà nào họ cũng đều vui lòng cho ở đậu.

Bộ-Lãnh bơ-vơ, nay ở nhà nầy, mai qua nhà khác, nghĩ phận mình không cha không mẹ thì buồn bực vô cùng, ban đêm nằm thổn thức ngủ không an, ban ngày thả linh đinh theo rừng núi. Cách vài ngày nghe người ta đồn rằng Kiều-công-Tiện giết Dương-diên-Nghệ mà đoạt chức Tiết-đạt-sứ, nên Ngô Thứ-sử Ái-châu chiêu binh mãi mã đặng đánh báo thù, trong ít ngày nữa ắt binh sẽ kéo đi ngang qua Hoa-Lư. Bộ-Lãnh nghe nói như vậy thì trong bụng mừng thầm, bèn tính đón Ngô Thứ-sử mà xin đầu quân đặng lập chút công danh cho đẹp mày nở mặt. Đêm ấy Bộ-Lãnh đợi Đinh-Quản ngủ rồi, mới lén về nhà kêu Đinh-Điền ra ngoài mà bày tỏ ý của mình cho Đinh-Điền nghe rồi khuyên Đinh-Điền ở nhà ráng giúp đỡ cho chú để mình lập chút công danh, hứa rằng ngày nào công thành danh toại rồi sẽ về rước chú và em đến đặng chung hưởng vinh huê phú quí. Đinh-Điền bận-bịu không muốn cho Bộ-Lãnh đi. Bộ-Lãnh nói rằng bây giờ chú còn đương giận, nếu ở lân la trong xứ, thì chú càng giận thêm, chớ không ích gì. Đã vậy mà đứng làm trai phải vẫy vùng trong bốn biển, nước ly loạn phải lo giúp nước, có chút tài phải lo lập thân danh, vậy nên chi bằng nhơn dịp nầy mà trổ chí anh-hùng, hoặc may trời giúp vận tông môn hiển đạt. Anh em nói to nhỏ dặn dò với nhau cho tới mặt trời hừng đông, gà gáy tưng bừng, Bộ-Lãnh mới từ biệt xách gói áo quần mà đi.

HỒI THỨ TƯ

------------

Đinh tráng-sĩ nơi Vân-sơn được gươm báu.

Trần tướng-quân dưới cổ thọ gặp người tài

Mùa xuân chưa mãn, cây cỏ còn tươi. Lúc tảng sáng, sương sa mù mịch, phái-phái mưa phùng, trên nhành giọt sương quằn quại lá cây xanh, dưới đất gió thổi phất phơ đầu ngọn cỏ. Mấy nhà ở dọc theo đường đi, chỗ thì đã chống cửa rồi nhúm lửa nấu nước trà khói bay lên ngui ngút, chỗ thì còn im-lìm giấc điệp để gà heo trước ngõ chạy tung hoành; đầu trên nghe tiếng chó sủa vang rân, phía dưới thấy nông phu đang cuốc đất.

Đinh-bộ-Lãnh đi một hồi thì ngó ngoái lại một cái, dường như sợ người theo mà cản không cho đi, mà đi lại không đi mau, khi thì nhìn mé rừng là chỗ xưa nay mình thả trâu ăn, khi thì trông mấy cội lớn là chỗ mình thường hay chơi bời với chúng bạn, lưu lưu luyến luyến dường như giã từ cố lý chi siết lòng đau. Ra khỏi xóm xa rồi Bộ-Lãnh mới băng đường rừng mà đi riết lên Đại-vân-sơn, bởi vì đường Ái-châu ra Đại-la-Thành đi ngang qua chơn núi nầy nên tính lên đó mà đón, chắc sẽ gặp binh Ngô Thứ-sử.

Mặt trời đã xế bóng, Bộ-Lãnh lên mới tới Đại-vân-sơn; đứng ngó thì tư bề chớn chở núi non, sau trước bịt bùng rừng bụi. Anh ta thơ thẩn một mình, chơn đã mỏi mà bụng lại đói, nên vào rừng kiếm trái cây mà ăn. Đến chiều gặp một ông tiều phu, đầu bạc hoa râm, ở trong rừng gánh củi đi ra. Bộ-Lãnh hỏi thăm rằng:

- Thưa ông, cháu nghe nói quan Thứ-sử Ái-châu cử đại binh ra Đại-la-Thành mà đánh Kiều-công-Tiện, chẳng biết ông có thấy binh mã đi ngang qua chốn nầy rồi hay chưa vậy ông?

- Chưa, tôi cũng có nghe nói như vậy, mà chưa thấy binh đi ngang qua đây. Tráng-sĩ hỏi thăm chi vậy?

- Chẳng giấu chi ông, tôi muốn theo đầu quân nên chẳng nệ đường xa, quyết đến đây đón Ngô Thứ-sử mà xin làm nha trảo.

Tiều phu nghe nói mấy lời liền để gánh củi xuống đất, đứng ngó Bộ-Lãnh một hồi rồi nói rằng:

- Phải, phải lắm. Đời ly-loạn phận làm trai phải lấy kiếm cung làm sự nghiệp. Tráng sĩ còn nhỏ mà lập chí như vậy lão khen lắm đa. Lão xem tướng tráng sĩ không phải người tầm thường, tuy đường công danh có muộn một chút, nhưng mà hễ thành công rồi thì ở trên đầu thiên-hạ, chớ không nhượng ai đâu. Nay tình cờ mà gặp nhau đây, lão chẳng biết lấy chi mà tặng nhau, vậy lão xin dưng đỡ cho tráng sĩ một gói cơm nầy, sợ ngày sau tráng sĩ thành công thì lão không còn ở dương trần mà cung hạ.

Tiều phu nói dứt lời liền mở gánh lấy gói cơm mà trao cho Bộ-Lãnh. Bộ-Lãnh nghe lời khen ngợi thì đã khoái chí thỏa lòng, mà lúc đói lại được cơm thì càng mừng rỡ hơn nữa, bởi vậy cho nên đưa tay thọ lãnh gói cơm, miệng thì cảm tạ lia lịa rồi hỏi tiều phu quê quán ở đâu, danh tánh là chi đặng ngày sau có đền ơn đáp nghĩa. Tiều phu khoác tay lắc đầu mà nói rằng:

“Tôi là Ngô-chấn-Bạch, mà tráng sĩ hỏi làm gì? Tôi đã nói ngày sau tráng sĩ thành công thì tôi đã chết rồi, còn ở đâu mà đền ơn, nên phòng hỏi”. Tiều phu nói mấy lời rồi từ biệt gánh củi mà đi.

Đinh-bộ-Lãnh thấy dựa bên đường có một hòn đá lớn, phía trên bằng trang như bộ ván, còn chung quanh cây mọc giao nhành che phủ kín mích, bèn leo lên đó mở gói cơm ra ăn, rồi nằm mà nghỉ. Bởi đi gần trót ngày mệt mỏi, vừa nằm xuống thì ngủ ngáy khò khò, trời tối bao giờ không hay, mà thú dữ bên mình cũng không sợ. Chẳng biết ngủ được mấy canh, song chừng ngủ đã thèm thức dậy ngồi ngó quanh quất thì tứ bề rừng núi tối đen, xa xa lại nghe tiếng cọp rền in ỏi. Bộ-Lãnh nghĩ thầm rằng mình có hai tay không, chớ không có khí giái chi hết thoãng gặp ác-thú hành hung thì lấy chi mà chống cự. Đương nghĩ như vậy thì thấy mé bên kia đường có hai đốm sáng dường như hai ngọn đèn đỏ lòm. Anh ta chẳng biết là vật chi, nên ngồi ngó chừng hoài. Cách một hồi nghe cọp rền tại chỗ ấy rồi thấy dạng nhảy vô rừng mà chạy. Anh ta không dám ngủ nữa, cứ khoanh tay ngồi ngó chừng tứ phía hoài.

Đến sáng, Bộ-Lãnh leo xuống thạch bàn, rồi đi lần lại chỗ cọp ngồi hồi hôm đó mà coi thấy dấu chơn cọp còn ràng ràng mà trên một hòn đá nhỏ lại có một cây gươm rất đẹp.

Bộ-Lãnh cầm gươm lên mà coi thì thấy cán gươm có đề bốn chữ: “Thanh long bửu kiếm”, rút vỏ ra thì thấy lưỡi gươm sáng ngời dường như thưở nay không ai rờ tay tới vậy. Anh ta cầm sâm soi một hồi rồi xách trở lại thạch-bàn ngồi mà suy nghĩ: chốn non cao rừng rậm ai đến đây làm gì, mà cây gươm tốt như vầy sao lại bỏ đó? Hay là ta suất thân ứng nghĩa thánh thần giúp cho ta kiến công lập nghiệp, nên sai chúa sơn lâm đem gươm báu đến mà cho ta chăng? Anh ta suy nghĩ như vậy rồi rút gươm ra mà múa, nhảy tới thối lui, tràn qua xây lại, bộ như hùm ngồi phụng đáp, còn lưỡi gươm thì chói yến mặt trời chớp nháng dường sao xẹt quanh mình.

Bộ-Lãnh đương múa gươm, bỗng nghe xa xa có tiếng trống dóng ba, nghi là binh của Ngô Thứ-sử gần đến nên ngừng tay lại rồi leo lên cây mà dòm. Bởi cây cao rừng rậm nên dòm không thấy chi hết, chỉ nghe tiếng trống dóng ình ình mà thôi. Anh ta lật đật leo xuống, đeo gươm vào lưng, tay ôm hành-lý rồi ra đứng dựa bên đường mà chờ. Cách chẳng bao lâu thiệt quả có một đạo binh đi tới. Bộ-Lãnh hỏi thăm biết rõ là binh Ái-châu thì mừng rỡ vô cùng, liền cậy quân thưa dùm vơi tướng-soái đặng cho mình nhập ngũ.

Hai tướng tiên phuông là Lữ-Đường với Nguyễn-Siêu nghe báo có người đón xin đầu quân, liền dạy dắt lại xem, thấy Bộ-Lãnh còn nhỏ tuổi thì có hơi khinh thị. Lữ-Đường tính háo thắng đùng nói rằng: “Mi còn nhỏ quá đánh giặc sao được? Cho mi theo thì tốn cơm, chớ có ích gì. Mà mi đã có lòng muốn đầu quân, không lẽ ta không nạp dụng. Vậy thôi mi cứ đi theo”. Bộ-Lãnh từ khi quyết chí đầu quân thì trong trí thầm tưởng rằng mình tuy nhỏ tuổi mà võ nghệ cao cường, hễ mình nhập ngũ ắt đặng làm quan lớn; nay nghe mấy lời như vậy thì sái với trí tưởng của mình rất xa, bởi vậy đi theo vòng binh mà trong lòng không vui chút nào hết. Ngày đi đêm nghỉ, binh đi tới mùng 10 tháng hai mới đến đất Đằng-châu [9].

Nói về Trần-Lãm trấn Bồ-hải-Khẩu, khi nghe tin Kiều-công-Tiện thích tử Dương-diên-Nghệ mà đoạt chức Tiết-đạt-sứ thì lấy làm bất bình, nhưng vì sức yếu thế cô nên không dám tính đến việc báo thù binh loạn. Cách ít ngày sau, tiếp được thơ của Ngô-Quyền khuyên hãy đem binh giúp sức, thì anh ta lấy làm mừng rỡ tính tom góp binh thuyền để giúp Ngô-Quyền mà trừ khử họ Kiều. Nhưng mà tối lại anh ta nằm tính tới nghĩ lui, mình đem binh giúp với Ngô-Quyền đây, ví như Ngô-Quyền đắt thắng dẹp đãng họ Kiều được thì chẳng nói chi, thoảng như gặp dịp chẳng may Ngô-Quyền thất bại, thì mình đã tổn tướng hao binh mà sợ Kiều-công-Tiện hờn lây thì e mình khó mà giữ Bố-hải-khẩu được. Vả quan trấn Đằng-châu, là Phạm-bạch-Hổ, anh hùng khẳng khái mà lại có tình giao hảo với mình, vậy thì mình nên dọ ý anh ta, nếu anh ta chịu hiệp với mình, mà giúp Ngô-Quyền thì dầu thành hay bại mình cũng khỏi lo thiệt hại.

Trần-Lãm nghĩ như vậy, nên sáng bữa sau viết thơ rồi sai quân đem qua cho Phạm-bạch-Hổ mà hỏi coi có khứng hiệp binh với mình đặng giúp Ngô-Quyền hay không, Phạm-bạch-Hổ, tuổi vừa mới 30, tánh khí nóng nảy đã có ý muốn đánh Kiều-công-Tiện mà báo thù cho họ Dương, bởi vậy được thơ của Trần-Lãm hay Ngô-Quyền khởi binh báo thù thì mừng rỡ vô cùng, liền viết thơ trả lời, khuyên Trần-Lãm đem hết thủy binh Bố-hải-khẫu lên Đằng-châu hiệp với binh của mình mà chờ Ngô-Quyền.

Trần-Lãm được lời của Bạch-Hổ rồi mới quyết định việc dấy binh, nên nhứt diện sai người vào Ái-châu cho Ngô-Quyền hay rằng: mình sẽ đem binh qua Đằng-châu mà đón còn nhứt diện thâu góp quân sĩ được một ngàn với 30 chiến thuyền rồi kéo qua Đằng-châu.

Khi đại binh của Ngô Thứ-sử vừa đến đất Đằng-châu thì Trần-Lãm với Phạm-bạch-Hổ vội vàng ra đón đường mà nghinh tiếp. Ngô Thứ-sử thấy hai tướng sẵn lòng giúp sức thì chẳng xiết nỗi mừng, bởi vậy lấy lời dịu ngọt mà an-ủi hai tướng rồi truyền lịnh an dinh hạ trại cho quân sĩ nghỉ ngơi. Phạm-bạch-Hổ mời Ngô Thứ-sử cùng các tướng vào dinh của mình rồi đặt bày diên tiệc mà đãi rất trọng. Trước khi nhập tiệc thì Ngô Thứ-sử hỏi Phạm-bạch-Hổ rằng: “Tướng quân trấn thủ xứ nầy, cách Đại-la-Thành chẳng bao xa. Vậy chớ tướng quân có nghe tin tức bọn Kiều-công-Tiện thể nào hay chăng?”.

Bạch-Hổ đáp rằng: “Thưa Thượng quan, từ ngày tôi hay tin cha con Kiều-công-Tiện phản loạn thì tôi có sai người dọ hai ba lần. Chúng nó biết trước bề nào Thượng quan cũng khởi binh báo thù, bởi vậy cho nên chúng nó mộ quân tuyển tướng quyết chống cự với Thượng quan. Tuy vậy mà tôi không lo bởi vì cha con Kiều-công-Tiện trí lực bao nhiêu, hễ binh ta tới thì chúng có phải bó tay chịu tội. Tôi có lo một điều là lo nó cầu cứu với Nam-Hán Hoàng-đế, bởi vì nếu Lưu-Cung mà giúp với chúng thì ta khó mà thắng được”.

- Tướng quân liệu như vậy thì hiệp ý ta lắm. Ta cũng sợ Lưu-Cung nhơn dịp nầy, giả dạng ứng tiếp họ Kiều mà thâu đoạt Giao-châu, bởi vậy ta đã có viết thơ mà dặn Dương-kiết-Lợi ở Lục-châu phải đề phòng, đừng để quân Tàu xâm lăng biên giới, còn tướng quân có nghe Đỗ-cảnh-Thạc bây giờ ở đâu hay không?

- Thưa Thượng quan, tôi nghe Đỗ-cảnh-Thạc bây giờ đương đồn trú tại Đỗ-động-giang người có ý muốn cử binh báo thù, nhưng vì sức yếu thế cô nên chưa dám dấy động. Nếu Thượng quan tấn binh đến thành Đại-La mà đánh họ Kiều thì chắc Cảnh-Thạc sẽ dẫn binh đến tiếp ứng.

Ngô Thứ-sử nghe hết đầu đuôi mọi việc thì có ý mừng thầm, mà nghe Phạm-bạch-Hổ với Trần-Lãm mỗi tướng giúp được một ngàn binh thì lại càng mừng hơn nữa. Ngô Thứ-sử định đồn binh cho tướng sĩ nghỉ 5 ngày, đợi đến ngày rằm sẽ tấn binh. Chuyện vãn một hồi rồi Bạch-Hổ mới mời các tướng nhập tiệc, ăn uống vui say cho đến tối mới từ biệt nhau, ai về dinh trại ấy mà nghỉ.

Đêm khuya trăng tỏ, gió thổi hiu hiu, tư bề lặng lẽ, một lát nghe mấy trại gõ mỏ canh mà thôi, chớ không nghe tiếng chi khác hết. Trần-Lãm nằm dưới thuyền chẳng biết vì cớ gì mà thổn thức trong lòng không ngủ được, bèn leo lên bờ rồi lần bước đi dọc theo mé sông mà nhìn mặt nước, hưởng bóng trăng. Đi vừa tới một cây lớn gốc to, tàn ve sát đất, bỗng thấy có một người đương ngồi dưới bóng cây mà ngủ, lưng có đai một cây gươm, trước mặt lại có để một gói áo. Trần-Lãm thấy vậy lấy làm lạ, không biết người ở đâu lại đến đó mà ngủ, nên lén bước lại gần rồi vổ vai kêu thức dậy mà hỏi rằng: “Em ở đâu, mà sao lại ngồi đây mà ngủ?”. Người ấy giựt mình thức dậy, ngó Trần-Lãm trân trân không chịu trả lời. Trần-Lãm liếc xem thì thấy người tuy nhỏ tuổi mà sức lực mạnh mẽ, tướng mạo khôi ngô, cặp mắt sáng như gươm lưng eo vai rộng, thì trong bụng khen thầm, nên hỏi nữa rằng: “Chẳng hay tráng sĩ danh tánh là chi, quê quán ở đâu, mà sao lại ngồi đây mà ngủ như vậy?”. Người ấy thở ra một cái rồi đáp rằng: “Tôi họ Đinh tên Bộ-Lãnh, quê quán ở Hoa-Lư”.

- Tráng sĩ là người ở Hoa-Lư, mà sao lại đến đây làm gì?

- Số là tôi nghe Ngô Thứ-sử, là một đứng anh hùng hào kiệt, quyết mộ nghĩa binh, tuyển nhơn tài để diệt-tru loài phản loạn. Tuy tôi tài sơ lực bạc, song tôi muốn lập chút công danh, nên tôi đón mà xin tùng chinh, rồi tôi mới đi theo quân sĩ mà đến đây.

- Té ra tráng-sĩ là bộ tướng của Ngô Thứ-sử hay sao? Mà tráng-sĩ đầu quân rồi sao không ở trong trại, lại đến đây ngồi mà ngủ, và sao khí sắc coi chẳng đặng vui? Có lẽ khi tráng-sĩ nhớ nhà hay sao?

- Thưa ngài, tôi chẳng dấu chi ngài, khi tôi ở trong làng đi ra, ý tôi tưởng người như tôi vầy, hễ đầu quân thì ắt sẽ được quyền tước, chẳng dè người ta chê tôi còn nhỏ ý không muốn thâu dụng tôi, bởi vậy cho nên tôi buồn, tôi muốn trở về quê xưa cho an thân khoẻ xác.

Trần-Lãm nghe nói mấy lời thì đứng suy nghĩ thầm trong bụng rằng: người tướng mạo như vậy, mà ý tứ lại như vầy, thì chắc là có tài lắm, nếu mình trọng dụng có lẽ khi giúp ích cho mình được, rồi liền hỏi tiếp rằng:

- Vậy mà tráng-sĩ cha mẹ còn song toàn hay không?

- Thưa ngài, tôi mồ côi, còn có một người chú mà thôi, chớ không có bà con nào nữa hết.

- Khuyên tráng-sĩ chớ nên phiền; Ngô Thứ-sử thiên tướng vạn binh không có thể mà xem xét mọi người được. Tráng-sĩ là người có tài, vậy thì nên ẩn-nhẩn mà chờ cơ hội, chớ nếu tráng-sĩ phiền rồi bỏ đi về thì còn ngày nào mà trổ tài lành đặng lập công lớn nữa được.

- Thưa ngài, ngài thương tôi nên ngài khuyên như vậy, tôi rất cám ơn ngài. Song tôi đã quyết định rồi, thà tôi ẩn tích mai danh, chớ tôi không muốn giúp Ngô Thứ-sử.

- Nếu thiệt tráng sĩ không giúp Ngô Thứ-sử nữa, thôi thì đi theo tôi. Tuy tôi binh quả thế-cô, nhưng nếu tráng-sĩ chịu làm trão nha thì tôi rất vui lòng mà trọng dụng.

Bộ-Lãnh đứng ngẫm nghĩ một hồi rồi hỏi rằng:

- Thưa ngài, chẳng biết ngài là ai, xin cho tôi biết đại danh quý tánh.

- Tôi là Trần-Lãm trấn Bố-hải-khẩu, nghe Ngô Thứ-sử báo thù, nên đem binh đến đây mà ứng tiếp.

- Thưa ngài, tôi đeo mắt thịt, không thấy tướng tài, nên nãy giờ tôi thất lễ với ngài, vậy xin ngài miễn lỗi.

- Không, tráng-sĩ có thất lễ chỗ nà đâu. Thôi đi theo tôi xuống thuyền, trời đã khuya rồi, phải nghỉ một chút rồi rạng mai chúng ta sẽ đàm đạo.

Trần-Lãm và nói và dắt Bộ-Lãnh xuống thuyền. Bộ-Lãnh xách gói ríu-ríu đi theo không dụ-dự chi hết.

Qua ngày sau Trần-Lãm hỏi thăm, Bộ-Lãnh mới kể hết các việc cho Trần-Lãm nghe. Trần-Lãm biết người nhỏ tuổi mà có kỳ tài, trong bụng mừng rỡ lắm, bèn dạy quân dọn rượu thịt mà đãi Bộ-Lãnh, rồi liền phong cho Bộ-Lãnh làm chức phó tướng, để giúp với mình mà điều đình quân vụ.

HỒI THỨ NĂM

------------

Công-Hãn đem binh vây Cảnh-Thạc

Ngô-Quyền sai tướng cứu Động-Giang

Ngô Thứ-sử đóng binh tại Đằng-châu thì trong lòng nóng nảy chịu không được, ý muốn đi riết ra thành Đại-La mà đánh bắt Kiều-công-Tiện cho mau, ngặt quân sĩ đi đường xa mỏi mệt, lại không rõ thế lực của kẻ nghịch ra thể nào, nên phải dừng binh cho tướng-sĩ nghỉ ngơi và phải sai người đi thám-dọ tình hình quân giặc. Đến ngày 14, Ngô Thứ-sử nhóm chư tướng và cho mời Bạch-Hổ với Trần-Lãm đến mà nghị việc tấn binh. Trong lúc đương hội nghị, thám-tử về báo rằng: Kiều-công-Hãn dẫn một đạo binh lên Đỗ-động-Giang vây đánh Cảnh-Thạc, còn Kiều-công-Tiện thì cố thủ Đại-La thành; thế lực mạnh lắm.

Ngô Thứ-sử nghe báo liền hỏi chư-tướng coi ai có kế chi mà phá giặc được không. Lữ-Đường liền đứng dậy thưa rằng: “Ta binh đã gần 2 vạn, tướng đã được 10 viên, người người đều quyết tử chiến mà báo thù cho Dương-tiên-công, thế lực của ta như vậy thì có lo gì mà đánh không thắng. Tôi nghĩ Kiều-công-Tiện là một đứa thất phu tàn bạo, dầu cho nó binh đông tướng giỏi cho mấy đi nữa cũng chẳng đủ cho chúng ta lo sợ. Vậy xin thượng quan kéo binh ra đánh Đại-La, tôi dám chắc hễ binh đi tới thì nghịch tặc phải bỏ thành mà chạy”.

Ngô Thứ-sử còn đương suy nghĩ, Phạm-bạch-Hổ liền đứng dậy mà thưa rằng: “Tôi tuy bất tài, nhưng mà tôi nghĩ theo phép dụng binh chẳng nên khinh địch. Đã biết tướng của ta thì đông, binh của ta sẵn lòng tử-chiến, song binh tướng của ta đi đường xa mệt mỏi, còn họ thì mấy tháng nay an nghỉ, họ dùng binh khoẻ mà đánh với binh mệt của ta, đó là một điều ta yếu thế hơn họ. Còn ta nghe nói Kiều-công-Hãn đã dẫn quân đi Đỗ-động-Giang, mà ta không đề phòng, cứ dẫn binh đến Đại-la-Thành mà khiêu chiến, thoảng như Công-Hãn kéo binh về rồi ngoài đánh vô trong đánh ra, ta ở giữa ắt phải thất bại. Vậy theo ý tôi nên cho một đạo binh đi đường tắt lên Đỗ-động-Giang mà cứu Đỗ-cảnh-Thạc và nhơn dịp ấy chận đường không cho Kiều-công-Hãn trở về, còn đại binh thì đi riết ra Đại-La mà công-thành, làm như vậy mới khỏi sợ thất”.

Ngô Thứ-sử gật đầu khen phải, rồi hỏi chư tướng coi ai muốn dẫn binh đi cứu Cảnh-Thạc. Phạm-bạch-Hổ vỗ ngực xin đi, Ngô Thứ-sử rất vui lòng nên cho liền, lại sai Lữ-Đường dẫn 500 binh theo tiếp ứng.

Qua ngày sau Bạch-Hổ dẫn một ngàn binh Đằng-châu và Lữ-Đường dẫn 500 binh Ái-châu băng đường rừng mà lên Đỗ-động-Giang, còn Ngô Thứ-sử với các tướng khác thì dẫn đại binh đi thẳng ra Đại-La.

Đây nói về Kiều-công-Tiện, từ ngày giết được Dương-diên-Nghệ rồi thấy tướng sĩ ở thành Đại-La thảy đều qui phục, không ai dám chống cự thì thoả lòng đắc ý, bèn đoạt ngôi Tiết-đạt-sứ rồi lo sắp việc cai trị đất Giao-châu. Anh ta vẫn biết Ngô-Quyền, Dương-kiết-Lợi và Đỗ-cảnh-Thạc có tình thân-ái với Diên-Nghệ, chắc sao ba tướng ấy cũng cử binh báo thù, nhưng mà anh ta nghĩ rằng Ngô-Quyền thì trấn thủ ở Nam-cương, Kiết-Lợi thì cheo leo nơi Bắc-giới, còn Cảnh-Thạc ở gần, song binh-thiểu thế-cô, nên không đáng lo sợ. Tuy vậy, mà anh ta cũng là một tay trí lược, không phải như người đứng chờ nước tràn lên tới cẳng mới lật đật nhảy quanh, bởi vậy cướp được ngôi quý thì liền truyền lịnh tuyển tướng mộ binh đấp luỹ sửa đồn mà đề phòng cường địch.

Đến cuối tháng nghe tin Đỗ-cảnh-Thạc dẹp yên loạn Thái-Bình rồi tính kéo binh về mà bắt tội, thì Công-Tiện chúm chiếm cười mà nói rằng: “Con mèo sức lực bao nhiêu mà đòi chống cự với cọp. Ta biết Cảnh-Thạc là người có lòng trung nghĩa, sớm muộn gì cũng phải đánh báo thù, bởi vậy cho nên ta đã liệu trước rồi, ta chờ Cảnh-Thạc về đây đặng lấy lời phải trái mà khuyến-dụ người, như người biết thời thế mà qui hàng thì thôi, còn nếu giữ lòng ngu-muội cứ chống cự nhau thì ta sẽ ra tay mà trừ khử”.

Kiều-công-Hãn nghe cha nói như vậy liền đứng dậy thưa rằng: “Thưa cha, đã biết Cảnh-Thạc binh thiểu thế cô, không đủ chi mà phải lo sợ, nhưng mà con nghĩ cha mới lên ngôi Tiết-đạt-sứ, tuy châu huyện đã cúi đầu qui-phục, song còn e họ phục đó là vì họ sợ oai mà thôi chớ họ chưa mến tình, trong một tháng nay châu huyện bình-an, ấy là vì không ai khởi xướng việc báo thù, nếu cha để Cảnh-Thạc về đây con sợ người mượn danh trung-nghĩa mà khuyến khích dân tình, rồi tứ hướng ứng tiếp, trong ngoài dấy lên thì khó cho mình phục được. Vậy con xin cha cấp cho con ba ngàn tinh binh đặng con đi bắt Cảnh-Thạc đem về nạp cho cha. Con nghĩ kế ấy là kế vẹn toàn, đã trừ bớt một mũi giặc, mà lại làm cho dân tâm khỏi xao động”.

Công-Tiện ngồi suy nghĩ một hồi lâu gật đầu khen phải rồi cấp cho Công-Hãn 3 ngàn binh đặng đi đánh Cảnh-Thạc. Công-Hãn kiểm quân mã, cụ-bị lương thảo, rồi đến ngày mùng 6 tháng hai, mới truyền lịnh khai thành tấn binh. Đi được vài ngày, có người báo tin rằng Cảnh-Thạc đương đồn binh tại Đỗ-động-Giang, Kiều-công-Hãn mới kéo binh đến trước thành khêu-chiến. Cảnh-Thạc đương lo mưu tính kế mà diệt trừ Công-Tiện đặng trả nghĩa cho Công-Nghệ, bỗng nghe quân báo có Công-Hãn dẫn binh đến khêu-chiến thì cả giận, đỏ mặt phừng gan, liền truyền lịnh khai thành xua quân ra cự địch. Hai bên hỗn chiến với nhau từ giờ thìn chí giờ ngọ, Cảnh-Thạc thấy tướng sĩ mõi mệt, mà không có mòi thắng được, bèn dóng chiên thu quân, tính nhập thành rồi sẽ liệu bày kế sách mà phá giặc. Công-Hãn sợ Cảnh-Thạc có kế chi lạ nên trá bại mà dụ mình, bởi vậy cũng dóng chiên thu quân, không dám đuổi theo.

Qua ngày sau, Công-Hãn chờ hoài mà không thấy binh Cảnh-Thạc ra giáp chiến, mới sai người đi vòng chung quanh thành, trước dọ đường đất, sau thám coi cử động của giặc là thể nào. Đến chiều, quân về báo rằng chung quanh thành một phía sát mé sông, còn ba phía khác thì hào hố rất nhiều mà hết hào hố rồi thì kế rừng bụi, chớ không có đất trống; còn trong thành thì im lìm, duy mấy cửa thì có quân gát rất nghiêm nhặt không cho ai vô hết. Công-Hãn biết Cảnh-Thạc yếu sức, sợ thất nên không dám tái chiến, muốn tấn binh vây thành, ngặt vì xem thành trì thiệt là hiểm địa, không phải chỗ dụng binh nên lo lắng hoài, không biết kế chi mà hạ thành cho được. Công-Hãn cùng thế mới sai 10 tên quân đến trước cửa thành kêu Đỗ-cảnh-Thạc mà mắng, có ý muốn khêu-khích đặng cho Cảnh-Thạc giận mà xuất binh, chẳng dè khêu luôn cho đến 6 ngày mà không tin tức chi hết.

Công-Hãn thấy vậy có ý khinh thị Cảnh-Thạc, nên truyền lịnh phân binh vây thành mà công phá. Vả chung quanh thành bị hào-hố nhiều, binh không tiếp với nhau được, phần thì trên thành Cảnh-Thạc dàn binh rồi dạy lấy cung nỏ mà bắn, bởi vậy cho nên binh của Công-Hãn lao nhao lố nhố rồi rút vô rừng mà núp, không dám xáp lại gần thành. Công-Hãn dùng đủ chước mà trọn 6 ngày nữa cũng công-thành chưa được. Đêm nọ vừa lối canh ba anh ta dạy binh sĩ nai nịch khí giới, kẻ núp bóng cây người bò sát mặt đất, lén tới mặt thành rồi dóng trống van rân mà công phá. Binh của Cảnh-Thạc thình lình nghe tiếng trống dựa mặt thành thì hồn phi phách tán, tưởng là giặc đã vào thành rồi, vừa muốn quăng khí giới mở cửa sau mà chạy, may nhờ Cảnh-Thạc ra kịp, khoát nạt đốc sức om sòm nên tướng sĩ mới định tâm rồi kéo nhau dàn trên mặt thành mà chống cự. Kẻ ngoài người trong đánh nhau cho tới sáng mà binh của Công-Hãn cũng chưa phá thành được. Công-Hãn nổi giận, vừa tính cỡi ngựa xông ra trước mặt mà đốc sức, bỗng nghe phía sau lưng trống dóng vang trời, tiếng người la dậy đất thì ngẩn ngơ không hiểu binh ở đâu mà đến đây. Anh ta vừa muốn dóng chiên thâu binh thì liền thấy có một đạo binh xông tới có hai viên đại tướng cỡi ngựa đi trước kêu lớn mà nói rằng: “Kiều-công-Hãn, mi chớ khá diệu võ dương oai, có Phạm-bạch-Hổ và Lữ-Đường đến đây, mi phải đưa tay mà chịu trói”.

Công-Hãn thất kinh, không kịp liệu định, thì binh của Bạch-Hổ với Lữ-Đường đã ào tới rồi áp vô đánh vây, Cảnh-Thạc ở trên thành thấy ngoài có binh ứng tiếp, tuy không hiểu là binh của ai song cũng thừa thế mở cửa thành dẫn quân ra mà đánh. Binh của Công-Hãn lưỡng diện thọ địch, chống cự không nổi, chết quá phân nữa, còn sót lại bao nhiêu thì tản lạc chạy vào rừng mà trốn. Kiều-công-Hãn cũng bỏ ngựa nhảy xuống rồi chung vào rừng, vạch đường mà thoát-nạn.

Đỗ-cảnh-Thạc gặp Bạch-Hổ với Lữ-Đường liền cung thân thi lễ, hỏi ra mới hay là binh của Ngô Thứ-sử sai lên giải cứu thì cảm phục vô cùng; anh ta truyền lịnh thâu quân rồi tiếp hai tướng vào thành mà thương nghị. Phân tân chủ an toạ rồi, Cảnh-Thạc mới nói rằng: “Ngô Thứ-sử có lòng huệ-cố, cho nhị-vị tuớng-quân đến cứu tôi, ơn ấy dầu muôn năm tôi vẫn còn ghi tạc. Nay tôi chẳng biết lấy chi mà tỏ lòng cảm mến nhị vị tướng quân, vậy tôi xin nhị vị tướng quân cho tôi dọn một tiệc mọn đặng anh em ăn uống với nhau chơi một bữa, gọi là lễ sơ kiến”.

Bạch-Hổ và cười và nói rằng: “Chúng ta đồng một lòng, thờ một chúa thì tự nhiên phải nương đỡ nhau, tôi tưởng chẳng có chi đáng cho tướng-quân phải nhọc lòng ái-ngại. Còn việc ăn uống tôi cũng xin tướng-quân đừng có lo, bởi vì lúc nầy chúng ta đương nếm mật nằm gai, để ngày nào chúng ta tru diệt loài phản bạn rồi thì chúng ta sẽ bày diên tiệc mà hỉ-hạ”.

Cảnh-Thạc nghe Bạch-Hổ nói mấy lời khiêm-nhượng mà nhiệt-thành thì kỉnh phục hết sức. Anh ta hỏi thăm Ngô Thứ-sử bây giờ ở đâu, đã có định kế báo thù hay chưa, bởi vì tháng trước anh ta có tiếp được thơ dặn phải chiêu binh mãi mả rồi sau sẽ hiệp nhau mà trừ họ Kiều, song anh ta chờ hoài mà không nghe tin tức, nóng lòng chịu không được nên mới tính kéo binh xuống mà đánh Đại-la-Thành, chẳng dè chưa đi mà Kiều-công-Tiện đã sai con đến vây đánh. Bạch-Hổ với Lữ-Đường bèn tỏ sự Ngô-Quyền kéo đại binh ra đánh Đại-la-Thành cho Cảnh-Thạc nghe. Cảnh-Thạc mừng hết sức, thương nghị với hai tướng rồi định cho quân an nghỉ tới rạng ngày mai sẽ kéo xuống Đại-La mà ứng tiếp.

Đêm ấy Cảnh-Thạc và Bạch-Hổ luận biện với nhau về cách ở đời, về phép dụng binh, thì hai người tâm đầu ý hiệp nên tương đắc với nhau lắm. Qua ngày sau Cảnh-Thạc lựa binh yếu đuối để ở lại giữ thành, còn lối một ngàn rưỡi binh hùng tráng thì hiệp với binh Lữ-Đường và Bạch-Hổ rồi ba tướng gióng trống khai thành nhắm hướng Đại-la-Thành mà kéo tới.

HỒI THỨ SÁU

------------

Vô-ý Nguyễn-Siêu bại trận

Hữu-Tâm Lê-Đạt đền ơn

Khi Ngô-Quyền sai Bạch-Hổ với Lữ-Đường đi rồi, liền phân binh mà kéo ra Đại-la-Thành, Trần-Lãm dẫn thuỷ quân do đường sông mà làm hữu dực, Nguyễn-Siêu dẫn bổn bộ binh đi trước mà khai lộ. Ngô-nhựt-Khánh dẫn bổn bộ binh mà đi kế theo sau đó mà tiếp-ứng. Còn Lý-Khuê thì cũng cứ làm tã-dực như cũ.

Ngô-Quyền đã dặn Nguyễn-Siêu đi tiền đạo phải lấy lời trung nghĩa mà khuyến dụ nhơn-dân, phải cấm quân sĩ đừng cho cướp giựt bạo tàn, bởi vậy cho nên binh kéo đến đâu dân chúng thảy đều hoan nghinh tùng phục.

Binh Ngô-Quyền đi còn vài ngày nữa thì tới thành Đại-La, Kiều-công-Tiện nghe tin hết sức lo sợ, nên nhóm chư tướng mà thương nghị. Công-Tiện lấy làm tiếc không có Công-Hãn ở nhà mà cầm binh, nên tính bế thành cố thủ... Có một tướng hình cao, mặt nám, lông ngực, râu rìa, nghe Công-Tiện phân như vậy liền đứng dậy nói lớn lên rằng: “Nhơn huynh phân như vậy thì nhục cho tướng-sĩ trong thành Đại-La nầy quá! Em tuy bất tài, song nguyện dẫn binh xuất thành chém lấy đầu Ngô-Quyền đem dưng trước bệ”.

Người ấy nói tiếng nghe rổn-rảng, Công-Tiện ngó ra thì thấy Kiều-Thuận, vốn là em đồng tâm với mình, nên trong lòng mừng thầm, ngồi suy nghĩ một hồi rồi kêu Kiều-Thuận vào đứng trước bệ mà nói rằng: “Em có tính khẳng-khái vậy cũng đáng khen. Nhưng mà em phải biết rằng Ngô-Quyền là người lược thao gồm đủ, đã có trí mà lại có tài; đã vậy mà nghe nói người lại có tướng giỏi binh đông, nhắm không phải dễ gì mà khinh địch. Ta tính bế thành cố thủ là ý ta muốn sai người qua Nam-Hán mà cầu cứu với Lưu-Cung. Nếu Lưu-Cung sẵn lòng giúp ta thì ta mới chắc thắng được”. Kiều-Thuận thưa rằng: “Nhơn huynh tính như vậy cũng phải nhưng mà em nghĩ trong thành binh đã hơn một vạn, dõng tướng kể được năm bảy viên; thế lực của ta như vậy mà đành bó tay cố thủ đợi người tiếp cứu thì hổ thẹn quá. Vậy em xin nhơn huynh để cho em cầm một đạo binh ra đối địch với Ngô-Quyền, chúng ta lấy sức riêng mà chống cự với kẻ thù, chừng nào chúng ta cùng thế rồi sẽ cần Lưu-Cung, nghĩ cũng chẳng muộn gì”.

Công-Tiện gặt đầu mà đáp rằng: “Lời em nói đó phải lắm. Song bây giờ muốn đánh với Ngô-Quyền thì phải dụng mưu, hoặc may mơi thắng được. Vậy đêm nay, lối đầu canh ba em phải dẫn hai ngàn binh ra khỏi thành rồi kéo đến cụm rừng lim mà núp. Tô-Cầu cũng dẫn hai ngàn binh ra truông ông Hổ mà núp. Phải cấm quân đừng cho nói chuyện, và phải cho thám tử leo lên ngọn cây mà thăm chừng hễ binh của Ngô-Quyền đi tới thì cứ để êm cho chúng nó đi, chừng nào quân qua khỏi rồi, thì đốt lửa ung khói mà làm hiệu lịnh, rồi hai bên xông ra mà đánh dồn tới chận đường đừng cho giặc thối lui được. Ta cùng các tướng khác sẽ mở cửa thành kéo binh ra mà đánh, làm như vậy ắt sẽ bắt được giặc”.

Chư tướng nghe Công-Tiện bày binh bố trận như vậy, thảy đều kỉnh phục, nên lật đật bái mạng lui về mà sắp đặt việc xuất binh, không dám cãi lẽ chi hết. Đêm ấy, Kiều-Thuận với Tô-Cầu dẫn binh đi núp y lời của Công-Tiện dặn. Rạng ngày sau Công-Tiện nhóm bộ tướng là Lưu-Định, Phan-quế-Chi, Nguyễn-duy-Lang mà dặn hễ thấy ngoài thành ban đêm có lửa, ban ngày có khói, thì kéo binh ra mà đánh.

Nguyễn-Siêu dẫn 2 ngàn rưỡi binh đi tiền đạo, đã gần tới Đại-La mà không thấy binh của Kiều-công-Tiện ngăn cản chi hết, thì trong trí khinh khi, nên đốc quân đi riết tới hoài không đề phòng, chẳng dè vừa mới qua khỏi truông ông Hổ thì nghe sau lưng hai bên quân ó vang trời. Nguyễn-Siêu biết mình đã trúng kế rồi nên dừng binh lại, không dám đi tới nữa. Quân sĩ lại thấy trong rừng khói lên nghi ngút, không hiểu binh giặc nhiều ít thể nào, nên thảy đều kinh khủng, lao-nhao lố nhố, muốn lạc hàng thất thứ. Nguyễn-Siêu thấy vậy liền vượt ngựa ra trước đầu quân rồi đưa gươm mà nói rằng: “Quân sĩ ai nhút nhát ta chém đầu. Đã đi đánh giặc mà còn sợ giặc nỗi gì? Chừng nào ta chết rồi, thì các người mới bị hại, chớ ta còn đây mà các ngươi sợ làm sao?”.

Nguyễn-Siêu vừa nói dứt lời thì thấy bên hữu Tô-Cầu ở trong truông dẫn binh xông ra. Nguyễn-Siêu liền liền xốc ngựa tới rồi huơi gươm mà đối địch. Đánh chưa rồi một hiệp, sau lưng Kiều-Thuận lại kéo binh tới nữa. Nguyễn-Siêu thối lui tránh Tô-Cầu; vừa mới nhảy ra thì thấy có một tướng xông vào đánh. Lúc đương rối loạn, Nguyễn-Siêu không kịp ngó cho kỹ, coi tướng ấy là ai, liền quay ngựa tháo ra ngả khác đặng đón Kiều-Thuận mà đánh.

Hai bên đối địch với nhau binh ó vang trời, trống hồi dậy đất. Nguyễn-Siêu sức cự không nổi với Kiều-Thuận, mà lại thấy trong thành phất cờ dóng trống đại binh kéo ra nữa, thì anh ta rối loạn trong lòng, nên quyết liều chết đánh khai đường mà chạy. Nguyễn-Siêu nỗ lực mà chém, Kiều-Thuận phải dang ra mà tránh. Nguyễn-Siêu thừa dịp ấy mới quay đầu mà chạy, Kiều-Thuận giục ngựa đuổi theo. Lúc theo gần kịp Nguyễn-Siêu lại nghe sau lưng có tiếng kêu lớn rằng: “Thằng khốn kia, mi có giỏi thì trở lại đánh với ta đây”, rồi xốc tới đâm Kiều-Thuận, Kiều-Thuận đở vẹt mũi thương rồi mắc trở lại đánh với tướng ấy, Nguyễn-Siêu thoát mới khỏi được.

Nguyễn-Siêu một người một ngựa chạy ra khỏi vòng binh rồi đứng suy nghĩ rằng: mình làm tướng mà mình bỏ quân sĩ trốn chạy một mình như vầy thì hổ quá; thà mình chết với quân, chớ sống như vầy thì còn mặt mũi nào mà ngó quan Thứ-sử cùng chư-tướng. Nguyễn-Siêu nghĩ như vậy liền cầm gươm quất ngựa xông vào trong trận nữa. Lúc ấy đại binh Kiều-công-Tiện trong thành Đại-La đã kéo ra tới, nên đốc các tướng là Lưu-Định, Quế-Chi, Duy-Lang xông vào mà tiếp chiến. Nguyễn-Siêu trở lại ngó xa xa thấy Kiều-Thuận vừa mới đâm chết người cứu mình khi nãy, thì nổi giận, nên nổ lực mà đánh, chạy đến đâu chém đến đó, quân sĩ thất kinh phải vẹt đường không dám chống cự.

Tô-Cầu thấy Nguyễn-Siêu hùng hào thái thậm, thì giận quá, nên xốc tới đón đường mà đánh. Chẳng dè mũi thương qua, lưỡi gươm lại mới vài hiệp, thì Tô-Cầu đã bị Nguyễn-Siêu chém đứt đầu. Kiều-Thuận, Lưu-Định, Quế-Chi, và Duy-Lang áp vô một lượt mà đánh Nguyễn-Siêu, Nguyễn-Siêu đánh với một mình Kiều-Thuận còn không thấy thắng được thay, huống chi với bốn tướng thì làm sao mà đối địch cho nổi, nên phải tháo mà chạy nữa. Bốn tướng vừa muốn đuổi theo đặng vây bắt Nguyễn-Siêu thì đạo binh của Ngô-nhựt-Khánh đã kéo tới.

Nguyễn-Siêu thấy có binh ứng tiếp thì mừng rỡ vô cùng nên trở lại mà cự chớ không chạy nữa, Ngô-nhựt-Khánh đốc quân xông vào mà tiếp Nguyễn-Siêu, hai bên hỗn chiến với nhau, quân sĩ kẻ đổ ruột người đứt đầu, thấy nằm lểnh-nghểnh giữa chiến trường xem rất gớm ghê. Vả binh tướng của Kiều-công-Tiện đông hơn nên đánh tới giờ ngọ thì Nguyễn-Siêu với Nhựt-Khánh bị vây chặt không thể nào thoát ra cho khỏi được, Nguyễn-Siêu mệt đuối, đỡ gạt không lẹ làng nữa được nên bị Duy-Lang đâm một thương trúng nhằm tay mặt rớt gươm té nhào xuống ngựa; may nhờ có Nhựt-Khánh chạy lại tiếp cứu chớ không thì chắc đã bị giặc bắt.

Ngô-nhựt-Khánh và đánh và lo điều độ Nguyễn-Siêu, một mình tả đục hữu xông, quân sĩ lớp thì chết lớp thì tản-lạc hết. Lúc đương bối rối tưởng mình ắt sẽ bị bắt, bỗng nghe phía đông bắc ngó chừng thấy một đạo binh kéo tới, có hai chiến tướng cỡi ngựa đi đầu. Nhựt-Khánh không biết là binh của ai, trong lòng hồi hộp, nên đứng mà ngó. Kiều-công-Tiện và mấy tướng của Công-Tiện cũng chưng hửng nên ngừng lại mà coi.

Khi hai chiến tướng ấy lại gần tới Nhựt-Khánh với Nguyễn-Siêu xem kỹ thì Phạm-bạch-Hổ với Lữ-Đường, Nhựt-Khánh mừng quính, liền kêu lớn rằng: “Vào tiếp chúng tôi cho mau, bớ nhị vị tướng quân”. Bạch-Hổ hét lớn lên rằng: “Có ta đây”, rồi quất ngựa xông vào trận với Lữ-Đường, đánh Nam dẹp Bắc chém chết Duy-Lang và đánh thối bọn Kiều-Thuận rồi điều độ Nhựt-Khánh với Nguyễn-Siêu đem ra khỏi trùng vây.

Kiều-công-Tiện ngồi trên một cái nổng cao mà đốc quân, xem thấy đạo binh của Bạch-Hổ và Lữ-Đường có chừng vài ngàn quân, còn binh của mình kể hơn một vạn, nên không có chút chi lo sợ, trong bụng nói thầm rằng: hai đạo binh trước đã nát rồi đạo binh nầy đem mình mà nạp nữa. Đến chừng ngó thấy Duy-Lang vong mạng. Bạch-Hổ với Lữ-Đường cứu Nhựt-Khánh với Nguyễn-Siêu đem ra khỏi vòng vây rồi đốc quân xông vào hổn chiến, hai tướng đến đâu quân ngã lăn, tướng thối lui đến đó, thì Công-Tiện lo sợ nên dóng chiên thâu quân. Nhựt-Khánh thấy Công-Tiện binh đông tướng nhiều sợ Bạch-Hổ với Lữ-Đường thọ hại như mình nữa, nên dóng chiên thâu quân, tính đợi Ngô Thứ-sử đến rồi sẽ liệu kế báo thù.

Khi Bạch-Hổ với Lữ-Đường trở lại vòng binh mình thì Đỗ-cảnh-Thạc cũng vừa đến nữa. Lữ trách Ngô-nhựt-Khánh rằng: “Hai anh em tôi đương hổn chiến, vì cớ nào mà ông lại dóng chiên mà thu quân về? Ông tệ quá! Phải ông để hai anh em tôi đánh riết, rồi binh của Đỗ tướng quân tới sẽ tiếp mà đánh luôn nữa thì chắc là bắt được Kiều-công-Tiện rồi”. Nhựt-Khánh nói rằng: “Tướng quân nói nghe coi dễ quá! Binh của chúng nó kể hơn một vạn, binh của tôi và Nguyễn tiên phuông đã nát hết, còn binh của tướng quân có vài ngàn mà sao thắng được”. Bạch-Hổ với Cảnh-Thạc nghe Nhựt-Khánh nói như vậy thì khen phải, rồi tính với nhau nhứt diện định truyền lịnh đồn binh hạ trại, nhứt diện sai người trở lại đón mà báo tin cho Ngô Thứ-sử hay.

Các tướng thấy Nguyễn-Siêu bị thương thì lo kiếm thuốc điều trị, rồi mới biểu Nguyễn-Siêu thuật rõ sự mình trúng kế lại cho các tướng nghe. Lữ-Đường cũng thuật cho Nhựt-Khánh với Nguyễn-Siêu hiểu việc mình đánh đuổi Kiều-công-Hãn, cứu được Đỗ-cảnh-Thạc, rồi dắt nhau xuống Đại-La tính hiệp binh với Ngô Thứ-sử, chẳng dè đến đây Ngô Thứ-sử chưa tới mà lại gặp giặc đương vây hai tướng nên lật đật xông vào mà cứu. Các tướng lo tom góp tàn quân, thì binh của Nhựt-Khánh còn được một ngàn rưỡi, còn binh của Nguyễn-Siêu còn không đầy 500 người.

Nguyễn-Siêu nhớ lại hồi sớm mơi có một tướng tiếp mình mà đánh Tô-Cầu chừng mình bị Kiều-Thuận rượt nà tướng ấy xốc tới đánh với Kiều-Thuận đặng cho mình thoát nạn, chừng mình trở vào trận lại còn thấy tướng ấy đánh với Kiều-Thuận nữa, một mình tả đột hữu xông, mà không chịu đầu hàng, cứ đánh hoài cho đến đổi bị Kiều-Thuận đâm chết. Nguyễn-Siêu không rõ người ấy là ai, kêu quân sĩ mà hỏi thăm, mới hay người ấy là Lê-Đạt, tháng trước mình đi mộ binh trong Hoan-Châu, thấy anh ta vô tội mà bị đày nên ra tay giải cứu, rồi cho làm đội-trưởng trong đạo binh của mình.

Nguyễn-Siêu nhớ tới Lê-Đạt thì cảm xúc vô cùng, vì ngày trước mình vì sự bất công bất chánh mà nổi giận nên giải cứu người mà thôi, chớ không phải làm ơn, mà ngày nay người ấy tận tâm mà báo đáp, đến đỗi phải vong thân tán mạng. Nguyễn-Siêu nghĩ chừng nào càng thương tiếc Lê-Đạt chừng ấy mà chư tướng ai nghe rõ sự tích như vậy cũng đều mủi lòng. Người thuật chuyện nầy viết đến đây cũng động tâm cảm nghĩa nên phải tả một bài thi:

Vì nghĩa xưa nay chết thiếu gì,

Cảm thương Lê-Đạt sử quên ghi.

Nặng ơn giải cứu hồi tai nạn,

Liều thác đền bồi lúc hiểm nguy.

Vợ trẻ ôm mền buồn bạc phận,

Mẹ già dựa cửa khóc cô nhi.

Làm trai muốn vẹn niềm ngay thảo,

Vì nghĩa xưa nay chết thiếu gì.

HỒI THỨ BẢY

------------

Toan cướp trại, Kiều binh thọ hại

Xem sa trường,Thứ-sử thương tâm.

Ngô-Quyền dẫn đại binh với tả hữu lưỡng dực lúc-thúc đi sau, chiều bữa ấy được tin báo rằng Nguyễn-Siêu đi gần tới Đại-La, không dè Kiều-công-Tiện phục binh trước nên phải bại trận, quân 10 phần còn có 2 phần mà Nguyễn-Siêu lại bị thương nữa. Ngô-nhựt-Khánh đem binh tới tiếp cứu, quả bất năng địch chúng, nên cũng bại trận, may nhờ có Bạch-Hổ với Lữ-Đường cứu Cảnh-Thạc rồi dắt nhau xuống Đại-La tính ứng tiếp Ngô Thứ-sử, tới đó gặp hai tướng đương nguy khổn bèn nỗ lực ra oai đánh binh giặc thối vào thành nên cứu hai tướng mới khỏi nạn. Ngô Thứ-sử nghe báo cả kinh, liền truyền lịnh cho chư tướng phải đi riết, vì sợ trì huỡn thì tiền đạo ắt sẽ bị hại nữa.

Trời đã chạng vạng tối mà đại binh cũng chưa đến. Đỗ-cảnh-Thạc có ý lo sợ, bèn mời chư tướng nhóm lại rồi nói rằng: “Binh của Ngô Thứ-sử chưa tới, binh của chúng ta còn lại đây không đầy năm ngàn, mà lớp thì đi đường mới đến, lớp thì bị chiến đấu cả ngày nên mệt mỏi hết thảy, Kiều-công-Tiện mới thắng ta được một trận, binh tướng đều hiêu-hiêu tự-đắc chắc sao đêm nay chúng nó cũng kéo tới mà cướp trại ta, vậy xin chư vị tướng quân phải liệu kế đề phòng, nếu lơ đỉnh sợ chẳng khỏi hại lớn”. Phạm-bạch-Hổ cùng các tướng đều khen phải, liền bàn tính với nhau rồi nhứt định chia quân ra. Bạch-Hổ dẫn một đạo binh đi núp trước trại phía bên tả, Lữ-Đường dẫn một đạo binh đi núp trước trại phía bên hữu, còn Cảnh-Thạc với Nhựt-Khánh mỗi người dẫn một đạo binh mà đi núp phía sau trại, Nguyễn-Siêu đi theo vòng binh của Nhựt-Khánh, còn trại thì đốt đèn sáng trưng, song bỏ không, chỉ có vài tên quân ở đó đánh trống canh cầm chừng mà thôi.

Các tướng phân binh mai phục xong rồi tới đầu canh ba, bóng thỏ bạc rạng ngời mặt đất, ngọn gió vàng hiu hắt đầu nhành, từ trong rừng ra cho tới ngoài ruộng thảy đều lặng lẽ chỉ có tiếng vạc bay đi kiếm ăn nên kêu oạt oạt trên trời với tiếng quân sa trường bị bịnh nên than rỉ-rả trong cỏ mà thôi. Thình lình Kiều-Thuận với Lưu-Định mỗi người dẫn một đạo binh chừng một ngàn người, mở cửa thành kéo ra không dóng trống, không phất cờ, nhẹ bước lặng thinh kéo tới trại của Ngô binh mà xông vào cướp phá. Lưu-Định đi trước, Kiều-Thuận theo sau, sấn tới cửa trại thấy đèn đuốc huy-hoàng mà không có binh tướng chi hết, biết đã trúng kế nên lật đật thối lui. Hai tướng vừa mới quay ngựa thì nghe tứ bề trống dóng vang tai, trước mặt thì Bạch-Hổ với Lữ- Đường hai bên kéo binh xông ra mà cản lộ, sau lưng thì Cảnh-Thạc với Nhựt-Khánh hai bên cũng kéo binh ào tới mà công kích.

Kiều-Thuận với Lưu-Định cả kinh nên liều chết đánh dẹp đường mà chạy. Lưu-Định gặp Bạch-Hổ đánh mới vài hiệp bị Bạch-Hổ bắt được; còn Kiều-Thuận gặp Lữ-Đường hai tướng giao phuông với nhau đã hơn 10 hiệp mà chưa phân thắng bại. Bạch-Hổ bắt Lưu-Định giao cho quân giữ rồi rồi xông ra tiếp chiến với Lữ-Đường. Kiều-Thuận thấy Bạch-Hổ xốc tới liệu khó mà cự với hai tướng cho nổi, nên quất ngựa chạy dài. Hai tướng đuổi riết theo, Kiều-Thuận túng thế mới bỏ ngựa chạy vào rừng mà trốn mất. Cảnh-Thạc với Nhựt-Khánh kéo binh tới rồi bốn đạo binh hiệp lại đánh binh của họ Kiều lớp thì chết lớp thì hàng đầu hết. Bốn tướng rượt gần tới cửa thành, trời đã bình minh, mới thâu quân trở về trại.

Kiều-công-Tiện hay hai đạo binh đi cướp trại bị ngụy kế, Lưu-Định đã bị bắt còn binh thì tiêu điều hết, đương ngồi ta thán, bỗng thấy Kiều-Thuận trở về, bước tới trước bệ mà chịu tội. Công-Tiện bước xuống đỡ dậy mà nói rằng: “Lỗi nầy tại ta, chớ không phải tại ngươi. Ta sai ngươi với Lưu-Định đi cướp trại, mà ta không đề phòng để cho Lưu-Định bị bắt, còn ngươi cũng gần thọ hại, ta nghĩ lại ta ăn năn vô cùng. Thôi ngươi hãy về dinh mà nghỉ, để rồi ta sẽ liệu kế mà phá giặc”.

Công-Tiện nói vừa dứt lời, lại thấy Kiều-công-Hãn ở ngoài bước vào, mặt mày nhăn nhó, quần áo tả tơi, biết việc đi dẹp Cảnh-Thạc chắc là chẳng thành, nên đùng hỏi rằng: “Còn tai họa gì nữa đó hay sao?” Công-Hãn quì xuống mà tỏ hết đầu đuôi sự vây Đỗ-cảnh-Thạc, phá thành gần được chẳng may có hai tướng ở đâu không biết, kéo binh tới giải cứu, một mình chống cự không nổi, phải bỏ quân sĩ đạp đường rừng trốn mà trở về Đại-La.

Công-Tiện nghe nói nổi giận vỗ bàn đập ghế mà la rầy rằng: “Mi là đồ vô dụng; ta cho mi học tập nghề văn nghiệp võ thuở nay, tưởng là mi dầu không hơn đi nữa thì cũng bằng người ta. Té ra sai mi đi đánh Cảnh-Thạc, là một việc dễ hết sức, mà mi để cho thất bại, thế thì còn dùng mi vào chỗ nào nữa được”. Công-Tiện dạy võ sĩ dắt Công-Hãn ra trước cửa thành mà chém, đặng làm oai với chư tướng. Chư tướng thấy Công-Tiện nghiêm quân lịnh quá như vậy ai cũng kinh tâm, song gượng gạo áp vô quì mà xin tội giùm cho Công-Hãn, nói rằng trong việc dụng binh nếu có thắng thì tự nhiên phải có bại; nay gặp giặc đã tới ngoài thành mà ở trong mình lại chém tướng, thế thì còn ai mà chống cự với giặc. Công-Tiện ngồi suy nghĩ một hồi rồi dạy dắt Công-Hãn trở vô mà nói rằng: “Vì có lời chư tướng can gián nên ta tha tội cho mi, song nếu từ nầy về sau mi còn lôi thôi, không tận tâm mà điều đình quân vụ thì ta sẽ chém đầu, chẳng tha nữa”. Công-Hãn cúi lạy cha rồi lui ra. Công-Tiện dạy chư tướng phải hết lòng mà lo phòng bị, hâm rằng nếu ai giải-đãi thì sẽ chém mà răng kẻ khác.

Trưa bữa ấy, đại binh của Ngô-Quyền đã kéo tới. Bọn Cảnh-Thạc, Bạch-Hổ, Lữ-Đường, Nguyễn-Siêu và Nhựt-Khánh tề tựu trước trại mà nghinh tiếp. Ngô-Quyền bổn bộ chư tướng bước tới chào mừng. Cảnh-Thạc ngợi khen Bạch-Hổ với Lữ-Đường đã có công giải cứu Đỗ-động-Giang mà lại còn có tài đánh thối binh Kiều-công-Tiện, rồi day qua ngó thấy Nhựt-Khánh với Nguyễn-Siêu đứng gụt mặt xuống đất không dám ngó ngay, bộ coi hỗ thẹn về sự thất bại lắm, thì động lòng, bèn bước lại gần mà an ủi rằng: “Nguyễn tướng quân bị thương nặng hay là nhẹ? Hai tướng còn sống mà thấy mặt nhau đây thiệt lấy làm may, chớ ta nghe nói hai tướng trúng kế như vậy thì ta sợ một tên quân cũng không thoát khỏi được. Thôi, Nguyễn tướng quân phải lo thuốc men đặng cho thương tích mau lành, còn Ngô-tướng quân chớ khá buồn lòng, trận nầy rủi thất thì còn trận khác, không can chi mà ngại”.

Nhựt-Khánh với Nguyễn-Siêu xá quan Thứ-sử mà tạ ơn; chư tướng ai nghe mấy lời nhơn huệ như vậy cũng đều cảm xúc trong lòng. Nhơn dịp ấy Đỗ-Cảnh-Thạc liền thuật chuyện Kiều-Thuận với Lưu-Định hồi hôm lén dẫn quân cướp trại lại cho Ngô Thứ-sử nghe, rồi dạy dắt Lưu-Định đem ra cho người phân xử, Ngô Thứ-sử mừng rỡ hết sức, ngó chư tướng mà nói rằng: “Các ngài giỏi quá! Đã thất rồi mà làm cho thắng được, mình thế yếu mà làm ra mạnh, dụng binh như vậy thì còn ai hơn được. Ta được các ngài giúp thì có lo chi sự báo thù không xong”.

Ngô Thứ-sử ngó thấy quân dắt Lưu-Định đem ra thì đổi vui làm giận mà hỏi rằng: “Mi giúp kẻ quấy mà làm quấy, tội mi đáng giết rồi cắt đầu bêu lên đặng răn muôn chúng, mi có biết chăng?” Lưu-Định ngước mặt, vinh râu mà ngó Ngô Thứ-sử lườm lườm, coi chẳng có chút chi sợ sệt hết. Ngô Thứ-sử liếc thấy như vậy mới bước lại gần mà nói tiếp rằng: “Đến nước nầy mà mi cũng chưa biết ăn năn nữa sao? Dương-tiên-Công ngày trước có công đánh đuổi Lý-Tấn với Lý-khắc-Chánh về Tàu mà cứu dân trong xứ khỏi tai ương đồ thán, ấy chẳng phải là đại ân-nhơn của dân của nước hay sao? Kiều-công-Tiện là đứa tham danh mê lợi, không niệm suy ơn trước nghĩa sau, ăn cơm của người rồi trở lại phản người, hết thảy dân chúng ai nghe Công-Tiện giết Dương-tiên-Công mà đoạt quyền thì cũng đều ngậm hờn ôm oán. Mi là người An Nam, ví dầu mi không có chịu ơn riêng của Dương-tiên-Công đi nữa, thì cha mẹ bà con mi cũng nhờ có Dương-tiên-Công nên mấy năm nay mới được an cư lạc nghiệp, mới khỏi bị người Tàu họ mạ nhục hiếp đáp; vậy thì mi thấy Kiều-công-Tiện sanh tâm bất chánh, mi phải hiệp với công chúng mà diệt tru mới phải nghĩa, chớ sao mi lại xu-phụ theo đứa bất lương mà chống cự với kẻ hảo tâm. Nếu ngày nay là ngày mi gần chết, mà mi không biết ăn năn, thì thiệt rõ ràng mi là đứa thất-phu, chớ không phải là người nghĩa-sĩ”.

Lưu-Định nghe Ngô Thứ-sử nói thì lần lần xụ mặt gục xuống đất chớ không dám ngó nữa, rồi hai hàng nước mắt chảy rưng rưng. Ngô Thứ-sử liếc thấy, bèn nói tiếp rằng: “Nếu mi ăn năn, cải tà quy chánh, bỏ kẻ phản loạn theo mà giúp ta, thì ta tha tội cho mi, còn nếu mi nịch thói gian tà, không biết nghe lời trung nghĩa, thì ta sẽ dạy phân thây mi, đặng bớt một đứa bất chánh”.

Lưu-Định bước tới mà đáp rằng: “Thưa ngài, chẳng phải tôi sợ chết, đứng trượng-phu nếu chết vì nghĩa thì có sợ gì. Nhưng vì ngài nói nãy giờ cũng như ngài vén ngút mây cho tôi xem thấy trời xanh, bởi vậy cho nên tôi cảm tình ngài chẳng biết lấy chi mà tỏ ra cho rõ được. Thưa ngài, thiệt tôi cũng muốn cải tà qui chánh, ngặt vì tôi đã thờ lầm Kiều-công-Tiện rồi, bây giờ không lẽ tôi phản nó mà theo ngài được. Vậy tôi xin ngài giết giùm tôi đặng bảo toàn danh tiết cho tôi, chớ ngài để tôi còn sống, nếu tôi theo ngài thì tôi mang tiếng phản thần, còn nếu tôi theo Công-Tiện thì tôi lại mang danh bất nghĩa. Xin ngài xét lại rồi làm ơn giùm cho tôi”.

Ngô Thứ-sử nghe nói như vậy liền dạy quân mở trói cho Lưu-Định rồi nói rằng: “Tướng-quân như vậy mới đáng mặt trượng phu. Tướng-quân đã ăn năn rồi, nếu ta còn giết tướng-quân, thì ta mang tiếng bất nghĩa. Vậy ta tha tội cho tướng-quân; tướng-quân muốn theo giúp ta hay trở về Đại-La tự ý, ta không ép uổng, mà cũng không ngăn cản”. Lưu-Định đáp rằng: “Ngài lấy lòng quân-tử mà đãi tôi, thì tôi cũng nguyện lấy lòng trượng-phu mà đáp với ngài. Thưa ngài, những lời vàng ngọc ngài nói với tôi nãy giờ đó tôi tạc dạ ghi xương mà nhớ hoài. Có lẽ ngày sau tôi sẽ có dịp đền ơn đáp-nghĩa”.

Lưu-Định nói dứt lời rồi xá Ngô Thứ-sử mà đi; chư tướng đứng ngó nhau chưng hửng. Phạm-bạch-Hổ thưa rằng: “Đã bắt được mãnh hổ rồi mà ngài lại thả đi, tôi sợ ngài làm như vậy rồi ngày sau chúng ta ăn năn lắm đó ngài”. Ngô Thứ-sử cười mà đáp rằng: “Người đã ăn năn rồi nếu ta hẹp lượng đem chém đi thì ắt chẳng khỏi lời dị nghị. Lưu-Định là đứng anh hùng, không có lòng phản ta đâu mà tướng-quân phải sợ”.

Ngô Thứ-sử truyền lịnh đồn binh hạ trại, dặn Trần-Lãm phải lo đề phòng đường sông, còn chư tướng thì dạy dẫn quân đi đóng, kẻ tiền người hậu, kẻ tả người hữu, đại binh ở giữa, mỗi đạo binh đều phải lo canh gác cho nghiêm nhặt. Đến chiều mấy đạo binh đều an dinh hạ trại xong rồi hết. Ngô Thứ-sử cho đòi Đỗ-Cảnh-Thạc đến trại của mình, rồi mang cung đai kiếm mỗi người cỡi một con ngựa mà đi xem địa thế.

Mặt trời gần lặn, tà tà ngả bóng về tây. Trên mấy triền núi, cây cội rước yến sáng nên chỗ đỏ lòm như lửa cháy, còn chỗ thì mù mịt như khói bay. Chim thấy trời gần tối rồi, nên đoàn ba lủ bảy ở ngoài trảng bay về rừng, Con thì kêu cheo-chét dưới mây xanh, con thì luyện vởn vơ trên nhành thắm.

Ngô Thứ-sử với Đỗ-Cảnh-Thạc thủng thẳng nhắm đường về thành Đại-La mà đi, ngựa chống vó lần theo mé rừng thong thả bước, người gò cương trông chừng trước mặt nhiếu nhăn mày; bên tai nghe suối khóc dế than, quanh mình thấy gió đàn cây múa. Hai người cứ ngó tới mà đi, trong lòng ngổn ngang trăm mối, nên không nói chuyện chi hết. Đi được một khúc xa xa, mặt trời chen đầu non chồi lên hụp xuống, cỏ cây hiu-hắc, đường sá im-lìm, ngó về mấy trại thì quân nhúm lửa nấu cơm, khói bay lộn với mây xanh, còn trông ra Đại-La thì thành đồ sộ xa xa, dạng lờ mờ bên giòng bích.

Ra tới mé rừng là chỗ Nguyễn-Siêu trúng kế bữa trước, mà cũng là chỗ Lưu-Định bị bắt hồi hôm, Ngô Thứ-sử mới gò cương ngựa đứng lại mà xem chiến địa. Trong rừng cao ngoài đồng ruộng, u-sầu cảnh tượng, âm khí nặmg nề. Mấy đám dâu còi tan tác, cây gãy nhành, cây đổ lá, dường như ai cầm dao chặt đốn đặng hạ sắp nông-phu; và khoảnh ruộng lúa tả-tơi, bụi ngả tới, bụi ngả lui; dường như ai thả trâu đi càn không biết yêu hột thóc. Từ trên bờ dâu xuống tới ruộng lúa, thấy quân sĩ còn nằm lển-nghểnh, người thì gãy tay té nằm bên mé bờ, nhắm mắt an một giấc ngàn thu; kẻ thì đổ ruột vịn đứng dựa gốc cây, nhăn răng giận trăm năm một phút! Xa xa thấy dạng người thẩn thơ trên bờ cỏ, ấy là chúng cha già tìm con coi thây dật lạt chỗ nào; văng vẳng nghe tiếng khóc rỉ rả dưới gốc cây, ấy là vợ yếu tiếc chồng, vì nguồn ái-ân khó lấp. Dưới chơn rải rác gươm đao bỏ cùng trên mặt đất, cái lấm bùn, cái vấy máu, nằm ngang dọc dựa bên thây; trên đầu sập sập dều quạ quẩn theo người kiếm ăn, con đáp xuống con cất lên, bay vởn vơ gần trước mặt.

Ngô Thứ-sử thấy cảnh chiến trường buồn thảm như vậy, thì trong lòng đau đớn vô cùng, bởi vậy cho nên giọt lụy tuông rơi, rồi ngó ngay ra thành Đại-La dơ roi lên chỉ mà nói rằng: “Bớ Kiều-công-Tiện, vì mi mà khiến cho ruộng vườn tan nát, khiến cho một nòi một giống phải đâm chém nhau đến đỗi thây nằm đầy đồng, máu chảy thành vũng như vầy, mi có biết chăng? Ta nguyện sẽ giết mi mà tạ u-hồn quân sĩ chết oan nơi chiến địa nầy!”.

Ngô Thứ-sử muốn đi thẳng tới trước thành Đại-La dọ coi thế lực của giặc thể nào. Cảnh-Thạc cản không cho đi, vì sợ rủi gặp binh nghịch đi tuần, thì khó mà tránh cho khỏi được. Hai người mới dắt nhau trở về trại. Ngô-Quyền chong đèn ngồi mà vận trù kế sách, tính coi phải làm thế nào mà hạ thành đặng bắt Kiều-công-Tiện cho mau. Phạm-bạch-Hổ dẫn quân đi tuần, ngang qua trại Ngô Thứ-sử thấy trong trướng còn chong đèn, ghé lại hỏi thăm thì quân canh cửa nói rằng quan Thứ-sử còn thức. Bạch-Hổ mới xin vào mà nói chuyện. Ngô Thứ-sử ra tiếp Bạch-Hổ vào trại rồi hỏi rằng: “Tướng-quân nửa đêm đến trại ta, chẳng hay tướng-quân có việc chi muốn tỏ với ta chăng?”

Bạch-Hổ thưa rằng: “Thưa thượng-quan, tôi vào đây có ý muốn hỏi coi thượng-quan đã liệu việc giao chiến hay chưa, chớ binh ta đây người người còn đương hăn hái, nếu trì huỡn thì sợ e quân tâm dãi đãi rồi khó mà thủ thắng được”. Ngô Thứ-sử gặt đầu rồi đáp rằng: “Tướng-quân liệu như vậy phải lắm. Ta đương tính việc giao chiến đây. Chẳng hay tướng-quân có biết chước chi hạ thành mà ít hao binh tổn tướng hay không”.

- Phàm đánh giặc thì phải chết chớ làm sao mà khỏi hao binh tổn tướng cho được.

- Vì một thằng thất phu Công-Tiện mà phải chết đến ngàn muôn người thiệt ta lấy làm đau lòg quá!

- Thượng quan là người có nhơn nên không muốn tàn hại sanh linh, cái lòng nhơn của thượng quan đó thiệt tôi kính phục lắm. Song tôi xin thượng quan đừng có thổ lộ cho chư tướng biết, bởi vì nếu họ biết rồi sợ họ sẽ dãi đãi không tận tâm tận lực nữa.

- Tướng-quân nói như vậy thì tướng-quân chưa rõ ý ta. Ta thấy quân sĩ vì báo thù giùm cho nhạc-phụ ta mà phải vong thân nơi chiến địa, nên ta đau lòng đó mà thôi chớ nào phải đem binh đến đây rồi ta ngã lòng thối chí hay sao. Ta tính mai ta viết thơ rồi sai người đem vào thành mà bắt tội Kiều-công-Tiện. Nếu nó biết lỗi, bó tay chịu tội, thì quân sĩ khỏi nhọc sức. Chừng nào nó quyết chống cự không chịu hàng đầu thì ta sẽ phát binh vây thành mà công kích.

Bạch-Hổ nghe nói lấy làm cảm phục, nên kiếu quan Thứ-sử mà về trại, trong lòng khen thầm hoài.

HỒI THỨ TÁM

------------

Ghét lời phải, Kiều-Công giết Lưu-Định,

Sợ thế nguy, Công-Hãn viện Hán-Triều

Lúc Ngô Thứ-sử với Đỗ-Cảnh-Thạc dắt nhau đi xem chiến trận, thì Lưu-Định cũng lần bước trở về Đại-La. Làm tướng cầm binh xuất trận, đã bị giặc bắt, sự chết đã thấy trước mặt rồi, mà may người ta không giết, lại thả cho mình trở về, thế thường ai cũng vui mừng, ai cũng bươn bả trở về cho mau, đặng vợ chồng xum-hiệp, tôi chúa đoàn viên, rồi có lo mưu khác mà rửa hờn rửa oán. Lưu-Định được phóng xả, cho ra khỏi vòng binh, mà trong bụng chẳng có chút vui mừng, lại trong trí càng thêm bối rối hơn trong lúc bị bắt đó nữa.

Trời chiều vụt tối, Đại-La thấy gần trước mặt, nếu đi săn bước thì trời chưa tối đã vào tới thành rồi. Nhưng mà Lưu-Định không chịu đi mau, cứ thơ thẩn dọc theo mé rừng, hễ đi tới một vài chục bước thì đứng lại ngó mông một hồi, đi được xa xa thì ngồi dựa gốc cây mà suy nghĩ, coi bộ não nề tư lự, dường như người không trí không hồn. Nếu trong lúc ấy ai cắc cớ nom theo rình mà coi, thì ắc thấy anh ta một lát thở dài một cái, rồi lắc đầu chắt lưỡi.

Gần hết canh một Lưu-Định mới về tới thành Đại-La, thấy cửa thành đóng chặt, mà trên địch lầu lại nghe có người nói chuyện. Lưu-Định vừa muốn kêu cửa, rồi lại suy nghĩ rằng: mình còn vào thành nữa làm gì mà kêu cửa? Tháng trước mình nghe lời người ta khuyên dụ nói rằng Kiều-công-Tiện là người nhơn từ lễ nghĩa, lại dõng lực trí tài, nên mình xuống mà đầu nó. Nay mình đã tỉnh ngộ, biết nó là đứa thất phu bất nghĩa, nay mình còn xu-phụ với nó nữa hay sao? Vậy thôi mình trở về núi mà mai danh ẩn tích, đặng cho danh tiết vẹn toàn, chớ mình biết Ngô-Quyền chơn chánh mà mình đầu không được, còn Công-Tiện gian tà mà cứ theo giúp hoài, thì ai gọi là nghĩa sĩ. Làm trai ở đời phải ghi tâm rằng nếu phải nghĩa thì ăn múi cũng vui lòng, chớ còn trái nghĩa, dầu ăn vàng cũng đừng ham.

Lưu-Định nghĩ như vậy nên day mặt trở ra mà đi. Đi được chừng ít chục bước lại nghĩ rằng: Công-Tiện nghe nói mình bị bắt, bởi vậy nếu mình bỏ đi luôn, không trở vào thành chắc là nó tưởng mình bị giặc giết rồi. Mà đứng anh hùng khứ tựu phân minh bạch. Khi mình xuống mà đầu nó rõ ràng trước mặt thiên hạ, nay nếu mình không xu-phụ với nó nữa thì mình cũng nói rõ ràng cho nó biết, chớ mình đi luôn như vầy, té ra mình trốn nó. Lưu-Định bèn trở lại kêu cửa thành, quân canh trên địch lầu trả lời rằng có lịnh dạy ban đêm không được mở cửa. Lưu-Định xưng tên chúng nó cũng không chịu mở, túng thế phải ngồi ngoài thành mà chờ đến sáng.

Qua ngày sau, mặt trời mọc, quân mở cửa thành. Lưu-Định vào gặp Kiều-Thuận thì Kiều-Thuận mừng rỡ vô cùng, hỏi thăm lăn xăn coi vì cớ nào đã bị bắt mà lại trở về được. Lưu-Định không chịu trả lời cứ nài xin dẫn vào ra mắt Công-Tiện. Khi Lưu-Định tới dinh, quân vào báo, Kiều-công-Tiện lật đật chạy ra mừng rỡ và nói rằng: “Ta vụng tính sai tướng-quân đi cướp trại mà không đề phòng, để cho tướng-quân bị bắt bởi vậy hai bữa rày ta ăn ngủ không được, tưởng là tướng-quân đã bị hại rồi. Nay tướng-quân được về đây thiệt may mắn lắm”.

Công-Tiện tưởng Lưu-Định cũng sẽ lấy lời vui vẻ mà đáp lễ, chẳng dè Lưu-Định đứng ngó trân trân, rồi thủng thẳng mà nói rằng: “Tôi tuy sanh trưởng trong chốn non cao rừng rậm, nhưng mà từ nhỏ cho tới lớn, tôi hằng giữ lòng thanh bạch, chẳng hề chịu làm những đều phi-nghĩa bất nhơn. Tôi mà bỏ chốn mao-lư xuống đây, chẳng phải tôi ham tước ham quyền, hay là ham tiền ham bạc, ấy là tôi nghĩ phận làm trai trong võ-trụ, dầu hay, dầu dở, cũng phải có công nhiều ít với non sông nên tôi mới ra làm tôi ngài. Chẳng dè ngày nay tôi mới rõ lại ngài là một người đại bất nhơn trong nước, ngài ăn cơm của Diên-Nghệ rồi ngài lại phản phúc giết người đi, bởi vậy cho nên tôi trở lại đây nói cho ngài hay rồi tôi mới trở về núi mà ở”.

Kiều-Thuận đứng gần nghe nói mấy lời như vậy thì mặt đỏ phừng phừng, chơn bước tới, tay rút gươm, muốn giết Lưu-Định. Công-Tiện lấy tay khoát Kiều-Thuận, rồi ngó Lưu-Định cười mà nói rằng: “Ờ, té ra thằng Ngô-Quyền nó đã dụ tướng-quân đầu nó rồi nó sai tướng-quân về đây mà mắng ta nữa há?” Lưu-Định cũng cười gằn mà đáp rằng: “Ngài chí khí hẹp quá, nên ngài tưởng tôi cũng như bọn tiểu nhơn-kia, rày đây mai đó, sớm đánh tối đầu. Ngài đừng có tưởng như vậy mà lầm. Không, tôi không phải như họ vậy đâu. Tôi mà trở lại đây là vì hồi tôi xuống đầu ngài thì minh bạch, bây giờ tôi trở về núi cũng muốn minh bạch, nên tôi vào tỏ lại cho ngài rồi sẽ đi. Ngô-Quyền chẳng màng gì tôi mà khuyên dụ, mà tôi cũng chẳng có đều chi hờn riêng ngài nên kiếm chuyện nói xấu cho ngài”.

Công-tiện đáp rằng: “Tướng-quân ở hay là về, ấy là tự ý tướng-quân, ta không nỡ ép. Nhưng tướng-quân chê ta là người bất nhơn, hay vong-ân bội-nghĩa, ăn cơm của Diên-Nghệ rồi phản tâm giết Diên-Nghệ nên ta phải kể rõ chuyện cho tướng-quân nghe. Ngày trước Lưu-Cung ở Nam-Hán triều sai tướng là Lý-khắc-Chánh đem binh qua đánh Giao-châu, bắt Khúc-thừa-Mỹ về Phiên-Ngung mà giết. Những nha trảo của họ Khúc ai cũng ta-nha thiết-xỉ nhưng vì thế cô lực nhược nên không biết làm sao mà báo thù. Dương-diên-Nghệ là đứa gian-hùng, thấy dân tâm như vậy mới giả mặt trung-quân ái-quốc, mượn danh báo thù cho họ Khúc, giải cứu cho quê hương, rồi chiêu tập quân sĩ mà khởi nghĩa. Ta cùng những anh hùng hào kiệt ai cũng lầm, nên theo phò tá Diên-Nghệ mới đánh đuổi bọn Lý-khắc-Chánh được. Nào dè Diên-Nghệ khôi phục giang-san được rồi, lại giành lấy ngôi Tiết-đạt-sứ mà an hưởng phú quí vinh hoa, không chịu tìm kiếm dòng họ Khúc mà tôn lên ngôi báu. Tướng-quân nghĩ lại mà coi, ta giết Dương-diên-Nghệ đó là phải nghĩa hay trái nghĩa.

- Ngài nói như vậy mà ngài giết Diên-Nghệ rồi ngài đoạt truyền Tiết-đạt-sứ chớ ngài cũng không tìm họ Khúc mà tôn, thế thì dầu Diên-Nghệ bất nghĩa, nghĩ lại ngài cũng chẳng có nghĩa.

- Ta trừ Diên-Nghệ chưa được hai tháng, mà trong nước lại sanh rối loạn, làm sao ta kiếm con cháu họ Khúc cho được.

- Tôi biết rồi! Ngài nói Diên-Nghệ giả danh trung nghĩa, nay ngài cũng giả danh trung nghĩa chớ khác gì. Cái trung nghĩa của kẻ quê mùa như tôi không hiệp với cái trung nghĩa của ngài, vậy xin ngài vui lòng để cho tôi về chốn rừng núi cho an thân, đặng ngài có thong thả kiếm tìm họ Khúc đem về mà nhường ngôi nhường chức.

Lưu-Định nói dứt lời rồi liền xá Công-tiện mà lui ra. Công-tiện đứng ngó theo mà có sắc giận. Kiều-Thuận bước lại thưa rằng: “Lưu-Định vô lễ, nói nhiều lời hỗn ẩu, mà lại khinh khi nhơn huynh. Em sợ nếu không giết người mà răng chúng thì dân tâm ắt sẽ thiên biến”. Công-tiện gặt đầu. Kiều-Thuận liền rút gươm chạy theo, gặp Lưu-Định vừa ra tới cổng thành mới kêu dứng lại, rồi nhảy tới chém nhầu không thèm nói chi hết. Lưu-Định không có khí giới trong tay, mà Kiều-Thuận lại chém thình lình quá, đỡ gạt không kịp, nên bị Kiều-Thuận giết chết, rồi cắt đầu xách trở vô dinh.

Công-tiện dạy Kiều-Thuận đem đầu của Lưu-Định bêu trước cửa thành rồi truyền hịch cho dân chúng nói dối rằng Lưu-Định làm tướng bất trung, bị giặc bắt rồi theo đầu giặc, nên phải giết mà làm gương cho quân-sĩ. Người đời sau nghe chuyện Lưu-Định là nghĩa sĩ mà bị giết thì đau lòng nên có làm thi điếu như vầy:

Anh hùng coi chết cũng như chơi,

Chỉ sợ nhơ danh hổ với đời.

Tháo cũi nhờ Quyền yêu nghĩa khí,

Đứt đầu bởi Tiện ghét ngay lời.

Sá chi tước lộc mà đeo đuổi,

Có vậy non sông mới rạng ngời.

Cái phận nam nhi là ấy thế,

Treo gương thiên cổ để soi người.

Công-Tiện giết Lưu-Định vừa xong thì quân báo có Ngô-Quyền sai sứ đem thơ đến trước thành xin vào ra mắt. Công-tiện hội văn võ bá quan lại rồi truyền lịnh cho sứ vào. Sứ đưa một bức thơ, Công-tiện mở ra xem, thì trong thơ nói đại khái như vầy:

Trong nước sơn xuyên là chí hữu, người đời trung nghĩa ấy tánh lành. Nước dầu khuynh nguy sông núi cũng vững bền, người dầu điên đảo nghĩa trung đừng xao-lảng.

Kiều-công-Tiện nhờ Dương-tiên-Công thi-ân bố-đức mới được quyền cao lộc cả, tử ấm thê vinh, lẽ thì đêm ngày phải tận tâm kiệt lực mà chống vững gian-sơn, khuôn phò Dương-thị, đặng đền bồi ơn nặng báo đáp nghĩa dày mới phải, chớ sao lại nỡ trái lòng trở mặt, âm mưu thiết kế sát hại người ơn mà cướp ngôi, làm cho trái đạo luân thường trong nước? Từ xưa đến nay hễ người bất trung thì đất trời đều ghét, kẻ bất nghĩa thì dân chúng đều hờn. Mi đã bất nghĩa mà lại bất trung, thế thì tội mi đáng phân thây muôn đoạn.

Nay ta vì lòng bá tánh nên dẫn binh các quận huyện đến đây mà vấn tội mi. Vậy mi khá bó tay rồi mở cửa thành ra mà chịu tội cho mau đặng khỏi chiến đấu làm cho sanh linh tàn hại. Nếu mi chẳng biết ăn năn tội ác, chẳng chịu thúc thủ thọ hình, thì ta sẽ đốc binh khiễn tướng đạp nát thành trì, rồi chừng ấy mi đã không khỏi bị phân thây, mà những người thân thuộc và những người xu phụ với mi lại còn phải đứt đầu hết nữa.

Ít lời cho mi rõ, hẹn ngày mai đến giờ thìn, mi phải nạp mình không được trễ hơn nữa.

Ngô-Quyền

ký thơ

Kiều-công-Tiện đọc thơ rồi thì ngó chư tướng, và cười và nói rằng: “Ngô-Quyền thiệt là quỉ quái, đã giả nhơn nghĩa mà gạt người, rồi lại còn muốn dùng oai-thế mà hâm-doạ ta nữa. Vậy ta phải dùng nhơn nghĩa, rồi cũng phải dùng oai-thế mà đối với nó mới được”. Công-tiện nói dứt lời, liền dạy đem viết mực ra viết một bức thơ rồi sai con là Kiều-công-Hãn đem qua Phiên-Ngung mà xin Lưu-Công, cử binh tiếp cứu.

Công-Hãn vưng lịnh lãnh thơ sửa soạn đi. Công-tiện đương căn dặn phải đi cho mau, và hễ đến nơi thì phải nài xin binh tiếp cho được, thình lình vợ là Liễu-phu-nhơn ở hậu đường dở màng bước ra hỏi rằng:

- Tướng công tính sai con đi đâu đó?

- Quốc-gia hữu sự, ta đương lo tính việc cả, phu-nhơn biết gì mà hỏi?

- Thưa tướng công, phận thiếp là đà-bà, tuy thiếp không được bàn tới quốc sự, nhưng mà thiếp thường nghe nói chưởng qua đắc qua, chưởng đậu đắc đậu. Tướng-công làm tôi Dương-diên-Nghệ, tướng-công giết Diên-Nghệ mà cướp ngôi, nay Ngô-Quyền cử đại binh đến báo thù, thiếp tưởng theo lẽ trời dầu tướng-công lo mưu tính kế cho mấy đi nữa cũng không khỏi bị hại được. Tướng-công làm điều bất trung tội ác đã nhiều rồi; nay tướng-công lại tính viện binh ngoại quốc vào mà tiếp sức, thì tội tướng-công lại còn lớn hơn nữa, bởi vì dẫn cọp vào nhà không phải dễ; ví như tướng-công thắng Ngô-Quyền được thì tướng-công lại mắc tay Lưu-Cung; còn như tướng-công thua thì tướng-công chết đã đành rồi, mà còn để tiếng xấu lại đời sau nữa. Vậy thiếp xin tướng-công xét lại; theo ý thiếp chẳng có kế chi hay hơn là cầu hoà với Ngô-Quyền, rồi cắt đất chia hai đặng một người chiếm một nơi mà cai trị, làm như vậy hoặc may tướng-công mới an thân.

Kiều-công-Tiện nạt lớn lên rằng: “Đàn-bà biết gì mà nghị luận. Việc của ta thì ta tính, phu-nhơn không được xen vào”. Liễu phu-nhơn nghe lật đật lui vào hậu dinh, không dám cãi lẽ nữa. Công-Tiện dạy Công-Hãn tức tốc đem thơ qua Phiên-Ngung, rồi công nghị với chư-tướng mà viết thơ trả lưòi cho Ngô-Quyền như vầy:

Ta vẫn biết làm người phải lấy nghĩa trung làm trọng người bất trung bất nghĩa thì phải giết đặng răng dân chúng đời sau.

Dương-diên-Nghệ làm tướng cho họ Khúc mà không tận lực khuôn phò; khi Khúc-thừa-Mỹ bị Lý-khắc-Chánh đánh bắt, Diên-Nghệ không dám liều chết với Thừa-Mỹ, rồi sau lại giã dối, mượn danh báo thù cho họ Khúc mà chiêu binh mộ tướng đặng khôi phục ngôi báu, té ra dẹp loạn yên rồi, nó không chịu tìm con cháu họ Khúc mà tôn để chiếm ngôi Tiết-đạt-sứ mà an hưởng một mình. Bá tánh ai thấy vậy cũng đều ngậm oán nuốt hờn, bởi vậy cho nên ta phải vì lòng bá tánh mà giết đứa bất nghĩa bất trung, đặng giành ngôi trời lại cho con cháu họ Khúc.

Dân trong nước phải tuân theo phép nước: Mi làm Thứ-sử Ái-châu mà không lo gìn giữ biên-cương, lại muốn toan khuấy rối trong nước, nên chiêu tập côn-đồ kéo đến đây tác loạn, lẽ thì ta phải giết mi đặng răn muôn chúng. Nhưng nghĩ vì mi mới sơ-phạm lần đầu, nếu ta hẹp lượng làm tội mi thì ta mang tiếng bất nhơn. Vậy ta kỳ cho mi đến ngày mai, đúng giờ thìn, mi phải dạy quân sĩ phân-tán, ở đâu về đó, không được trì huởn. Nếu mi cãi lịnh nầy thì ta chẳng dung mi, mà những kẻ theo mi tạo phản cũng đứt đầu hết nữa.

KIỀU-CÔNG-TIỆN

Ký thơ

Công-Tiện niêm thơ lại rồi giao cho sứ của Ngô-Quyền cầm về. Sứ khỏi cửa, Công-Tiện mới hỏi chư-tướng coi định kế làm sao mà chống cự với giặc.

Bọn văn thần thì bàn phải bế thành môn cố thủ, chờ chừng nào có binh Lưu-Cung ứng tiếp tồi sẽ xuất binh; còn bọn võ tướng thì lại nài xin phải bố trận giao phuông, quyết tận lực trổ tài mà thủ thắng.

Công-Tiện còn đương dụ-dự, bỗng nghe Kiều-Thuận thưa rằng: “Hôm nọ chúng ta đánh thử với binh tướng của Ngô-Quyền một trận, thì sức chúng nó coi cũng không mạnh gì. Tối lại chúng ta đem binh cướp trại, tuy bị thua song thua đó là vì thình lình chúng ta không đề phòng, chớ không phải chúng nó tài cao chi đó. Nay nếu chúng nó kéo binh đến trước thành khêu chiến mà ta điềm nhiên không ra cự địch thì ắt chúng nó cười ta nhút-nhát. Vậy xin nhơn huynh quyết định xuất binh; chúng nó đường xa mới đến, quân sĩ đều mệt mõi, chúng ta dùng binh khỏe mà đánh với binh mệt thì có lẽ nào mà không thắng. Nói cùng mà nghe, nếu như chúng ta yếu thế có thua nó đi nữa, thì chừng ấy chúng ta sẽ bế thành cố thủ, nghĩ cũng chẳng muộn gì”.

Công-Tiện thấy Kiều-Thuận giao chiến với mấy tướng của Ngô-Quyền hôm nọ thì biết là mãnh tướng. Nay nghe nói khẳng khái như vậy nữa, thì trong bụng mừng thầm, song anh ta nghĩ cố thủ mà chờ viện binh là kế hay hơn hết bởi vậy căn dặn chư-tướng thủ thành cho cẩn thận, phải đợi chừng nào có lịnh mới được khai thành giao chiến. Chư-tướng vưng lịnh, rồi từ nhau ai về dinh nấy mà lo phòng bị.

HỒI THỨ CHÍN

------------

Ngô Thứ-sử phân binh vây Đại-La

Đỗ danh-thần dụng nghĩa vận lương thão.

Mặt trời vừa xế bóng, Ngô-Quyền với chư-tướng đương hội nghị tại đại trại bỗng đâu sứ đem thơ về tới, vào quì trước án mà dưng bức thơ của Công-Tiện. Ngô-Quyền vội vã mở ra rồi đọc lớn cho chư-tướng nghe; đọc một câu giận một hồi chừng đọc hết rồi mới nói lớn lên rằng: “Tội ác như vậy mà còn kiếm cớ chửi mình! Tại mi muốn gây họa lớn, vậy sau mi đừng oán trách ta nghe”.

Ngô-Quyền liền truyền lịnh cho chư-tướng ai về trại nấy mà lo chỉnh bị cung thương, dặn dò quân sĩ, đầu canh năm phải thức dậy nấu cơm ăn cho xong rồi trời bình minh hễ nghe lịnh thì tấn binh vây thành công phá. Chư-tướng lãnh mạng lui ra. Ngô-Quyền kêu Đỗ-Cảnh-Thạc với Phạm-bạch-Hổ trở lại rồi dắt vào trướng mà nói rằng: “Binh của chúng ta kể gần hai vạn, còn tướng thì hơn 10 viên, ta tưởng dầu Kiều-công-Tiện có chiêu mộ tướng sĩ thế nào cũnh không đông hơn binh tướng ta được. Tuy vậy mà tôi thường nghe xưa nay chiến thắng là nhờ trí lược của tướng, chớ không phải là nhờ binh đông. Tôi xem chư-tướng như Lữ-Đường thì có tánh hốt tốc chớ không có mưu trí chi hết, còn các tướng khác thì lục lục thường tài, chẳng phải là tay dõng lược, duy có nhị vị tướng-quân, trí mưu gồm đủ, thao lược toàn tài, bởi vậy nếu báo thù được cho nhạc-phụ tôi thì nhờ sức nhị vị tướng-quân. Vậy tôi xin nhị vị tướng-quân tận tâm tận lực mà giúp tôi; nếu tôi được thành công thì chẳng những là tôi ghi tạc công ơn của nhị vị tướng-quân mà thôi, mà nhạc-phụ tôi ở dưới cửu-tuyền cũng chịu ơn của nhị vị tướng-quân nhiều nữa”.

Cảnh-Thạc với Bạch-Hổ nghe nói như vậy thì nhìn nhau chúm-chím cười rồi Cảnh-Thạc đáp rằng: “Thế khi thượng-quan nghi hai anh em tôi hay sao mà thượng-quan nói như vậy? Đã biết Dương-tiên-Công là nhạc-phụ của thượng-quan, nhưng mà ngài là ân-nhân của dân chúng và ngài là chúa của anh em chúng tôi. Nếu thượng-quan quyết lo báo thù cho lịnh nhạc-phụ, thì anh em tôi cũng quyết lo báo thù cho chúa, chớ sao thượng-quan lại sợ anh em tôi không hết lòng”. Bạch-Hổ lại tiếp rằng: “Thưa thượng-quan, tôi có lòng muốn báo thù cho Dương-tiên-Công mà thôi, chớ tôi có tài lược bao nhiêu, mà thượng-quan phân như vậy thì tôi lấy làm ái-ngại quá. Tuy hồi trước tôi không được gần gũi thượng-quan, song tôi thường có nghe thượng-quan là một người dõng lược khiêm toàn, bởi vậy sự đánh báo thù đây nếu thắng được là nhờ sức thượng-quan, chớ anh em tôi tài trí bao nhiêu mà dám kể công”.

Ngô-Quyền nghe hai tướng nói như vậy liền đứng dậy mà đáp rằng: “Chẳng phải tôi nghi bụng nhị vị tướng-quân, mà cũng không phải tôi lấy lời khiêm nhượng mà quá khen nhị vị tướng-quân. Thiệt nhị vị tướng-quân là rường cột của nước nhà, nếu nhị vị tướng-quân tận lực tận tâm thì chẳng lo chi mà không thành sự. Vậy xin nhị vị tướng-quân ráng giúp tôi, hễ thù nhà tôi trả đặng rồi thì ơn nghĩa của nhị vị tướng-quân dẫu ngàn năm tôi cũng không quên đặng”. Hai tướng thấy bộ Ngô-Quyền thiệt tình chớ không có bụng nghi ngại, thì cảm động, nên khi trở về trại nằm ngủ không được, cứ trằn trọc lo mưu tính kế coi phải làm thế nào mà tru-diệt Kiều-công-Tiện cho mau.

Đêm ấy Ngô-Quyền cũng thức mà tính hoài. Trời đã hừng sáng, quân lính cơm nước xong gần hết, Ngô-Quyền mới cỡi ngựa kim, đầu vấn khăn trắng, mình mặc giáp trắng tay cầm thương, lưng đai kiếm, ra đứng trước trại rồi cho đòi chư-tướng tề tựu mà thỉnh lịnh. Nguyễn-thủ-Thiệp thì lãnh hai ngàn binh ở lại canh giữ dinh trại. Nguyễn-Siêu có bịnh nên ở trong trại với Thủ-Thiệp. Trần-Lãm thì dẫn bổn bộ thủy quân ngăn các nẻo sông. Lữ-Đường dẫn 2 ngàn binh đánh cửa Nam; Ngô-nhựt-Khánh với Cao-đằng-Vân dẫn 2 ngàn binh đánh cửa Bắc; Lý-Khuê với Triệu-Tấn dẫn 2 ngàn binh đánh cửa Đông; Đỗ-Cảnh-Thạc dẫn 2 ngàn binh đánh cửa Tây. Còn lại 7 ngàn binh thì Ngô Thứ-sử với Bạch-Hổ thống lãnh đi vòng các cửa mà ứng tiếp.

Phát lịnh vừa xong, thì chư-tướng phân binh, trống dóng vang trời, quân la dậy đất, rần rần kéo thẳng đến thành Đại-La.

Kiều-công-Tiện viết thơ giao cho sứ rồi, thì độ trước thể nào Ngô-Quyền cũng dẫn binh đến công thành, bởi vậy đêm ấy kêu tướng là Kiều-Thuận với Phan-quế-Chi mà dặn rằng: “Tô-Cầu với Nguyễn-duy-Lang vì ta mà tử trận. Lưu-Định không nghĩ binh ta, phản tâm bội nghĩa nên đã giết rồi. Còn Công-Hãn thì ta đã sai đi viện binh. Bây giờ đại tướng trong thành chỉ còn có hai ngươi mà thôi. Vậy hai ngươi phải ráng mà giữ gìn phòng bị. Nếu hai ngươi bảo thủ thành trì được mà chờ cho binh Nam-Hán tới, thì chẳng lo chi là không giết bọn Ngô-Quyền được”. Kiều-Thuận thưa rằng: “Xin nhơn huynh đừng lo mà nhọc sức; có hai anh em tôi đây không hại chi đâu mà sợ”.

Binh Ngô-Quyền kéo tới rồi phân các cửa thành, y như lời dạy. Kiều-Thuận tánh tình nóng nảy, đứng trên dịch lầu thấy giặc kéo tới, thì hầm-hầm muốn ra đánh. Công-Tiện rầy la ngăn cấm nghiêm nhặt lắm, Kiều-Thuận mới không dám đòi ra đánh nữa. Vả thành Đại-La là một thành rộng lớn, mà lại chắc chắn; 4 mặt thành cộng chung bề dài gần 2 ngàn trượng, và mỗi mặt bề cao kể đến hai trượng rưỡi. Phía ngoài thành có đào hào sâu bao vòng chung quanh; rồi phía ngoài nữa lại có đấp một bờ đê bề mặt hai trượng, bề cao một trượng rưỡi. Nước sông Tô-Lịch chảy vào chứa đầy mấy hào luôn luôn.

Ngô-Quyền biết địa thế hiểm trở, bởi vậy tuy phân binh vây thành, song trong bụng đã tính rằng nếu muốn hạ thành Đại-La thì phải dùng chước, chớ ra sức công phá thì không bao giờ nhập thành được. Binh vây giáp vòng rồi, Ngô-Quyền mới truyền lịnh mỗi đạo đều đóng trại trên mặt bờ đê, đêm ngày phải cần canh giữ nghiêm nhặt đừng cho ai ở trong thành lọt ra ngoài, mà cũng đừng cho ai ngoài lộn vào thành. Đại binh thì đóng trại tại hướng Nam, phía ngoài bờ đê nữa.

Chiều bữa ấy Ngô-Quyền với Bạch-Hổ cỡi ngựa đi vòng theo bờ đê mà kiểm sát các trại, tới mỗi đạo đều dặn chủ tướng phải coi canh gác cẩn thận, hễ thấy trong thành động binh thì phải báo cho đại đội hay. Tối lại Ngô-Quyền với Bạch-Hổ ngồi đàm luận binh cơ, Ngô-Quyền mới hỏi Bạch-Hổ rằng:

- Tướng-quân thấy rõ địa thế rồi, vậy chớ theo ý tướng-quân bây giờ phải thể nào hạ thành?

- Thượng-quan dụng binh như thần, dầu cho Hàn-Tín hay là Khổng-Minh tái sanh cũng không hơn được, tôi đâu dám làm tài khôn mà bày mưu hiến kế.

- Tướng-quân tặng tôi thái quá như vậy tôi lấy làm hổ lắm. Tôi làm việc cầu may, nếu thành việc là nhờ sức mấy anh em, chớ tôi có tài chi mà dám sánh với Khổng-Minh, Hàn-Tín.

- Lời thượng-quan nói đó là lời khiêm-nhượng, mà nếu thượng-quan không khiêm-nhượng thì té ra thượng-quan khinh thị tôi quá, thượng-quan nghĩ lại mà coi, Cao-Biền xây thành Đại-La nầy là có ý muốn cho An-Nam dẫu muôn năm về sau cũng không thể nào phá nổi, bởi vậy cho nên làm rộng lớn mà lại chắc chắn, trong tường cao, ngoài hào sâu, binh đến đây đều đứng ngoài mà ngó, chớ làm sao mà công phá được. Nay Công-Tiện ở trong thành nghe nói nó có hơn một vạn binh; nó đã có thế hiểm mà lại có sức mạnh nữa, thế thì chúng ta làm gì mà hại nó được; nếu chúng ta áp vào công thành dầu 10 vạn binh đi nữa thì cũng phải chết, chẳng luận là một vài vạn. Thượng-quan cầm binh thấy chỗ lợi hại, nên kéo binh đến vây thành mà không cho công phá, biết thành lớn dân cư đông, dầu cho lương thực tích-tụ bao nhiêu đi nữa ăn năm ba tháng cũng phải hết, nên thượng-quan định vây chặt mà chờ dân trong thành đói chết sanh biến rồi sẽ công phá, cái kế của thượng-quan như vậy há không phải là kế hay nhứt hay sao, chớ bây giờ ỷ binh đông tướng mạnh đốc vào đánh bướng thì tôi sợ binh tướng chết hết mà thành cũng chưa chắc lấy được.

- Tướng-quân biết rõ ý tôi như vậy thì tôi mừng quá. Song tôi nói thiệt cho tướng-quân hiểu, tôi thương binh tướng lắm, thấy sự công thành hiểm trở tôi sợ hao binh tổn tướng nên định vây đỡ rồi sau sẽ liệu lượng, chớ tôi không có ý tính xa như tướng-quân nói đó. Nay nhờ tướng-quân luận việc lợi hại rõ ràng thiệt tôi cảm ơn chẳng xiết. Vậy tôi xin nghe lời tướng-quân cứ vây thành cho chặc mà chờ dân trong thành hết lương chết đói rồi sẽ công phá. Song tôi còn lo một điều nầy: ví như binh trong thành lúc gần hêt lương chúng nó nghĩ đói cũng chết thà ra đánh hoặc may thắng được còn hơn là ở trong mà chịu chết đói, rồi chúng nó liều chết nỗ lực xông ra đánh binh ta, thì ta có kế chi mà trừ cái nghị-lực liều chết ấy cho được.

- Thượng-quan đừng lo. Tôi sợ là sợ hồi chúng ta mới vừa kéo binh xông tới, tướng trong thành dẫn binh ra chiếm vòng theo bờ đê rồi núp mà ngăn cự, chúng nó ra vào thong thả, cứ vận lương mà cầm cự hoài, chớ chúng nó ám mụi, bỏ bờ đê mà rút vào thành, để cho binh ta vây chặc được rồi, thì chúng nó ở trong tay, có chi mà sợ nữa. Ví như chúng nó hết lương, liều mạng ra đánh giải vây, thì chúng nó phải ra mấy cửa, chớ lội ngang qua hào sao được; mà hễ ra cửa thì có binh ta đón đó, nếu ta khó vào thì chúng nó ra cũng không dễ gì, chúng nó thoát mà chạy khỏi một đôi tốp thì có lẽ được, chớ thắng binh ta sao cho được.

- Tướng-quân nghị luận hay quá! Vậy mà tướng-quân cứ khiêm nhượng hoài.

Sáng bữa sau Ngô Thứ-sử truyền lịnh cho chư-tướng cứ lo vây thành mà thôi, chớ không được công phá, rồi lại rút bớt Cao-đằng-Vân đem qua tây môn, thế cho Đỗ-Cảnh-Thạc, để một mình Ngô-nhựt-Khánh vây bắc môn mà thôi. Đỗ-Cảnh-Thạc, thì Ngô Thứ-sử kêu về đại trại mà hỏi rằng: “Hồi hôm nầy tôi với Phạm-tướng-quân thương nghị với nhau về kế hạ thành, thì hai anh em tôi đều hiệp ý với nhau mà nhứt định phải vây thành cho nghiêm nhặt, đợi chừng nào trong thành hết lương, nhơn dân sanh biến, quân sĩ khối tâm rồi chúng ta sẽ liệu kế mà công phá, chớ thành chắc lắm, nếu bây giờ chúng ta nóng nảy đốc quân hãm nhầu, thì sợ chết hết binh tướng mà lấy thành cũng chưa được. Hai anh em tôi tính như vậy, tướng-quân nghĩ coi có được hay không, hay là tướng-quân có mưu chi cao hơn nữa?”.

Cảnh-Thạc ngồi suy nghĩ một hồi rồi đáp rằng:

- Tính như vậy thì phải rồi, có kế nào hay hơn nữa. Song tôi nghĩ nếu mình chờ cho nó hết lương thì phải vây đến năm ba tháng. Ví như lúc ấy binh Tàu kéo qua tiếp nó thì mình bị hai mối giặc tôi e khó liệu lắm chăng.

- Tôi cũng có nghĩ đến việc ấy. Song tôi có tiếp được thơ của Dương-kiết-Lợi trấn Lục-châu, người khuyên tôi hãy ráng mà trừ Công-Tiện, sự ngăn đón binh Tàu thì để cho người tự liệu, bởi vậy cho nên tôi vững bụng khỏi lo phía đó.

- Nếu được như vậy thì tốt lắm.

- Ngặt có một diều nầy là mình muốn vây lâu ngày cho nó hết lương, thì mình cũng phải có lương cho nhiều, đủ cho binh lính ăn luôn luôn mới được. Tôi tính cắt một vị tướng để đi vận lương, mà tôi coi trong hàng chư-tướng duy chỉ có một mình tướng-quân ở Giao-châu nhiều năm, các quận huyện đều nghe danh biết mặt, bởi vậy nếu tướng-quân vui lòng lãnh đi vận lương thì chắc là thành sự.

- Nếu thượng-quan khứng giao việc ấy cho tôi làm thì tôi sẽ hết lòng lo lắng, dầu chết tôi cũng cam tâm, tôi đâu dám chối từ.

Ngô Thứ-sử thấy Cảnh-Thạc chịu lãnh đi vận lương thì mừng rỡ lắm, bèn cấp cho Cảnh-Thạc ít trăm lính và dạy Trần-Lãm giao cho 10 chiếc thuyền đặng cho Cảnh-Thạc đi. Ngô Thứ-sử thấy Nguyễn-Siêu vít thương đã lành rồi và xin ra cầm binh đặng kiếm dịp mà tẩy-hận, lại thấy vây thành đã yên, để trại tại truông Ông Hổ không ích gì, nên dạy Nguyễn-thủ-Thiệp bạt trại kéo binh tới mà nhập với đại đội, rồi dạy Thủ-Thiệp tiếp với Nhựt-Khánh mà vây bắc môn, còn Nguyễn-Siêu thì hiệp với Đằng-Vân vây tây môn.

Cảnh-Thạc lãnh binh đi vận lương, đi đến đâu cũng lấy nhơn nghĩa mà khuyến dụ, bởi vậy các châu huyện đều sẵn lòng cống hiến. Mấy nhà giàu có nghe nói Ngô Thứ-sử khởi binh báo thù cho Dương-diên-Nghệ, đã vây thành Đại-La rồi, chẳng sớm thì muộn ắt sẽ bắt Kiều-công-Tiện mà trị tội, thì thảy đều vui mừng, nên đua nhau nạp lương. Nhờ có dân tình giúp đỡ sốt-sắn như vậy, nên Cảnh-Thạc có lương tiếp tục chở về luông luôn, quân lính ăn không hết. Ngô Thứ-sử tuy hạ thành chưa được, song thấy dân tâm như vậy thì phỉ tình đắc ý vô cùng, bởi vậy càng quyết tâm vây hoài mà chờ cho trong thành hết lương, chớ không tính công phá.

HỒI THỨ MƯỜI

------------

Kiều-Thuận xuất binh quyết phá vây,

Ngô-Quyền khiển tướng công ba cửa.

Kiều-công-Tiện ở trong thành thấy Ngô-Quyền đem binh vây thành đã gần trót tháng mà không công phá thì lấy làm kỳ, không hiểu Ngô-Quyền tính kế thế nào, nên có bụng mừng, bởi vì nghĩ thầm rằng nếu Ngô-Quyền trì huỡn hễ binh Tàu qua tới thì trong đánh ra ngoài đánh vô ắt sẽ bắt Ngô-Quyền được. Tuy mừng thì mừng, song cũng không dám quên phòng bị, bởi vậy cho nên dạy quân sĩ phải sắm cung tên cho nhiều đặng hễ binh Ngô-Quyền công thành thì bắn vải ra, đừng cho leo lên mặt thành được.

Mà bởi binh ở trong thành kể hơn một vạn, còn dân cư lại đông hơn nữa, nên tuy lúa gạo tích trữ nhiều, song bị vây đến hai tháng thì lúa gạo ăn hết quá phân nửa rồi, Kiều-Thuận sợ nếu binh Tàu không ứng tiếp và nếu bị vây hoài như vầy thì chừng một tháng rưỡi nữa thì lương thực tiêu hết, nên mới xin Công-Tiện để cho mình khai thành ra đánh phá vây đặng đi vận lương thêm, Công-Tiện dụ dự không muốn cho đánh. Kiều-Thuận nói rằng: “Ngô-Quyền bị ta một trận đã kinh tâm rồi, nên không dám phá thành. Nó vây ta đây là vì nó sợ nếu kéo binh về thì xấu hổ, nên làm bộ vây cầm chừng mà thôi, nếu ta ra đánh chắc nó sẽ thừa dịp ấy rút binh về Ái-châu cho khỏi mắc cỡ. Đã vậy mà lương thực trong thành hao đã quá phân nửa rồi. Nếu ta cố thủ hoài trong ít ngày nữa hết lương, quân sĩ chết hết mới lấy ai mà cố thủ thành. Xin nhơn huynh phải suy nghĩ lại”.

Công-Tiện nghe nói hữu ý nên mới bằng lòng cho Kiều-Thuận ra đánh. Tối bữa đó Kiều-Thuận với Phan-quế-Chi kiểm điểm quân sĩ chọn năm ngàn binh hùng tráng, dặn khuya thức dậy nấu cơm ăn cho sớm đặng khai thành giao chiến.

Trời vừa mới sáng, Kiều-Thuận gom binh qua phía đông môn rồi dạy mở cửa thành kéo binh xông ra. Kiều-Thuận đi tiền đạo còn Quế-Chi đi hậu tập. Lý-Khuê với Triệu-Tấn lãnh vây đông môn, thấy vây đã hai tháng rồi mà ngoài không đánh vô, trong không đánh ra, nên có ý giải đãi, không cẩn thận cho lắm, bởi vậy khi Kiều-Thuận khai thành xông ra thì hai tướng còn đương ngủ. Quân canh gác thấy trong thành động binh, lật đật vào trướng kêu Lý-Khuê với Triệu-Tấn thức dậy. Hai tướng nghe báo thất kinh, không kịp bận áo lật đật xách thương, đai kiếm chạy ra trước đốc quân chống cự.

Khi hai tướng ra khỏi cửa trại thì binh của Kiều-Thuận đã kéo tới, hai bên đánh nhau, lớp thì đâm chém trên mặt bờ đê, lớp thì lăn xuống hào, lớp thì tràn ra ruộng, gặp đâu đánh đó. Triệu-Tấn thấy Kiều-Thuận hùng-hào, đốc quân la hét om sòm, mới lướt tới mà đánh với Kiều-Thuận. Vả Kiều-Thuận võ nghệ cao cường, sức anh ta mười, Triệu-Tấn không được năm, bởi vậy đánh nhau không được lâu thì Triệu-Tấn đã bị Kiều-Thuận đâm chết. Lý-Khuê đương đốc chiến bỗng nghe quân báo Triệu-Tấn đã bị hại rồi, thì nóng lòng nên hét lên một tiếng, rồi lướt tới kiếm Kiều-Thuận mà đánh. Hai tướng đánh nhau được vài chục hiệp. Lý-Khuê liệu sức cự không lại, nên rút mà chạy. Kiều-Thuận thừa thắng mới đốc quân rượt theo.

Ngô-nhựt-Khánh với Nguyễn-thủ-Thiệp đóng binh bên bắc môn, nghe bên đông môn tiếng trống vang rân, tiếng người inh ỏi, biết phía ấy có giặc, mới bàn tính với nhau rồi nhứt diện sai quân chạy ra đại binh mà báo tin, còn nhứt diện chia binh để một mớ cho Thủ-Thiệp dắt qua đông môn mà tiếp chiến. Thủ-Thiệp vừa tới đông môn gặp Kiều-Thuận đương rượt Lý-Khuê mà đánh, còn trong thành thì Phan-quế-Chi đương kéo binh xông ra mà trợ chiến.

Thủ-Thiệp đón Quế-Chi lại mà đánh, không cho ứng tiếp hai tướng mắc đánh vùi với nhau, Thủ-Thiệp đi tiếp Lý-Khuê không được, mà Quế-Chi đi tiếp Kiều-Thuận cũng không được.

Ngô Thứ-sử ở đại trại nghe báo binh giặc đã khai thành ra đánh phía đông môn, thì lật đật điểm binh kéo tới đó mà tiếp chiến. Phạm-bạch-Hổ can rằng: “Tôi biết rồi, trong thành gần hết lương nên chúng nó mới ra đánh. Đây là chúng nó muốn thử sức với mình, bởi vì mình vây thành đã hai tháng mà không đánh, chúng nó không hiểu ý gì, nên mới ra đánh thử, coi có phải là tại mình yếu sức hay không. Nếu thiệt quả mình yếu thì chúng nó sẽ thừa thế mà phá vây đặng vận lương còn nếu mình mạnh thì chúng nó rút vào thành mà cố thủ nữa. Vậy chẳng cần thượng-quan phải nhọc sức, xin để tôi dẫn 3 ngàn binh đến đông môn mà cự địch, thượng-quan cứ ở đại trại mà an nghỉ”.

Ngô Thứ-sử nghe lời bèn cấp cho Bạch-Hổ ba ngàn binh đặng đi tiếp cứu. Bạch-Hổ vừa đi khỏi trại thì Đỗ-Cảnh-Thạc vận lương đã về tới. Ngô Thứ-sử thuật sơ việc động binh cho Cảnh-Thạc nghe, rồi cấp cho Cảnh-Thạc ba ngàn binh và dạy đi vòng qua ba cửa coi hễ có giặc thì ứng tiếp. Cảnh-Thạc dẫn binh đi rồi, Ngô Thứ-sử ở trong trại ngồi đứng không yên, nên mặc chiến bào, mang cung đai kiếm, rồi ra trước cửa trại đi qua đi lại mà chờ tin.

Bạch-Hổ kéo binh vào gần tới đông môn, gặp Kiều-Thuận hãy còn đương rượt Lý-Khuê mà đánh, Kiều-Thuận thì đâm đánh hùng hào, coi sức còn khỏe lắm, còn Lý-Khuê ở trần mồ hôi ra như tấm, coi bộ đã mệt đuối rồi. Bạch-Hổ sợ Lý-Khuê bị hại nên quất ngựa xông riết tới rồi hét lên một tiếng nhắm ngay mặt Kiều-Thuận rồi đâm, Kiều-Thuận đỡ thương vẹt qua một bên, rồi bỏ Lý-Khuê day lại đánh với Bạch-Hổ. Hai tướng giao chiến, mũi thương qua, lưỡi đao lại, coi như sao chớp chim bay, kẻ đâm người đỡ, kẻ tới người lui, dường như hùm lăn phụng lộn.

Bạch-Hổ nhỏ vóc da trắng môi son, tráo trở rất gọn gàng.

Còn Kiều-Thuận vóc lớn, lông ngực râu rìa, bộ hùng-hào dữ tợn. Hai tướng càng đánh càng bội sức không ai chịu thua ai. Quân sĩ hai bên đương hỗn chiến, thấy vậy ai cũng đều khen ngợi nên ngừng tay ngó.

Ngô Thứ-sử thủ đại trại lấy làm nóng nảy trong lòng, nên sai quân đi dọ đặng về báo tin luôn luôn. Đến trưa quân về báo rằng Bạch-Hổ với Kiều-Thuận còn đánh nhau hoài chưa chắc ai ăn ai thua; Thủ-Thiệp cũng còn đánh với Quế-Chi, mà binh trong thành cứ ra phía đông nam mà tiếp chiến thêm hoài. Còn Cảnh-Thạc thì dắt binh đi vòng mấy cửa kia mà đốc chư-tướng vây chặt. Ngô Thứ-sử nghe báo như vậy, đứng suy nghĩ một hồi rồi truyền lịnh cho Cảnh-Thạc phải đem binh trợ chiến với Thủ-Thiệp, còn Lữ-Đường, Nhựt-Khánh, Đằng-Vân, Nguyễn-Siêu phải đốc binh công kích mấy cửa khác.

Thủ-Thiệp đương đánh với Quế-Chi, bỗng đâu Cảnh-Thạc kéo binh tới rồi ào vô mà tiếp chiến. Thủ-Thiệp dang ra mà nghỉ, để cho Cảnh-Thạc giao phuông với Quế-Chi. Quế-Chi giao chiến từ sớm mơi cho đến trưa đã mõi mệt rồi, lại gặp Cảnh-Thạc còn khỏe sức đánh rất dữ-dội thì chịu không muốn nổi nữa. Tuy vậy Quế-Chi cũng nỗ lực đánh hoài mà không chịu chạy. Lúc ấy nghe mấy mặt thành khác trống dóng vang, quân la dậy đất, rồi lại nghe trong cửa đông chiên dóng thâu quân. Quế-Chi không hiểu binh có nguy biến chỗ nào, tưởng là Ngô binh thừa dịp mình khai thành ra đánh phía đông môn chúng nó liền dốc quân công phá mấy cửa khác, trong thành không còn đủ binh mà chống cự nên mới dóng chiên thâu quân, bởi vậy lật đật thâu quân rồi nhắm cửa thành mà chạy vào. Cảnh-Thạc thấy Quế-Chi chạy thình lình thì chưng hửng nên không rượt, may có Thủ-Thiệp lẹ tay rút cung tên ra bắn theo mấy mũi mà không trúng mũi nào hết.

Kiều-Thuận đương đánh với Bạch-Hổ bỗng nghe trong cửa dóng chiên thâu quân, rồi lại thấy hậu đội của Quế-Chi cũng đã đổ vào thành, liệu mình thắng Bạch-Hổ không dễ gì, mà nếu mình trì huỡn thì cô-thế chẳng khỏi bị vây, bởi vậy cũng dạy dóng chiên rồi dắt quân nhắm đông môn mà chạy vào. Bạch-Hổ với Lý-Khuê thừa thế đốc quân đuổi theo. Cảnh-Thạc với Thủ-Thiệp còn đương dụ dự không biết phải rượt theo Quế-Chi rồi công phá đông môn luôn, hay là phải trở ra ngoài mà trợ chiến với Bạch-Hổ, bỗng đâu Kiều-Thuận dẫn quân chạy tới, hai tướng mới phân binh mà cản lộ. Kiều-Thuận hăm hở như thường, chẳng có sắc sợ chúc nào, thấy hai tướng cản lộ thì huơi đao xốc tới mà đánh. Hai tướng cản không nổi nên phải dang ra mà tránh, rồi mới đốc quân cản quân Kiều-Thuận. Kiều-Thuận thấy vậy nổi giận liền quay ngựa trở lại mà rượt hai tướng. May lúc ấy Bạch-Hổ đã rượt vừa tới, gặp Kiều-Thuận đương hung hăng mới xốc vào mà đánh, rồi Cảnh-Thạc với Thủ-Thiệp cũng trở lại mà tiếp chiến nữa. Kiều-Thuận đánh với Bạch-Hổ vài hiệp rồi rút mà chạy vào thành. Bạch-Hổ dẫn các tướng rượt theo, quyết thừa thắng mà nhập thành luôn, chẳng dè Kiều-Thuận vô khỏi cửa rồi thì cửa thành đóng chặt, quân trên thành bắn tên xuống như mưa, Bạch-Hổ với chư tướng lại gần không được mà phá cửa, túng thế phải rút binh ra đóng trên bờ đê như cũ.

Lữ-Đường, Nhựt-Khánh, Đằng-Vân và Nguyễn-Siêu vưng lịnh Ngô Thứ-sử nên dóng trống đốc binh áp vào công phá phía tây, nam và bắc môn, song hễ lại gần thì trên địch lầu tên bắn xuống nà quá không thể nào công phá được, còn tính trèo lũy thì bị hào sâu nước đầy quân qua cũng không được, nên làm náo động một hồi rồi cũng phải thâu quân ra đóng trên bờ đê mà vây.

Bạch-Hổ với Cảnh-Thạc coi cho chư tướng đâu đó đều vây thành như cũ rồi, mới dắt nhau về đại trại. Ngô Thứ-sử ra trước cửa trại tiếp rước hai tướng mà nói rằng: “Phạm-tướng-quân thiệt là đệ nhứt anh hùng, nếu không có tướng-quân thì có ai mà đánh thối Kiều-Thuận cho nổi. Còn Đỗ-tướng-quân cũng thiệt là lẹ làng nếu tướng-quân trì huởn sợ e Thủ-Thiệp thất bại; mà nếu Thủ-Thiệp thất bại thì Quế-Chi tiếp Kiều-Thuận rồi các đạo binh của mình cũng khó vững”. Bạch-Hổ thưa rằng: “Tôi tính thừa thắng mà hãm thành luôn, ngặt binh đánh cả ngày mệt mỏi, nên ào vô cửa không kịp, lại trên thành tên bắn lung quá, túng thế phải lui”. Cảnh-Thạc lại tiếp mà nói rằng: “Thượng quan liệu kế hay quá nếu binh ta vây mấy cửa mà không dấy lên công phá một lượt, thì ở đông môn cũng chắc thắng chúng nó được, binh ta khó có cái thế mạnh ấy được bởi vì trong thành nó cứ xua binh ra trợ chiến thêm hoài. Mà tôi còn tiếc một đều là trong ba cửa kia nếu phá được một cửa thì chắc là hạ thành được, bởi vì chúng nó áp qua đông môn hết, hễ binh ta lén vào thì còn ai mà chống cự”. Ngô Thứ-sử cười mà nói rằng: “Ban đầu tôi tính dạy công phá hẳn hòi, coi cửa nào yếu thì công riết mà hãm thành. Chừng tôi thấy mấy cửa chúng nó đều phòng bị chắc chắn không thể nào công nổi, tôi mới làm nghi binh cho chúng nó rút bớt binh vào mà giữ đặng phía đông môn mõn binh các tướng thắng cho dễ”.

Ngô Thứ-sử dạy Bạch-Hổ với Cảnh-Thạc vào trại mà nghỉ rồi cỡi ngựa đi vòng các trại, đến đâu cũng đều an ủi tướng sĩ. Ngô Thứ-sử nghe nói Triệu-Tấn tử trận thì thương tiếc vô cùng, dạy quân tìm tử thi rồi mai táng rất tử tế.

Còn Kiều-Thuận với Quế-Chi thâu quân nhập thành rồi liền đốc sức tướng sĩ trương cung nỏ mà bắn đặng cho binh nghịch không phá được. Chừng ngoài thành binh giặc đã rút ra bờ đê mà đồn trú, Kiều-Thuận mới ra mắt Công-Tiện và hỏi rằng: “Binh ta còn hâm hở mà giao chiến, chưa có mòi thất bại, vì cớ nào nhơn huynh lại dóng chiên thâu quân?”.

Công-Tiện đáp rằng: “Em không rõ, số là trong lúc em với Quế-Chi đương cầm binh mà phá vây ngoài đông môn thì ba cửa kia thình lình binh nghịch dóng trống van rân rồi xông vào công phá, ta lật đật phân binh ngăn cự, song một mình ta làm sao mà đốc sức luôn ba cửa cho được, bởi vậy ta sợ thất nên ta mới dạy dóng chiên thâu quân, đặng hai tướng trở vào hiệp lực với ta mà gìn giữ”.

Kiều-Thuận nghe nói thì cười mà đáp rằng: “Nhơn huynh nhát quá! Trước khi xuất binh tôi đã có sắp đặt rồi, tôi dặn quân sĩ giữ tây nam và bắc môn cho chặt. Thành Đại-La nầy ai làm sao mà phá nổi, ở trong một người giữ, ở ngoài dầu 10 người cũng không phá được, có chi đến hại mà sợ. Chớ chi nhơn huynh ở trong lo gìn giữ mấy cửa, thì tôi với Quế-Chi ắt sẽ thắng được mà hễ thắng được một đạo rồi thì tôi với Quế-Chi sẽ phân binh mà phá mấy đạo khác, trong một trận thì thấy chúng vỡ tan, tôi giải trùng vi được rồi”.

Công-Tiện mắt liếc Kiều-Thuận, miệng chúm-chím cười mà nói rằng:

- Thôi, cậu đừng nói giỏi. Phải thắng được thì từ tảng sáng cho tới chừng đó đã thắng rồi.

- Thiệt Ngô-Quyền nó có một thằng tướng nào đó không biết còn nhỏ mà giỏi quá! Nếu không có thằng đó có ai à cự với tôi cho nổi, tôi quyết sẽ đối địch với thằng đó một lần nữa.

- Thôi, phải nghe lời ta mà chờ binh Tàu ứng tiếp mới xong. Ta nhứt định cấm nhặt không cho xuất binh giao chiến nữa.

HỒI THỨ MƯỜI MỘT

------------

Lưu-Cung cố ý đoạt Giao-Châu,

Kiết-Lợi ỷ tài thất Lục-quận.

Đây nói về Lưu-Cung từ ngày lên nối nghiệp cho anh là Nam-bình-vương Lưu-An, kiêm chức Tiết-đạt-sứ Quảng-châu và Tịnh-Hải[10], thì không chịu thần phục nhà Hậu-Lương, tự xưng là Nam Hán Hoàng-đế, có ý muốn chiếm luôn đất Giao-Châu đặng cho có đủ thế lực mà chống cự với nhà Lương.

May đến năm đinh-sửu (năm 917) Tiết-đạt-sứ Giao-Châu là Khúc-Hạo mất, truyền nghiệp lại cho con là Khúc-thừa-Mỹ. Thừa-Mỹ không noi theo ý cha mà lo giao hảo với Lưu-Cung, lại cầu phong với nhà Lương. Lưu-Cung lấy cớ ấy mà hờn Khúc-thừa-Mỹ nên đến năm quý-mùi (năm 923) sai tướng Lý-khắc-Chánh đem binh qua đánh bắt được Khúc-thừa-Mỹ giải về Phiên-Ngung, rồi lại sai Lý-Tấn với Lý-khắc-Chánh về Tàu rồi tự xưng là Tiết-đạt-sứ Giao-Châu, từ ấy Lưu-Cung hờn càng sâu oán càng nặng, thường có ý muốn cử binh thâu đoạt bờ cõi, nhưng vì sợ Dương-diên-Nghệ trí cao tài giỏi nên không dám dấy động can qua. Chừng nghe Kiều-công-Tiện đã giết Dương-diên-Nghệ mà cướp quyền thì vỗ tay cười ngất mà nói rằng: “Đất Giao-Châu nay mai gì ắt sẽ về tay ta nữa rồi”. Lưu-Cung liền lo chỉnh tướng binh mã, đặng thừa dịp qua đánh lấy Giao-Châu. Chẳng dè cách vài tháng sau lại nghe Ngô-Quyền khởi binh đánh Kiều-công-Tiện mà báo thù cho Dương-diên-Nghệ. Lưu-Cung muốn thừa dịp lưỡng bạng tương trì kéo binh liền qua Giao-Châu làm ngư ông mà thủ lợi. Nhưng vì có quân thần can gián nói rằng: đường qua Giao-Châu sơn xuyên cách trở, nếu muốn động binh thì phải sắp đặt lương thảo toàn bị rồi sẽ đi, chớ không nên hốt tốc.

Lưu-Cung nghe lời bèn dạy chư tướng vận lương đem tích trữ dọc theo đường qua Lục-châu, đặng chừng dấy binh hễ đi tới đâu đều có sẵn lương đó, việc vận lương vừa mới xong, thì Kiều-công-Hãn qua trao thơ cầu cứu. Xem thơ lấy làm đắc ý liền hội quần thần rồi định ngày xuất chinh. Công-Hãn thấy Lưu-Cung sốt sắng thì trong bụng mừng thầm tưởng Lưu-Cung vị tình mình mà xuất binh cứu viện, chớ không dè Lưu-Cung đã có ý muốn lấy đất Giao-Châu đã lâu nay nhơn dịp Công-Tiện cầu cứu, xuất binh hữu danh, nên mới sốt sắng như vậy.

Lưu-Cung muốn lấy oai mà thâu phục Giao-Châu, rồi liệu kế gìn giữ đời đời, nên nhứt định ngự giá thân chinh. Lưu-Cung hạ chỉ sai thái-tử là Hoằng-Tháo làm chánh tướng, Lý-khắc-Chánh làm phó tướng. Lý-Khôi, là con trai Lý-Tấn làm tiên phuông, dẫn 10 vị danh tướng với ba vạn quân đi trước còn mình sắp đặt chọn người nhiếp-chánh tại triều rồi sẽ dẫn năm vạn binh làm đại đội hậu tập. Lưu-Cung lại cầm Công-Hãn ở lại đặng làm hướng đạo cho đội hậu tập, chớ không cho đi tiền đạo với thái-tử Hoằng-Tháo.

Thái-tử Hoằng-Tháo đắc lịnh liền hiệp với Lý-khắc-Chánh và Lý-Khôi mà kiểm điểm binh mã, chỉnh bị khí giái rồi dắt nhau vào bái biệt Nam-Hán chúa mà khởi hành. Lưu-Cung kêu Hoằng-Tháo mà dặn rằng: “Đường qua Giao-Châu hiểm lắm, mà dân Giao-Châu phản phúc không chừng; Lý-khắc-Chánh đã có cầm binh đi đánh một lần, rồi lại còn ở đó mà chế trị sáu bảy năm, nên lào thuộc địa đồ, mà lại thấu hiểu nhơn vật. Vậy đi đường hay giao chiến con đều phải hỏi ý Lý-tướng-quân, chớ đừng có hốt tốc làm bướng mà hư việc. Ví như có điều chi trắc trở, con phải lập tức sai người trở lại hậu đội mà báo tin cho cha hay, rồi đợi đại binh của cha đến rồi cha sẽ liệu lượng”.

Hoằng-Tháo còn nhỏ tuổi nên tánh khí tự cao, nghe Nam-Hán chúa dạy như vậy lại tâu rằng: “Xin phụ vương để mặc con, đừng có lo lắng mà nhọc long-nhan. Con nguyện chiếm hết đất Giao-Châu không để cho phụ vương mệt tính”. Dặn dò xong rồi cha con tôi chúa từ biệt nhau mà đi. Hoằng-Tháo dẫn tiền đạo đi được 20 ngày thì kế Lưu-Cung dẫn đại binh theo sau. Kiều-công-Hãn theo Lưu-Cung mà làm hướng-đạo cho đại đội, thấy binh Tàu thinh thế lẫy lừng, quân đông tướng mạnh, trong lòng mừng không xiết kể, thầm tính rằng hễ Lưu-Cung diệt Ngô-Quyền, giúp ta mà bình định Giao-Châu rồi, thì ta cũng nên thần phục Nam-Hán để cậy oai thế mà trấn thủ Giao-Châu, phụ truyền tử kế, an-hưởng vinh hoa phú quí. Thiệt là:

Tiểu nhơn chỉ biết đồ tư lợi,

Chi sá quê hương với giống nòi.

Cầm gương kim cổ mà soi,

Những điều trông thấy nghĩ thôi ngán ngầm.

Họ Kiều tán tận lương tâm!

Đường đi bộ từ Quảng-châu qua Giao-Châu duy có khúc thuộc địa phận Lục-châu là hiểm trở hơn hết; có chỗ phải vòng qua chơn núi chớ không có đường băng ngang, còn có chỗ thì phải trèo núi mà qua chớ không đi vòng được. Tuy núi không cao cho lắm, nhưng mà qua đèo khó nhọc nguy-hiểm không biết chừng nào, khi thì phải lách mình đi dựa bên miệng hố sâu, nếu sảy bước chắc tan xương nát thịt; khi thì phải vịnh mà leo qua mấy ngọn núi chặn giữa đường, hễ sút tay thì chắc dập đầu bể óc.

Dương-diên-Nghệ từ khi đánh đuổi bọn Lý-khắc-Chánh và Lý-Tấn về Quảng-châu rồi tự xưng Tiết-đạt-sứ thì sợ người Tàu đem binh qua xâm lấn bờ cõi nữa, nên sai hổ tướng là Dương-kiết-Lợi lên trấn thủ Lục-châu, lập ải xây đồn mà ngăn ngừa binh giặc, Dương-kiết-Lợi vốn là em đồng tông của Dương-diên-Nghệ, người tánh tình cang trực, lòng dạ anh hùng, nhưng tiếc vì người có sức mạnh mà thôi, chớ không có học chữ. Diên-Nghệ thấy Kiết-Lợi táo bạo, bởi vậy sai đi trấn Lục-châu lại có cấp theo cho một người văn-sĩ tên là Trần-Khánh để bình thường thì coi sóc việc công văn, còn lúc chinh chiến thì vận trù kế-sách.

Vả thổ nhơn ở Lục-châu thì tụ nhau đoàn ba lũ bảy ở trong rừng núi hoặc săn bắn mà độ nhựt, hoặc đón hành nhơn mà giựt đồ, chớ không chịu làm ruộng hay là buôn bán như dân ở mấy châu khác. Dương-kiết-Lợi đã dốt mà lại nóng nảy, bởi vậy trấn Lục-châu 8 năm trường không tính giáo hóa thổ nhơn, cứ lấy sức mạnh làm oai rồi dùng oai mà trị dân chúng, thổ-nhơn tuy sợ nên không dám phá tán gần mấy chỗ có quân của Kiết-Lợi đóng, song chúng nó sợ là sợ bề ngoài mà thôi, chớ trong lòng chúng nó không phục chút nào hết.

Khi Dương-kiết-Lợi được thơ của Ngô-Quyền cho hay rằng: “Dương-diên-Nghệ đã bị Kiều-công-Tiện thích tử và khuyên phải lo trấn thủ Lục-châu mà ngừa binh Tàu, để cho mình khởi binh báo oán, thì anh ta tức giận muốn bỏ Lục-châu, kéo binh về Đại-La thành mà đánh Công-Tiện, chớ không chịu nghe lời Ngô-Quyền. Trần-Khánh theo can gián, cắt nghĩa việc lợi hại hết sức, anh ta mới chịu ở lại Lục-châu mà trấn thủ. Tuy Kiết-Lợi ở lại mặc dầu, song vì anh ta thương Diên-Nghệ thác oan, bởi vậy ngày như đêm cứ vào ra trước cửa ải mà khóc hoài, khóc đã thèm thì uống rượu cho say rồi gầm hét mắng chửi Kiều-công-Tiện om sòm. Trần-Khánh thấy trong nước biến loạn, sợ Lưu-Cung thừa thế đem binh qua mà thâu đoạt đất Giao-Châu nữa, còn Kiết-Lợi vô trấn chỗ yếu địa mà không lo tính chi hết, cứ ồ-ào than khóc hoài, thì anh ta lấy làm lo sợ lắm. Anh ta thầm nghĩ nếu Lưu-Cung khởi binh chinh-phục Giao-Châu thì nó dắt binh đến năm ba vạn, còn binh của mình ở bên Lục-châu không đầy 5 ngàn người, thế thì sao cự địch cho nổi, bởi vậy anh ta mới khuyên Dương-kiết-Lợi phải chiêu mộ thổ-nhơn mà giúp đỡ. Kiết-Lợi nghe lời sai người đi các mán mà khuyên dụ, nhưng vì thổ-nhơn không cảm-đức quan trấn, bởi vậy khuyên dụ hết sức mà chúng nó cũng không chịu ra đầu quân. Kiết-Lợi thấy vậy nổi giận mới sai quân đi khắp trong châu đặng hễ gặp đàn ông tráng-kiện thì phải bắt hết thảy mà đem về làm lính, ai không chịu thì chém đầu. Thổ-nhơn sợ chết cực chẳng đã họ phải đầu quân, kể hết thảy được 5 ngàn người, cọng với số binh Giao-Châu dẫn lên cũng gần một vạn.

Trần-Khánh đã lo mộ binh thêm lại còn lo thám thính tình hình của giặc nữa, nên lén Kiết-Lợi mà sai người tâm phúc giả dạng con buôn đi qua Phiên-Ngung đặng dọ coi động tĩnh thể nào rồi về báo cho mình phòng-bị. Bữa nọ người đi thám về báo tin rằng Lưu-Cung sai lính vận lương tích-tụ dọc theo đường từ Phiên-Ngung qua Lục-châu chẳng biết có ý gì. Trần-Khánh nghe nói cả kinh, lật đật vào trướng tỏ lại cho Dương-kiết-Lợi nghe. Kiết-Lợi đương ngồi uống rượu, nghe Trần-Khánh nói thì cười ngất mà đáp rằng: “Ông sợ thằng Lưu-Cung hay sao mà ông lo lắm vậy? Binh tướng nó đã bị ta đánh một lần thất kinh kéo nhau chạy về Tàu như chuột, đâu dám léo qua nữa mà sợ, mà ví dầu chúng nó có qua đây nữa thì ta đánh một lần nữa chơi đặng cho chúng nó biết sức ta”.

- Việc giặc giã mà ngài nói như chuyện chơi. Tôi nghi hễ người Tàu qua chuyến nầy nữa thì chắc sao cũng binh đông tướng giỏi, nếu ngài không lo đề phòng tôi sợ e ngày sau nước tới trôn rồi nhảy không kịp.

- Hứ! Chúng nó thế lực bao nhiêu mà phải lo, ông khá an tâm, để đó mặc ta.

Trần-Khánh thấy Kiết-Lợi nói cứng hoài, chớ không định kế chi mà trừ giặc, nghĩ nói nữa cũng không ích gì, nên lui về dinh nằm dàu dàu ăn ngủ không được. Cách chừng một tháng sau, người tâm phúc đi mật thám bên Phiên-Ngung lại về nói nữa rằng có Kiều-công-Tiện sai con là Công-Hãn qua cầu cứu với Lưu-Cung, nên Lưu-Cung sai thái-tử Hoằng-Tháo cử 3 vạn đi trước qua Giao-Châu rồi Nam-Hán chúa sẽ dẫn đại binh theo sau; trong năm ba bữa nữa đạo binh của Hoằng-Tháo sẽ tới quan ải. Trần-Khánh nghe nói lật đật chạy vào trướng mà tỏ lại cho Kiết-Lợi nghe nữa. Kiết-Lợi chẳng có chút chi lo sợ, cứ rót rượu uống rồi nói huỡn đãi rằng: “Nếu chúng nó muốn nạp mình thì qua đây. Dẫu binh chúng nó có 10 vạn ta cũng không sợ chẳng luận là 3 vạn”.

Sáng bữa sau Kiết-Lợi cho đòi Trần-Khánh đến bàn tính rồi phân ra Trần-Khánh thì lãnh 5 ngàn binh qua Mậu-Lâm sơn mai phục đặng chờ giặc mà đánh. Vả đường qua Lục-châu đến khúc Mậu-Lâm sơn thì hiểm trở lắm; bên tay mặt thì hố sâu thâm thẩm còn bên tay trái thì đá dựng đứng sững; đã vậy mà đường eo hẹp phải lách mình mà đi, nếu rủi sẩy chơn ắt sẽ té xuống hố tan xương nát thịt. Kiết-Lợi dẫn quân lên núi rồi dạy đốn cây chặt khúc chất dài trên đường đi ấy, chờ binh Hoằng-Tháo kéo tới thì quăng gỗ xuống đặng cho binh giặc rớt xuống dưới hố.

Kiết-Lợi sắp đặt xong rồi cách một ngày thì thiệt quả có binh của Hoằng-Tháo kéo tới. Tướng tiên phuông là Lý-Khôi dẫn một đạo binh đi trước chừng 5 ngàn người, khi tới Mậu-Lâm sơn thấy đường hiểm trở thì cười mà nói rằng: “Nghe nói tướng trấn thủ Lục-châu là tay hào kiệt, mà chỗ nầy nó không phục binh đặng chặn đường, thế thì tướng ấy không có trí lược cho lắm”. Nói vừa dứt lời thì nghe trên núi binh ó vang rân rồi gỗ ở trên thình lình lăn xuống coi rất gớm ghiếc.

Binh của Lý-Khôi kinh tâm tán đỡm, ùng ùng xô nhau dành đường mà chạy lộn trở lại, lớp thì bị gỗ lăn, lớp thì lấn nhau, nên té nhào xuống hố la khóc nghe rất thảm thiết. Lý-Khôi đi giữa trở lại không kịp, nên cũng bị gỗ lăn rớt xuống hố như quân lính vậy.

Những quân thoát khỏi, kể lối 500 người, lật đật dắt nhau trở lại mà báo tin cho Hoằng-Tháo hay. Hoằng-Tháo với Lý-khắc-Chánh nghe báo cả kinh; không dám đi tới nữa liền đóng binh lại rồi sai người đi dọ thám. Quân thám về báo rằng: Dương-kiết-Lợi đóng binh trên núi Mậu-Lâm, nhiều ít không biết, song mỗi khúc đường chẹt đều có treo gỗ, hễ giặc đi ngang thì dứt gỗ cho lăn xuống đè chết, bởi vậy phải đánh đường khác mà đi, chớ không thể nào binh qua đường Mậu-Lâm sơn được.

Lý-khắc-Chánh nghe nói ngồi suy nghĩ một hồi lâu, rồi bàn tính với Hoằng-Tháo mà viết một tờ hịch gởi lên cho Kiết-Lợi, nói rằng bởi Kiều-công-Tiện vô đạo thích tử quan Tiết-đạt-sứ mà cướp quyền, nên Nam-Hán chúa phải cử binh vấn tội Công-Tiện, rồi sẽ lập con Dương-diên-Nghệ lên làm Tiết-đạt-sứ, chớ không có ý đoạt đất Giao-Châu, và khuyên Dương-kiết-Lợi chẳng nên chống cự, hãy dẫn binh ra nghinh tiếp rồi hiệp nhau mà công phá Kiều-công-Tiện. Dương-kiết-Lợi tiếp được tờ hịch của Hoằng-Tháo bèn hỏi trong quân coi ai hay chữ mới dạy đọc rồi cắc nghĩa cho mình nghe. Chừng hiểu rõ tờ hịch rồi thì trong lòng thấy bối rối, không biết liệu lẽ nào. Anh ta có nhớ rằng Ngô-Quyền có gởi hai ba bức thơ mà căn dặn phải giữ gìn quan ải cho chặt, đừng để binh Tàu nhập giới, đặng cho Ngô-Quyền thong thả mà trừ Kiều-công-Tiện. Nay thái-tử Hoằng-Tháo lại nói mình cử binh qua Giao-Châu là vì Dương-diên-Nghệ mà báo thù, chớ không phải có ý chiếm đoạt bờ cõi; hai người nói hai thế vậy nay phải nghe theo Ngô-Quyền, hay là phải nghe theo Hoằng-Tháo? Nếu nghe lời Ngô-Quyền cứ ngăn quan bế ải thì binh Tàu không thể nào qua được; nhưng mà nếu như Hoằng-Tháo thiệt có ý tốt, quyết qua Giao-Châu đặng giúp với ta mà trừ Kiều-công-Tiện, nếu ta chống cự thì chẳng những là ta phụ thạnh-tình của chúa Nam-Hán mà thôi, mà ta lại còn làm mất tay chơn của ta nữa.

Dương-kiết-Lợi suy đi nghĩ lại nửa muốn nghe lời Ngô-Quyền mà chống cự, nửa lại muốn kéo binh xuống núi mà hội-diện với Hoằng-Tháo. Chiều bữa ấy anh ta mới sai một tên quân cầm tờ hịch trở về thành Lục-châu đưa cho Trần-Khánh xem rồi hỏi ý Trần-Khánh coi phải liệu lẽ nào. Trần-Khánh xem tờ hịch rồi, muốn viết thơ mà khuyên Kiết-Lợi phải cự địch, song nhớ lại Kiết-Lợi không biết chữ, nên không viết thơ, mới kêu một tên quân tâm phúc mà dạy phải lập tức đến Mậu-Lâm sơn tỏ cho Kiết-Lợi biết rằng những lời trong tờ hịch đó là lời giả dối, bởi vì khi trước Dương-diên-Nghệ chiêu-mộ nghĩa binh đánh đổ binh tướng của Nam-Hán chúa về Tàu, cái thù ấy mấy năm nay Lưu-Cung chưa trả được, chẳng có lý nào ngày nay nó cử binh đi đánh Kiều-công-Tiện mà báo thù giùm cho Dương-diên-Nghệ. Huống chi ta có được tin báo rằng Kiều-công-Hãn đi qua Phiên-Ngung cầu cứu, thế thì chắc Hoằng-Tháo muốn dùng mưu gạt ta đặng nhập biên cương cho dễ, rồi trước nó đánh binh ta, sau nó đánh luôn Công-Tiện mà thâu đoạt cõi bờ. Vậy phải giữ-gìn cho chặt, chớ nên nghe lời giả dối mà lầm. Dương-kiết-Lợi nghe lời Trần-Khánh nói nhắn rõ ràng như vậy mới hết nghi ngại nữa, nên đốc quân canh giữ nghiêm nhặt, không để cho binh Tàu qua đèo được.

Lý-khắc-Chánh thấy kế không thành mới bàn tính với Hoằng-Tháo rồi nhứt định công-kích Dương-kiết-Lợi. Anh ta sai quân đi vòng theo núi Mậu-Lâm xem địa thế coi có đường nào đi lên núi được hay không. Một toán quân đi dọ đường luôn hai ngày rồi mới về báo rằng sau núi Mậu-Lâm chẳng có đường nào khác đi qua đi thành Lục-châu được, nhưng mà ở phía tây cách chỗ binh đóng chừng một dậm thì có một đường lên núi, nếu do theo đường ấy kéo binh lên đánh Dương-kiết-Lợi thì có lẽ qua được.

Lý-khắc-Chánh nghe nói mừng rỡ hết sức, mới thương nghị vơi Hoằng-Tháo rồi dẫn một đạo binh do đường ấy mà lên núi, dặn Hoằng-Tháo hễ nghe binh mình thắng thì cứ kéo đại binh qua đường có treo gỗ ấy mà thẳng tới vây thành Lục-châu.

Lý-khắc-Chánh dẫn binh đi, tuy đường gay go, song không thấy phòng bị chi hết, thì trong bụng mừng thầm. Chừng Lý-khắc-Chánh lên gần đến chỗ Kiết-Lợi đóng binh, Kiết-Lợi mới hay, nên mới lật đật rút binh phía trước đem qua mà chống cự. Tuy Kiết-Lợi ở trên cao, có thế hơn, dạy quân hoặc khiên đá lấp đường hoặc đốn cây mà quăn xuống, nên Khắc-Chánh kéo binh lên không nổi, nhưng vì Kiết-Lợi có 5 ngàn binh mà thôi, mà phải chia ra, lớp thì ngăn giữ mặt tiền, lớp thì chống cự phía tả, thế lực phân tán, nên ngăn Lý-khắc-Chánh không thì được mà thôi, chớ chẳng có thể nào kéo binh xuống núi mà đánh thối binh Khắc-Chánh được. Kiết-Lợi lại thấy những thổ-nhơn mới theo đầu quân đánh giặc không được sốt sắn, còn phía mặt tiền coi thế an tịnh, binh giặc không tính kéo qua đường đó nữa, mới rút hết bốn ngàn rưỡi binh Giao-Châu đem qua cự với Khắc-Chánh, còn để 500 thổ-nhơn ở phía mặt tiền giữ cầm chừng đó mà thôi.

Lý-khắc-Chánh thấy binh Kiết-Lợi càng ngày càng thêm đông, nghi Kiết-Lợi đã bỏ trống phía trước, mới truyền lịnh cho quân sĩ phải ráng sức chống cự, rồi sai người đem thơ về đại trại khuyên Hoằng-Tháo thừa lúc ban đêm lén dẫn quân núp mà qua núi đặng kéo tới đánh lấy thành Lục châu. Hoằng-Tháo nghe lời ban đêm nhổ trại kéo binh đi tới. Năm trăm thổ-nhơn ở trên núi coi giữ đường ấy, tuy có lịnh của Dương-kiết-Lợi dặn hễ thấy binh giặc kéo qua thì phải dứt gổ cho lăn xuống, song chúng nó không phục Kiết-Lợi, nên không thèm canh giữ, ban đêm cứ bỏ ngủ hết, bởi vậy cho nên Hoằng-Tháo kéo binh đi an tịnh, như qua chỗ không người, chẳng có đều chi ngăn trở hết.

Hoằng-Tháo kéo đại binh thẳng riết qua Lục-châu. Trần-Khánh với 5 ngàn thổ-nhơn ở giữ thành, nghe tin Hoằng-Tháo tới thì kinh tâm tán đởm, tưởng là Dương-kiết-Lợi đã bị giặc giết rồi, nên bế thành môn cố thủ không dám đối địch. Hoằng-Tháo kéo tới vây thành rồi bắn thơ vào mà nói rằng Dương-kiết-Lợi giữ Mậu-Lâm sơn không chịu hàng đầu nên bị phân thây muôn đoạn; vậy tướng trong thành lập tức mở cửa thành ra nghinh tiếp binh trời, nếu nghịch mạng ắt sẽ đạp thành nát như bình địa. Trần-Khánh liền viết thơ sai người tâm phúc lén đem về Giao-Châu kiếm Ngô-Quyền mà báo tin Dương-kiết-Lợi đã tử trận, và xin giúp binh đặng ngăn cự Hoằng-Tháo, rồi nhứt định thủ thành, chớ không chịu hàng đầu.

Trần-Khánh căn dặn quân sĩ phải ráng mà gìn giữ quan ải đặng chờ binh của Ngô-Quyền ứng tiếp, chẳng dè thổ-nhơn tùng quân không có lòng trung thành, đêm ấy lén Trần-Khánh mở bắc môn cho binh giặc vào. Chừng Trần-Khánh hay thì binh của Hoằng-Tháo đã vào trong thành đông rồi. Trần-Khánh ngồi trong trướng nghe báo thì tức giận nói không ra tiếng. Anh ta dòm thấy Hoằng-Tháo dẫn quân xông vào dinh, nghĩ mình là văn sĩ không thể đối địch cho được, song không chịu hàng đầu, mà cũng không chịu để cho giặc giết, nên rút gươm ra rồi cắt cổ mà chết. Hoằng-Tháo lấy thành rồi liền chiêu tập binh mới hàng đầu, hỏi ai muốn theo hay là về xứ cũng được. Mấy ngàn binh thổ-nhơn đều xin cho về nhà chớ không ai chịu theo Hoằng-Tháo hết.

Hoằng-Tháo lại sai tướng là Lâm-Quảng dẫn ba ngàn binh trở lại Mậu-Lâm sơn tìm đường lên núi ứng tiếp với Lý-khắc-Chánh. Dương-kiết-Lợi cứ lo đánh với Lý-khắc-Chánh không dè Hoằng-Tháo đã lấy thành Lục-châu rồi, chừng ngó thấy Lâm-Quảng dẫn binh Tàu đi theo đường mà mình đi hôm trước lên núi, không hiểu binh ở đâu mà đến đó được, trong lòng lấy làm bối rối, nghĩ nếu mình trì hưỡn ở cự với Khắc-Chánh thì chắc chẳng khỏi bị vây, nên rút binh đem qua đánh với Lâm-Quảng, tính vẹt đường mà trở về Lục-châu. Lâm-Quảng đốc quân cản lộ, hai bên hổn chiến với nhau trên triền núi rất kịch liệt. Kiết-Lợi thấy binh mình không qua khỏi mà sau lưng Lý-khắc-Chánh lại kéo binh gần tới nữa, nên nổi giận, hét lên một tiếng rồi cầm gươm xông vào đạo binh Tàu, gặp ai giết nấy, không tên quân nào dám chống cự. Lâm-Quảng thấy Kiết-Lợi hùng hào liền xốc tới mà đánh nhau một hồi, Kiết-Lợi đưa gươm vừa muốn chém, Lâm-Quảng né mình mà tránh lưỡi gươm, rủi trượt chơn té nhằm một hòn đá lớn bể đầu chết tốt.

Binh Tàu tán loạn, Kiết-Lợi đốc quân rượt chém may nhờ đạo binh của Lý-khắc-Chánh đuổi theo kịp xông vào giải cứu Kiết-Lợi thấy thế giặc mạnh lắm, nên không dám địch, mới rút binh xuống núi mà chạy về thành Lục-châu. Về tới cửa thành thấy trên thành treo cờ Nam-Hán, Dương-kiết-Lợi cả kinh, lật đật rút mà chạy nữa.

Vừa mới thối lui, bỗng nghe trên thành trống dóng inh-ỏi, rồi binh kéo ra mà rượt. Kiết-Lợi chạy được một khúc đường, lại thấy hai bên phục binh xông ra mà đánh, Kiết-Lợi ráng sức xông đột vẹt đường mà chạy, nhờ đường rừng rậm rợp, mà binh Tàu không thuộc, nên Kiết-Lợi mới thoát khỏi được.

Lý-khắc-Chánh thâu lặt tàn quân của Lâm-Quảng, nghe nói Hoằng-Tháo đã hạ thành Lục-châu rồi nên mới cho binh ứng tiếp, thì mừng không xiết kể, bèn nhập binh của Lâm-Quảng lại với binh của mình rồi dắt hết qua Lục-châu vào ra mắt thái-tử Hoằng-Tháo.

Hoằng-Tháo nhứt diện sai người đem thơ vào thành Đại-La mà báo tin cho Kiều-công-Tiện hay rằng mình đã đuổi Dương-kiết-Lợi chạy mất và đã lấy thành Lục-châu rồi, nhứt diện chọn tướng ở trấn Lục-châu rồi mới thương nghị với Lý-khắc-Chánh mà kéo đại binh thâm nhập đất Giao-châu.

HỒI THỨ MƯỜI HAI

------------

Ngô-Quyền giả sợ mở trùng vi,

Công-Tiện mắc mưu bị nả tróc.

Từ ngày Kiều-Thuận khai đông môn dẫn binh trong thành Đại-La ra đánh, quyết phá vây mà phá không nổi, lại bị Ngô Thứ-sử khiển binh công kích mấy cửa khác làm cho Công-Tiện sợ thất phải thâu binh vào thành, thì binh tướng của họ Kiều cứ ở trong thành cố-thủ mà chờ binh Tàu qua cứu, chớ không dám ló ra nữa. Ngô Thứ-sử ban đầu thì quyết vây hoài đặng trong thành hết lương phải ra hàng đầu, mà vây đến bốn tháng chưa thấy Công-Tiện rục rịch. Ngô Thứ-sử sợ vây lâu ngày binh Lưu-Cung qua nhiễu loạn, rồi lớp thì phải trừ giặc ở trong, lớp thì phải cự giặc ở ngoài, lấy làm bất tiện, nên hằng lo có kế chi mà hạ thành, mà trù nghĩ hết sức cũng không tìm được một chước nào hết.

Đến đầu tháng bảy, hễ ban đêm thì có binh của Kiều-công-Tiện khi năm đứa, khi ba đứa lén leo thành rồi lội ngang hào mà xin hàng đầu, nói rằng trong thành lương thực đã hết rồi, nếu ở trong thành chắc phải chết đói nên mới lén mà trốn. Chư tướng sai quân về đại trại mà báo cho Ngô Thứ-sử hay. Ngô-Quyền nghe báo thì trong bụng mừng thầm, song muốn biết cho rõ mọi việc trong thành, nên dạy phải cho người dẫn quân mới đầu đó về đại trại đặng cho mình tra vấn. Quân về tới, Ngô Thứ-sử thấy đứa nào hình dạng cũng ốm-nhách, mặt mày vàng ẻo, quần áo lang thang, biết trong thành chắc là khốn đốn lắm, bèn dạy quân nấu cơm rồi dọn cho bọn lính mới đầu đó ăn rồi mới vỗ về mà hỏi thăm việc trong thành. Chúng nó ăn uống no-nê rồi mới khai thiệt rằng trọn một tháng trước trong thành quân lính ăn một ngày có một bữa cơm mà thôi, mà hổm nay lại phát gạo ít quá nên phải nấu cháo mà ăn, chớ không có cơm nữa. Quân lính xầm xì muốn rủ nhau mở cửa thành ra hàng đầu đặng khỏi chết đói, rủi cơ mưu giấy lậu, Kiều-Thuận bắt mấy người làm đầu chém hết nên quân lính kinh khủng không dám tính tới việc đó nửa.

Ngô Thứ-sử nghe rõ tình cảnh trong thành thì chẳng xiết nỗi mừng, bèn hội Cảnh-Thạc với Bạch-Hổ lại mà bàn tính sự công thành. Chiều bữa ấy Ngô Thứ-sử được thơ của Trần-Khánh cho hay rằng Dương-kiết-Lợi đã tử trận, thái-tử Hoằng-Tháo vây thành Lục-châu gắp lắm nên xin binh ứng tiếp. Ngô Thứ-sử đọc thơ rồi thì lo lắng lắm, hỏi ý chư tướng coi phải liệu định lẽ nào. Phạm-Bạch-Hổ xin dẫn vài ngàn binh lên cứu Lục-châu và ngăn cự thái-tử Hoằng-Tháo, Đỗ-Cảnh-Thạc liền cản mà nói rằng: “Phạm tướng-quân nóng quá như vậy không nên! Vã chặng đường từ Lục-châu xuống đây xa xuôi mà hiểm trở lắm, ví dầu Hoằng-Tháo nó có lấy được Lục-châu rồi đi nữa cũng 20 ngày hoặc một tháng nó mới kéo đại binh xuống đây. Huống chi nó vừa mới tới Lục-châu, chớ cũng chưa chắc lấy thành được, thế thì có chi mà lo sợ. Còn chúng ta vây thành Đại-La đã hơn bốn tháng nay, bây giờ trong thành đã hết lương mà binh lại muốn sanh phản-tâm, hễ chúng ta đánh một trận thì thấy lấy thành được. Vậy chúng ta phải hiệp lực quyết kế lấy thành Đại-La trước rồi chúng ta sẽ phân binh cho đi đón mà đánh Hoằng-Tháo chớ bây giờ thành Đại-La chưa lấy mà Phạm tướng-quân dẫn binh lên Lục-châu thế lực phân tán, dường ấy sợ lấy thành Đại-La không nổi mà cứu Lục-châu cũng không được nữa”.

Ngô Thứ-sử nghe nói hữu lý nên dạy chư tướng chỉnh bị lương thực khí giới, định hai ngày nữa là ngày mùng 6 tháng bảy sẽ đốc binh công thành. Sáng bữa sau Ngô Thứ-sử với Cảnh-Thạc, Bạch-Hổ đương ngồi nghị việc, bỗng có một tên quân vào báo rằng hồi hôm đạo binh đóng ở bắc môn đi tuần gặp một người lạ mặt muốn lén mà vào thành, xét trong người có một bức thơ nên bắt giải đến cho Ngô Thứ-sử định đạt. Ngô-Quyền dạy dẫn người ấy vào và lấy bức thơ mà coi thì thấy ngoài bao gởi cho Kiều-công-Tiện. Ngô-Quyền hỏi thơ ấy ai gởi thì người ấy khai rằng thơ ấy là thơ của Hoằng-Tháo sai đem vào Đại-La cho Công-Tiện. Ngô-Quyền dạy quân dẫn người ấy đen giam vào ngục rồi lập thế mở bức thơ ra xem. Trong thơ Hoằng-Tháo nói rằng mình dẫn 3 vạn binh qua cứu viện, đã đánh duổi Dương-kiết-Lợi chạy mất và đã lấy thành Lục-châu rồi, nên khuyên Công-Tiện phải ráng giữ thành, đợi mình tới giải vây cho.

Ngô Thứ-sử xem thơ ngồi suy nghĩ một hồi, rồi mới nói với Cảnh-Thạc và Bạch-Hổ rằng: “Ta được bức thơ nầy thiệt là may lắm, bởi vì có thơ nầy ta mơi hay Lục-châu đã mất mà Kiết-Lợi chưa chết, lại ta mới biết số binh Tàu là 3 vạn. Vả nay Lục-châu đã mất rồi thì ta phải đánh thành Đại-La cho gắp, chớ không được dụ dự nữa. Mà ta đánh thì đánh song cũng phải cho người dẫn binh đi đón đường đánh cầm chừng với Hoằng-Tháo, đặng thông tin cho ta biết nó xuống tới đâu, chớ không nên bỏ qua. Lại ta sẽ sai người tâm phúc giả dạng người của Hoằng-Tháo, đem bức thơ nầy vào thành mà trao cho Công-Tiện, đặng ta có thiết kế mà lấy thành cho dễ”.

Cảnh-Thạc can rằng: “Thượng quan không nên cho Công-Tiện biết binh Tàu đã qua gần tới, bởi vì trong thành hết lương, quân lính thảy đều ngã lòng mõn chí, hễ ta đánh thì chắc thắng, nếu cho chúng nó biết binh ứng tiếp đã gần đến, tự nhiên chúng nó vui mừng rồi ráng sức mà chống cự thì làm sao ta phá thành cho được”.

Ngô-Quyền cười và đáp rằng: “Mấy tên quân mới đầu nó nói như vậy mà biết có thiệt hay không, hay là chúng nó lập mưu mà gạt ta. Đã vậy mà hễ công thành thì tự nhiên phải hao binh nhiều; nay chúng ta đương cần dùng binh để mà cự với binh Tàu, nếu chúng ta đánh liều, sợ e hao binh tổn tướng rồi không còn người mà cự với Hoằng-Tháo nữa. Vậy tướng-quân chớ lo, để mặc ta liệu định”.

Ngô-Quyền liền cho đòi Trần-Lãm đến đại trại và dạy phải đem hết mấy chục chiến thuyền qua sông Bạch-Đằng rồi bắt đó đi lần lên ngọn mà ngừa binh Tàu, hễ gặp thì đánh cầm chừng rồi báo tin về đại trại hay. Trần-Lãm vưng lịnh nội ngày ấy đem chiến thuyền đi hết. Ngô-Quyền phong bức thơ của Hoằng-Tháo lại kỹ lưỡng rồi sai người tâm phúc giả dạng quân của Hoằng-Tháo rồi đêm ấy cho vào thành mà đưa thơ cho Kiều-công-Tiện.

Sáng bữa sau, chánh là ngày mùng 6, Ngô-Quyền lại truyền lịnh cho các tướng vây mấy cửa nhổ trại hết thảy, và hễ trời tối thì phải bỏ vây kéo binh sụt ra chừng một dậm mà đóng, nếu có binh trong thành đuổi theo thì đánh cầm chừng mà thôi, đợi chừng nào nghe tin binh phục đã hạ thành được rồi chừng ấy sẽ nỗ lực trở lại mà đánh.

Ngô Thứ-sử cũng dạy đại trại phải bỏ chỗ ấy rồi vào trong rừng mà đóng. Nội ngày mùng 6 mấy đạo binh ngoài thành lao-nhao lố-nhố, đến lúc mặt trời gần lặn thỉnh thoảng kéo nhau mà đi, quân lính không hiểu vì cớ nào đã vây thành mà không công phá, lại rút binh mà chạy. Ngô Thứ-sử lại dạy đuổi hết mấy tên quân của Công-Tiện mới đầu, không cho chúng nó đi theo, nói rằng rút binh về Ái-châu, không đánh giặc nữa nên chúng nó theo không ích gì. Trời tối binh đã kéo ra xa thành rồi. Ngô Thứ-sử bèn kêu Phạm-Bạch-Hổ với Đỗ-Cảnh-Thạc mà dặn phải dẫn 4 ngàn binh lén trở lại ở ngoài thành mai phục, hễ thấy binh trong thành kéo ra mà rượt binh mình thì để cho chúng nó đi thong thả, đừng ngăn trở, chừng nào chúng nó đi khỏi rồi thì xông vào cửa thành nói dối là binh của họ Kiều đuổi giặc trở về đặng trong thành mở cửa cho mình tràn vào lấy thành; còn như trong thành không có binh đuổi theo binh mình, thì phải núp đó mà chờ, chừng nào có lịnh sẽ công thành.

Bạch-Hổ với Cảnh-Thạc thấy Ngô-Quyền đặt kế sách như vậy thì khen ngợi vô cùng, bởi vì nội đêm ấy thế nào cũng phải công thành, mà thà là mình giả rút binh đặng cho giặc đuổi theo rồi thừa dịp mà tràn vào thành, dường ấy mới gọi là mưu lược, chớ thình lình đốc quân công thành là cách thường dùng, chẳng có chi đáng khen. Tuy vậy mà muốn cho đắc kế thì trong thành phải dẫn binh đánh đuổi binh ngoài mới được. Vậy chớ Kiều-công-Tiện nó tưởng mình sợ binh Tàu kéo qua tới nên bạt trại kéo về Ái-châu rồi nó thừa thế rượt theo mà công kích, hay là nó biết mình giả trá, cứ ở trong thành cố thủ mà chờ binh Hoằng-Tháo ứng tiếp. Hai tướng dẫn binh trở lại mai phục mà cứ bàn như vậy hoài.

Té ra đêm trước Kiều-công-Tiện tiếp lấy bức thơ của Hoằng-Tháo, đọc dứt rồi thì vuốt râu mừng rỡ, không thèm tra hỏi người đem thơ cho cặn kẽ, bởi vậy không dè Ngô-Quyền đã đọc thơ ấy rồi. Đến sáng liền hội chư tướng lại đọc thơ cho mọi người nghe. Trong thành lương thực gần hết, quân sĩ mõi lòng, bởi vậy ai nghe binh Tàu qua gần tới cũng đều vui mừng hết thảy.

Qua tới giờ ngọ quân canh cửa lại vào báo với Công-Tiện rằng ngoài thành binh giặc lao-nhao chẳng biết chúng nó tính làm việc chi. Công-Tiện dạy người ra thám dọ, đến lúc trời nửa chiều thám tử lại vào báo rằng binh giặc nhổ trại hết thảy. Công-Tiện lại dặn phải canh giữ cho nghiêm nhặt. Chừng mặt trời sắp lặn lại thấy sắp quân lén trốn ra đầu Ngô-Quyền mấy bữa trước, kéo nhau trở lại kêu cửa, nói rằng có việc riêng muốn tỏ cho Tiết-đạt-sứ nghe.

Kiều-Thuận đương đi tuần khắp mấy cửa thành, nghe báo sắp quân phản-nghịch trốn theo đầu giặc hôm nọ muốn trở vào thành thì nổi giận không cho vào, đến chừng nghe nói chúng nó có việc mật muốn tỏ cho trong thành biết thì đứng suy nghĩ một hồi, không hiểu chúng nó muốn tỏ việc chi, mà ý lại muốn biết coi binh vây ở ngoài sao lại nhổ trại, nên dạy quân mở cửa cho chúng nó vô đặng hỏi thăm việc ở ngoài. Cửa thành mở rồi thì có mười mấy tên quân ở ngoài lỏn lẻn đi vô, ngó thấy Kiều-Thuận đứng trước mặt thì kinh hồn khiếp vía, nên quì mà xin tha tội, nói rằng chúng nó đói nên lén đi kiếm cơm mà ăn chớ không dám sanh lòng bội nghịch! Kiều-Thuận hỏi vậy chớ binh Ngô-Quyền muốn làm việc chi mà lao-nhao lố-nhố từ hồi trưa đến bây giờ, rồi hồi chiều lại thấy nhổ trại nửa? Sắp quân ấy thưa rằng, chúng nó nghe Ngô-Quyền tính nhổ trại kéo binh về Ái-châu không vây thành nữa, không biết có việc chi, nên mới trở vào thành mà báo tin.

Kiều-Thuận nghi Ngô-Quyền hay binh Hoằng-Tháo gần đến không dám đối địch nên bỏ vây dẫn quân về Ái-châu mà cố thủ. Lúc ấy trời đã tối rồi, anh ta mới sai người lén mở cửa thành ra gần bờ đê mà thám dọ lại cho chắc. Thám tử về báo rằng thiệt binh vây bốn cửa đều phá trại hết và đương chở lương thỉnh thoảng kéo nhau mà đi. Kiều-Thuận nghe rõ thì trong bụng mừng không xiết kể, liền chạy vào dinh tỏ rõ cho Kiều-công-Tiện hay và xin phát binh xuất thành theo rượt giặc mà đoạt lương bởi vì chúng nó sợ nên mới nhổ trại mà đi, không có lòng chiến đấu nữa, nếu binh trong thành đuổi theo thì chắc chúng nó bỏ lương mà chạy.

Kiều-công-Tiện nghe hữu lý, bèn dạy Kiều-Thuận với Phan-quế-Chi dẫn ba ngàn binh xuất thành rượt giặc. Hai tướng vưng lịnh rồi phân binh, Kiều-Thuận thì ra đông môn còn Quế-Chi thì ra nam môn. Ra tới bờ đê thấy dinh trại phá hết, còn binh giặc thì đương kéo nhau đi xa xa. Kiều-Thuận với Quế-Chi mới hiệp binh lại rồi hăm hỡ trở rượt theo.

Cảnh-Thạc với Bạch-Hổ đem 4 ngàn binh núp trong rừng cách tây môn chừng một dậm, cho người đi dọ thám, chừng nghe Quế-Chi đã xuất nam môn còn Kiều-Thuận đã xuất đông môn, liền phân binh rồi hai người dẫn vào hai cửa mà kêu trong thành phải khai môn lập tức, nói dối rằng binh rượt giặc đã đoạt được lương thực vô số nên trở về không theo nữa. Trăng đã lặn rồi, nên người trong thấy kẻ ngoài không rõ. Đã vậy mà trong thành hết lương, quân sĩ nghe nói đoạt lương thực nhiều thì mừng quýnh, nên không thèm xem đi xét lại, vội vàng mở bét cửa thành. Bạch-Hổ ở đông môn, còn Cảnh-Thạc ở nam môn, kéo binh xông vào, gặp ai chém nấy, quân trong thành tán loạn, không hiểu là binh nào, mà trong tay cũng không có khí giới mà chống cự. Bạch-Hổ phân binh giữ chặt mấy cửa thành không cho một người nào thoát ra khỏi, còn Cảnh-Thạc đề đao dẫn quân thẳng vào dinh đặng vây bắt Công-Tiện; trong thành rần rần, kẻ chạy người rượt, kẻ khóc người la, mấy ngàn binh của Công-Tiện muốn chạy mà ra cửa không được, nên bó tay hàng đầu hết thảy.

Kiều-công-Tiện ở trong thành nghe quân sĩ xôn xao tưởng là binh Kiều-Thuận với Quế-Chi về; đến chừng nghe la vang rân không hiểu có việc chi; lật đật chạy ra, vừa tới cửa dinh gặp Đỗ-Cảnh-Thạc đương hâm hở xông vào; Công-Tiện cả kinh, muốn chạy mà chơn run lập-cập chạy không được, té quì ngồi dưới đất. Cảnh-Thạc chạy tới nắm đầu rồi hô quân trói chặt. Cảnh-Thạc lại truyền lịnh vây chung quanh dinh của Công-Tiện đặng xét bắt hết gia thuộc, song không có Công-Hãn, duy bắt được có một mình Liễu phu-nhơn mà thôi. Lấy thành xong rồi, hai tướng mới thương nghị với nhau và chia phần Cảnh-Thạc thì ở trong dinh coi giữ vợ chồng Công-Tiện, còn Bạch-Hổ thì ở ngoài thành đốc quân canh mấy cửa thành đợi binh Kiều-Thuận có về thì chống cự, không cho giải cứu được.

Đây nói về Kiều-Thuận với Quế-Chi dẫn binh rượt theo Ngô-Quyền đi được hơn một dậm đường thì gặp đạo binh của Lữ-Đường với Nguyễn-Siêu lục-thục đi sau. Hai tướng đốc quân xông tới mà đánh Lữ-Đường với Nguyễn-Siêu trở lại đối địch, hai bên giao chiến với nhau một hồi rồi Nguyễn-Siêu rút binh chạy qua bên tả, còn Lữ-Đường rút binh chạy qua bên hữu. Kiều-Thuận với Quế-Chi vừa muốn phân binh đuổi theo, bỗng thấy trước mặt có một đạo binh khác trở lại, có hai tướng là Lý-Khuê với Cao-đằng-Vân xông vào mà đánh. Kiều-Thuận với Quế-Chi đối địch chưa được năm niệp thì Lý-Khuê với Cao-đằng-Vân tẻ ra hai bên mà chạy nữa. Kiều-Thuận thấy trời tối đen, không biết giặc có dùng kế chi hay không, nên dụ dự muốn thâu binh trở về, chẳng dè chưa thâu quân mà Ngô-Quyền đã dẫn đại binh trở lại, rồi dạy Thủ-Thiệp với Nhựt-Khánh xông vào mà đánh, Kiều-Thuận thấy binh giặc đông quá, liệu thế cự không nổi, nên dẫn quân nhắm thành Đại-La mà về. Phía sau Thủ-Thiệp với Nhựt-Khánh rượt nà tới, còn Lý-Khuê với Đằng-Vân áp ra hai bên mà chặn đường nữa. Kiều-Thuận phải xông đột hết sức thoát mới khỏi; mà chạy chưa được nửa dậm đường lại bị hai đạo binh của Nguyễn-Siêu và Lữ-Đường cản nữa. Kiều-Thuận thì đánh với Lữ-Đường còn Quế-Chi thì đánh với Nguyễn-Siêu, hai bên đương hổn chiến, mấy đạo binh của Lý-Khuê, Đằng-Vân, Thủ-Thiệp và Nhựt-Khánh lại áp tới phân nhau vây chặc, rồi các tướng xông vào một lượt quyết bắt hết binh của họ Kiều. Quế-Chi với Kiều-Thuận thấy thế nguy cấp, nên ráng sức giải vây, may Kiều-Thuận chạy khỏi, còn Quế-Chi bị Nguyễn-Siêu với Lữ-Đường dâm chết tại trận.

Kiều-Thuận còn chừng ba bốn trăm quân, dắt nhau chạy riết về thành Đại-La, tới đông môn kêu mở cửa, thì trong thành quân đáp rằng: “Thành Đại-La đã bị Phạm, Đỗ nhị vị tướng quân lấy rồi. Kiều-công-Tiện toàn gia bị bắt, vậy chớ tướng nào về đó phải thúc thủ hàng đầu cho mau đặng khỏi nhọc công truy-tróc”. Kiều-Thuận nghe nói cả kinh đứng trân trân không biết liệu lẽ nào, bỗng thấy cửa thành mở hoát quân sĩ kéo ra la hét vang rân, còn sau lưng lại nghe tiếng quân rượt theo gần tới nữa, trong lòng rối loạn, mới quất ngựa dắt quân chạy riết vào rừng.

Phạm-bạch-Hổ cử binh ra ngoài phía đông môn chẳng thấy ai hết, mà xa xa vẳng nghe tiếng trống vang trời, tiếng người dậy đất chẳng biết là binh nào, nên trở vào thành leo lên địch lầu mà xem. Đến đầu canh năm, có một đạo binh kéo tới nam môn rồi quân kêu trong thành mà nói rằng: “Lữ-Đường với Nguyễn-Siêu đã tới đây, nếu Đỗ-Phạm nhị vị tướng quân đã hạ thành rồi, xin mở cửa mà rước binh nhà Ngô vào”. Bạch-Hổ nghe nói rất mừng, biết chắc là mấy đạo binh ngoài đã thắng trận được rồi, song dạy quân kêu Lữ-Nguyễn nhị vị tướng quân mà xin chịu phiền binh ở ngoài chờ mai sáng rồi sẽ nhập thành, bởi vì trong thành binh mới binh cũ đã đông, nếu vào nữa thì sợ e lôn xộn, Lữ-Đường với Nguyễn-Siêu nghe nói Bạch-Hổ với Cảnh-Thạc đã lấy thành được rồi nên cũng mừng, bèn dạy quân ngồi ngoài mà nghỉ, chớ không đòi nhập thành nữa.

HỒI THỨ MƯỜI BA

------------

Vào La-Thành, giết gian ác tế Dương-công,

Đến Đằng-giang định chước mưu trừ Hán-tặc.

Lý-Khuê, Đằng-Vân, Thủ-Thiệp và Nhựt-Khánh lần lần cũng dẫn binh tới rồi hội nhau trước cửa thành. Đến sáng Ngô Thứ-sử cũng tới nữa. Bạch-Hổ ở trên địch lầu dòm ra thấy quả là binh của mình, bèn dạy mở cửa thành rồi hiệp với Cảnh-Thạc ra ngoài nghinh-tiếp. Ngô Thứ-sử thấy hai tướng phục binh lấy thành được thì khen ngợi vô cùng, song Bạch-Hổ với Cảnh-Thạc cứ nói khiêm nhượng rằng: “Thành Đại-La mà lấy được đây là nhờ trí lược của thượng quan, chớ hai anh em tôi có công gì mà khen”.

Ngô Thứ-sử nghe nói bắt được Kiều-công-Tiện thì sắc mặt hân hoan, liền dạy chư tướng dẫn binh nhập thành. Chư tướng vưng lịnh sắp binh đứng ngay hàng ngay ngũ, đạo nào riêng theo đạo nấy, rồi dóng trống kéo nhau vào thành, coi oai nghi lẫm liệt. Ngô Thứ-sử với Cảnh-Thạc và Bạch-Hổ đi trước, thẳng vào dinh Tiết-đạt-sứ; lúc bước tới trước cửa có một tên lính già ra quì trước mặt Ngô-Quyền và khóc và nói rằng: “Thân già nầy cũng như cọng cỏ yếu, hễ gió mạnh phía nào thì ngã theo phía nấy; tuy vậy mà mấy tháng nay già thường khẩn nguyện thượng quan thắng trận lấy thành cho đặng bắt đứa bội nghịch mà rửa hờn cho muôn chúng. Nay thượng quan đã vào đến đây rồi, già chẳng biết lấy lời chi mà tỏ lòng vui mừng của già cho được. Vả chỗ nầy là chỗ Công-Hãn nó thích tử Dương-tiên-công. Vậy già cầu xin thượng quan cũng đem Kiều-công-Tiện ra chỗ nầy mà giết, dường ấy mới vừa lòng Dương-tiên-công nơi chín suối”.

Ngô Thứ-sử nghe mấy lời cảm xúc, song dằn lòng mà đáp rằng: “Dân chúng từ già tới trẻ kính mến nhạc-phụ ta như vậy, thiệt ta mang ơn lắm. Vậy xin ông lão đứng dậy, đừng có quì lạy làm chi. Còn việc báo oán trả thù thì để ta liệu lượng”. Ngô Thứ-sử bước vào dinh, rồi thăng đường. Chư tướng đóng binh xong rồi thảy đều vào ngồi dài hai bên. Ngô Thứ-sử truyền lịnh dẫn vợ chồng Kiều-công-Tiện ra để quì trước án mà hỏi rằng: “Kiều-công-Tiện, nhạc-phụ ta đãi mi rất hậu, lẽ thì mi phải hết dạ khuôn phò đặng đền ơn đáp nghĩa mới phải, chớ sao mi lại đành lòng tàn nhẫn thích tử nhạc-phụ ta mà cướp ngôi? Nay mi đã bị ta bắt rồi, vậy cho mi biết hễ làm lành thì mới gặp lành, còn làm dữ thì tự nhiên phải gặp dữ”.

Kiều-công-Tiện tay chơn rung lập cập, không dám ngó Ngô-Quyền, cứ cúi đầu cong lưng lạy hoài, xin rộng lượng bao dung, thứ tha tánh mạng. Đỗ-Cảnh-Thạc thấy vậy nổi giận, nên mắng rằng: “Mi là đồ mặt mũi giống người mà ruột gan giống thú; cha chả! Tội ác của mi chất chứa dẫy đầy mà mi còn xin tha thứ cho mi nữa à!” Ngô-Quyền tuy lửa giận lẫy lừng song không muốn lộ ra ngoài nên ngó chư tướng rồi cười gằn mà nói rằng: “Cái cử chỉ của Công-Tiện như vầy, nếu đem mà chém thì nhơ lưỡi gươm của ta quá, ngặt vì nó thích tử nhạc-phụ ta mà cướp ngôi, đã mang một tội bất trung với chúa, mà còn viện binh Nam-Hán vào ứng tiếp, ấy lại mang thêm một tội bất nghĩa với nước nữa; bởi vậy ta nghĩ không lẽ tha cho nó được. Vậy Đỗ tướng quân chịu phiền dọn bàn hương án tại chỗ nó thích tử Dương-tiên-công hồi trước rồi chúng ta đem nó ra hành hình mà tế Dương-tiên-công. Còn Liễu-Thị, ta có nghe khi ta sai sứ đem thơ mà biểu chồng mi phải thúc thủ lai hàng, thì mi có lấy lời trung chánh mà khuyên chồng. Đã biết một người làm quấy, cả nhà phải thọ ương. Nhưng ta xét mi tuy phận đàn bà mà biết lẽ chánh tà, không chịu theo chồng làm quấy. Vậy ta tha tội cho mi; mi muốn đi đâu tùy ý, ta không ngăn cản”.

Liễu-Thị tỉnh táo như thường, chẳng có chút chi sợ sệt, đứng dậy ngó ngay Ngô-Quyền mà nói rằng: “Thượng quan có lòng quảng đại, thứ tha cho thiếp thì thiếp cảm đội ơn dày. Nhưng phận đàn-bà có chồng, khi chồng làm quấy can gián không được, để cho đến nỗi ngày nay chồng phải bị thọ hình, thì còn mặt mũi nào mà thấy người trên dương thế. Thiếp nguyện sống thác cũng theo chồng; vậy nếu thượng quan định giết chồng thiếp, thì xin cũng giết luôn thiếp, đặng cho thiếp trọn niềm phu-phụ”.

Ngô Thứ-sử nghe lời có nghĩa thì trong bụng khen thầm, bởi vậy nhứt định tha bổng Liễu-Thị, nên lấy cho mấy nén bạc, rồi dạy quân dẫn Liễu-Thị ra ngoài thành mà phóng xả. Đỗ-Cảnh-Thạc coi đặt bàn hương án xong rồi. Ngô-Quyền mới dạy trói Công-Tiện đem ra để quì trước án mà tế Dương-diên-Nghệ. Ngô-Quyền bổn thân cầm đao cắt tay Công-Tiện lấy huyết làm rượu để mà tế. Chư tướng mỗi người cũng đều lắc một miếng thịt để lên trên án rồi mới lạy. Kiều-công-Tiện bị lắc thịt từ miếng đau đớn chịu không nổi, nên khóc la vang trời; khi cúng tế xong thì Công-Tiện dứt hơi tuyệt mạng. Ngô-Quyền dạy đem thây Công-Tiện treo trên nam môm cho dân chúng mọi người đều thấy. Liễu-Thị đi thẩn thơ ngoài thành, dòm thấy thây của chồng thì nước mắt tuôn có giọt, khóc kể ai cũng động lòng. Liễu-Thị than khóc đến tối, rồi lấy dây leo lên buộc trên nhành cây thắc họng mà chết. Sáng bữa sau quân ra ngoài thành dòm thấy lật đật trở vào báo lại cho Ngô Thứ-sử hay. Ngô-Quyền xót thương nên dạy quân mở thây đem xuống, tẩn liệm rồi mai táng ngoài thành. Người thuật truyện nầy thấy người đàn bà ở với chồng trọn đạo thì cảm xúc trong lòng, bỏ qua không được, nên có điếu một bài thơ như vầy:

Bởi Kiều-công-Tiện đã ra ma,

Nên Liễu phu-nhơn phải thế mà...,

Vập xác trinh kiên trong đất Việt,

Treo gương tiết liệt trước thành La.

Hồn còn phưởng phất theo mây gió,

Danh hãy phong phanh khắp nước nhà.

Nầy bọn quần xoa xin hỏi thử?

Có ai được vậy nữa, hay là...,

Ngô-Quyền báo oán chiêu an trong hai ngày thì xong hết rồi mới hội chư tướng mà nói rằng: “Chúng ta vì nghĩa, chí dốc trả thù cho Dương-tiên-công, nên chúng ta mới chung trí hiệp lực mà dẫn binh đến đây, nay chúng ta trừ loài bội nghịch ở trong được rồi, mà binh Nam-Hán lại đương kéo qua toan chiếm đoạt bờ cõi của nước ta, nếu ta không lo mưu chống cự thì chắc nước ta phải bị Lưu-Cung thâu đoạt, rồi dân ta ắt phải bị đồ thán như trước nữa. Vậy xin chư vị tướng quân hãy vì dân, vì nước, vì nghĩa, vì tình, đậu cật đâu lưng với ta đặng trừ binh Nam-Hán mà gìn giữ giang san, bảo an lê thứ. Nếu chư vị tướng quân bằng lòng theo ta, thì ta nguyện nước còn thì ta mới còn, chớ nếu nước mất thì ta cũng mất luôn theo nước.

Chư tướng nghe nói thảy đều đứng dậy xin dẫn binh đi đối địch với Thái-tử Hoằng-Tháo. Ngô-Quyền thấy nhơn tâm hăng hái thì chẳng xiết nỗi mừng, liền dạy Đỗ-Cảnh-Thạc với Nguyễn-thủ-Thiệp lãnh ba ngàn binh ở lại Đại-La mà giữ thành, còn bao nhiêu binh tướng thì dẫn hết lên Lục-châu mà ngăn cự với Nam-Hán. Bạch-Hổ với Lữ-Đường dẫn ba ngàn binh tráng kiện đi trước mà làm hướng đạo, còn đại binh thì lục-thục kéo theo sau. Lên tới Bạch-đằng-giang, hai tướng tiên phuông gặp Trần-Lãm đương bày chiến thuyền mà nghinh địch. Trần-Lãm thấy có binh ứng tiếp thì mừng rỡ vô cùng, liền tiếp Bạch-Hổ với Lữ-Đường xuống thuyền mà thương nghị việc giao chiến.

Bạch-Hổ thuật chuyện hạ thành Đại-La, bắt được Kiều-công-Tiện lại cho Trần-Lãm nghe, rồi lại nói Ngô Thứ-sử dẫn đại binh đi ngăn giặc, trong vài ngày nữa ắt sẽ tới. Trần-Lãm nghe càng mừng hơn nữa, bèn dạy quân lấy rượu ra đãi hai tướng rồi nói răng: “Nếu Ngô Thứ-sử dẫn đại binh đi ứng tiếp thì chẳng lo chi mà không bắt được Hoằng-Tháo, chẳng dấu chi với nhị vị tướng quân, từ ngày tôi được lịnh lên đây ngăn giặc thì tôi ra đi mà trong lòng lấy làm lo sợ lắm. Nhị vị tướng quân nghĩ đó mà coi, nghe nói Hoằng-Tháo dẫn đến ba vạn binh mà lại có Lý-khắc-Chánh là người lão luyện làm phó tướng, tôi có hơn một ngàn binh mà thôi, thế làm sao mà cự cho nổi. Đã biết binh của ta nhập hết lại thì cũng chẳng kém gì binh Nam-Hán, ngặt ngày tôi ra đi thì thành Đại-La chưa lấy được, thế thì làm sao mà dám kể có binh ứng tiếp, vậy nên tôi phải đồn binh ở đây mà giữ, không cho binh Nam-Hán độ qua sông mà thôi, chớ tôi không dám tính giáp chiến với nó được”.

Lữ-Đường ngồi lóng tai nghe, có ý muốn biết coi binh Nam-Hán đóng tại đâu, mà Trần-Lãm cứ nói lòng-dòng hoài, không chịu nói tới chuyện đó, nên tức trí mới hỏi rằng: “Vậy mà binh Hoằng-Tháo bây giờ đã kéo tới đâu rồi?”. Trần-Lãm cười mà đáp rằng: “Ngài nóng nảy quá, để thủng thẳng rồi tôi nói cho mà nghe chớ ngài đánh giặc mấy tháng nay chưa mệt hay sao mà còn hăng lắm vậy? Nếu ngài muốn đánh để tôi chỉ cho mà đánh”.

Trần-Lãm nói vừa dứt lời, liền đứng dậy nắm tay Lữ-Đường dắt ra trước mũi thuyền, rồi chỉ qua phía mé sông bên kia mà nói rằng: “Đó, binh Nam-Hán đóng đó, ngài thấy hay chưa? Ngài muốn đánh thì qua đó mà đánh.” Bạch-Hổ nghe nói ở trong mui lật-đật chun ra, đứng dựa bên Lữ-Đường mà ngó qua mé bên kia sông, thấy dọc theo mé sông trại cất kế nhau dài gần một dậm. Bạch-Hổ day lại hỏi Trần-Lãm rằng:

- Khi tướng quân lên đến đây thì binh Tàu đã đóng trại đó rồi hay chưa?

- Chưa. Tôi đến đây cho người thám dọ biết binh Nam-Hán gần tới tôi mới tính ở đây mà chờ. Thiệt quả cách vài ngày binh Nam-Hán tới. Tôi truyền lịnh dàn chiến thuyền ra đặng cho chúng nó thấy có binh ngăn. Có lẽ tại chúng nó không thuyền qua sông nên mới hạ trại ở đó mà đóng thuyền.

- Nếu vậy chúng nó ở đó đã lâu rồi.

- Phải, chúng nó đóng trại đã gần nửa tháng nay.

Ba tướng đương đứng nói chuyện với nhau, bỗng thấy có một chiếc thuyền nhỏ ở trên dòng nước thả xuống, hai đầu có hai tên quân chèo, còn chính giữa thì có một tiểu tướng trạc chừng 15, 16 tuổi diện mạo khôi ngô, bộ tịch vạm vỡ, ngồi chỉ tay bảo cập vào thuyền của Trần-Lãm. Lữ-Đường thấy người trai ấy chẳng lạ, song quên lững không biết có gặp chỗ nào. Thuyền vừa cập, tên trai ấy mới nhảy qua rất gọn gàng, chào Trần-Lãm, Bạch-Hổ và Lữ-Đường, rồi thưa với Trần-Lãm rằng: “Thưa thượng quan, tôi đi thám dọ rõ ràng giặc đương đốn cây đóng thuyền, có lẽ chừng năm mười ngày nữa chúng nó sẽ độ binh qua sông. Vậy thượng quan phải viện binh thêm, chớ binh của mình ít quá, tôi sợ ngăn không nổi”.

Trần-Lãm cười mà nói rằng: “Binh tiếp ứng đã tới rồi, trong vài ngày Ngô Thứ-sử sẽ dẫn đại binh tới nữa. Vậy tướng quân đừng lo cứ đốc binh phòng bị đợi Ngô Thứ-sử đến rồi ta sẽ định kế mà phá giặc”.

Tên trai nầy là Đinh-bộ-Lãnh, ngày trước đón Ngô-Quyền tại Đại-vân-Sơn mà xin đầu quân, gặp Lữ-Đường với Nguyễn-Siêu khinh thị nên buồn chí mới đầu Trần-Lãm. Mấy tháng nay, Trần-Lãm đãi Bộ-Lãnh rất hậu, đã tin cậy nên trao quyền quản suất binh sĩ, mà lại thương yêu chẳng khác nào cha với con. Vả Trần-Lãm không có con nên trong bụng muốn lập Bộ-Lãnh làm con nuôi song thấy giặc giả chưa an, nên chưa hở môi, đợi giẹp giặc xong rồi sẽ tỏ ý cho Bộ-Lãnh biết. Khi Bộ-Lãnh bước vào trong mui rồi thì Lữ-Đường hỏi Trần-Lãm rằng:

- Tiểu tướng đó là ai?

- Con của tôi.

Bạch-Hổ lại hỏi rằng:

- Tôi nghe nói ngài không có con mà?

- Nó là con nuôi.

- Ờ, có lẽ là con nuôi chớ Tiểu-tướng diện mạo khôi ngô oai phuông lẫm liệt, người đó tôi coi chẳng phải là người tầm thường. Ngài có con nuôi như vậy thiệt là có phước lắm đa.

Trần-Lãm cười rồi dắt nhau trở vào trong mui ngồi uống rượu. Ba tướng thương nghị với nhau rồi nhứt định cho Lữ-Đường đi ngừa đại binh, trước là dắt đường; sau nữa tỏ tình hình binh giặc cho Ngô Thứ-sử nghe. Còn ba ngàn binh của Bạch-Hổ với Lữ-Đường mới dẫn đến thì dựa theo mé sông bị rừng cao đất ướt không có chỗ đóng nên phải dẫn trở vô vài dậm lựa chỗ đất cao ráo trống trải dựa bên triền núi mới truyền lịnh an dinh hạ trại.

Lữ-Đường đi ngừa, gặp đại binh mới tỏ hết thế lực của Hoằng-Tháo cho Ngô-Quyền nghe, rồi dẫn riết tới mé sông Bạch-Đằng. Bạch-Hổ nghinh tiếp Ngô-Quyền, khuyên đóng binh trên triền núi, bởi vì xuống sát mé sông không có chỗ hạ trại được. Trần-Lãm hay tin đại binh đã đến, bèn kêu Bộ-Lãnh mà dặn phải coi quân suất binh thuyền, rồi lật đật lên bờ nghinh tiếp Ngô Thứ-sử. Trần-Lãm vào trại cung-hạ Ngô-Quyền về sự hạ thành Đại-La, rồi mới dắt Ngô-Quyền xuống thuyền mà khán trận. Có một mình Bạch-Hổ đi theo Ngô-Quyền mà thôi, còn chư tướng mắc coi cho quân-sĩ đốn cây cất trại.

Ngô-Quyền xuống thuyền, đứng ngó qua mé sông bên kia nhắm xem dinh trại của Hoằng-Tháo xong rồi, mới xuống ngồi một chiếc tiểu thuyền đi với Bạch-Hổ và Trần-Lãm dọc theo mé sông bên nây mà coi địa thế, Thũy thủ chèo trở lộn xuống. Đến tối về tới thuyền, Ngô-Quyền bèn dạy Trần-Lãm cho 10 chiếc thuyền chở binh qua sông, giả cướp trại đặng coi Hoằng-Tháo phòng bị thể nào. Trần-Lãm vưng lịnh bèn sai Bộ-Lãnh bày 10 chiếc chiến thuyền, đến đầu canh đèn đuốc tắt hết, lén chèo qua sông mà cướp trại, còn Ngô-Quyền, Bạch-Hổ và Trần-Lãm thì dẫn 5 chiếc thuyền khác theo sau mà tiếp ứng. Khi Bộ-Lãnh vừa xáp vô mé bờ thì nghe trên trại trống đánh vang rân, rồi thấy binh của Hoằng-Tháo giàn ra dài theo mé sông, bắn tên xuống như mưa, làm cho Bộ-Lãnh phải thối lui, chớ không thể nào cất binh lên bờ mà cướp trại được. Ngô Thứ-sử thả thuyền trôi giữa dòng sông, xem thấy cách phòng bị của giặc đủ rồi, liền dóng chiên thâu quân không cho lên cướp trại.

Sáng bữa sau, Ngô-Quyền truyền lịnh phải đóng thuyền thêm cho nhiều và phải đi đốn tre kết bè để dựa bên mé sông, lại dạy quân sĩ người nào cũng có một cây cung với năm mũi tên, nếu điểm binh mà ai thiếu thì người ấy có tội.

Binh của Ngô-Quyền mắc lo làm những việc ấy nên không qua cướp trại của Hoằng-Tháo nữa. Còn Hoằng-Tháo ngó thấy có mấy chục chiến thuyền đậu xơ-rơ bên mé sông đó mà thôi, chớ đại binh của Ngô-Quyền đóng gần trên triền núi, bị giặng rừng dựa theo mé sông cản khuất không thấy dinh trại được, tưởng là giặc chỉ có một đạo thủy quân ở đó mà thôi, nên không có lòng lo sợ, cứ dạy quân đóng thuyền kết bè đặng có độ binh qua sông.

Hai bên cầm cự với nhau cho đến gần cuối tháng tám, mà cũng chưa thấy bên nào động binh. Đến đầu tháng chín, Hoằng-Tháo cụ bị thuyền bè đủ rồi, thừa đêm tối trời, mới tính cất binh xuống thuyền mà độ qua sông. Đêm ấy Bộ-Lãnh ngồi một chiếc tiểu thuyền mà đi tuần, xem thấy bên trại của Hoằng-Tháo quân sĩ lao nhao, trong lòng phát nghi, bèn dạy thủy thủ chèo ra giữa dòng sông mà xem cho kỹ, khi thấy giặc bày chiến thuyền đông nức lại đương chở binh xuống thuyền. Bộ-Lãnh lật đật trở về đại đội mà báo tin. Trần-Lãm nhứt diện sai người lên đại trại mà thông tin cho Ngô Thứ-sử hay, còn nhứt diện sắp đặt chiến thuyền sẵn sàng đặng cự địch.

Ngô-Quyền nghe báo liền dạy Lữ-Đường, Nguyễn-Siêu, Cao-đằng-Vân với Ngô-nhựt-Khánh dẫn binh vào rừng mai phục dọc theo mé sông, hễ thấy giặc thì chống cự đừng cho lên bờ được, nếu liệu thế cự không nổi thì phải phi báo cho đại trại hay đặng phát binh ứng tiếp. Binh Nam-Hán vừa mới chống thuyền đi ra thì chiến thuyền của Trần-Lãm đậu giữa dòng sông, áp vào mà đánh; hai bên hỗn chiến, tên bắn như mưa, trống hồi như sấm. Binh Nam-Hán không quen thủy chiến, chèo bơi lộn xộn, không có hàng ngũ, bởi vậy bị Bộ-Lãnh đoạt được 5 chiếc thuyền, bắt gần 300 quân còn bao nhiêu thì trở vô bờ không dám chiến đấu nữa. Bộ-Lãnh muốn thừa thắng đánh luôn, ngặc vì binh ít quá không dám xáp vô mé mà leo lên, nên đến sáng dắt binh trở về.

Tan giặc rồi Ngô Thứ-sử xuống thuyền khen ngợi Trần-Lãm rồi ngồi thuyền đi xem địa thế nữa. Ngô Thứ-sử đi dài xuống phía dưới, cách chừng năm sáu dậm, thấy sông khúc ấy nước không sâu, mà hai bên mé sông lại sầm uất, cây cao rừng rậm. Ngô Thứ-sử dạy chèo lên chèo xuống ba bốn hiệp, nhắm xem địa cảnh xong rồi nói với Trần-Lãm rằng: “Nếu trời đất vùa giúp cho ta, thì ta sẽ phá binh Nam-Hán và bắt Thái-tử Hoằng-Tháo tại chỗ nầy”. Trần-Lãm không hiểu ý Ngô-Quyền định kế thể nào, nên cười rồi dạy quân chèo trở về.

HỒI THỨ MƯỜI BỐN

------------

Dùng mưu thần đại phá Hán binh.

Thấy thế yếu nhường ngôi Ngô chúa.

Ngô-Quyền về trại cho đòi Bạch-Hổ đến mà nói rằng: “Hôm nay ta đi dọ đường sông, thấy khúc dưới, cách chỗ thũy quân ta đóng chừng năm sáu dặm hai bên rừng cao cây lớn coi sầm uất lắm, mà sông chỗ đó lại nổi cồn nên cạn hết một mé. Ta tính lén đóng cừ mà ngăn sông rồi dụ giặc đến đó mà bắt nó mới được. Vậy tướng quân chịu phiền dạy quân đốn cây vạt nhọn hai đầu mà làm cừ, rồi ban đêm hễ nước ròng thì lén mà đóng. Tướng quân phải nhớ mà đóng cho sâu, hễ nước lớn đầy thì thuyền qua được, còn hễ nước ròng nửa sông thì thuyền qua bị cản. Tướng quân ráng làm cho mau mau rồi ta sẻ thi kế cho mà coi.”

Bạch-Hổ vưng lịnh dạy quân đốn cừ đem đóng y như lời của Ngô-Quyền dặn. Làm gần một tháng mới rồi. Ngô-Quyền đến xem lấy làm đắc ý. Ngô-Quyền lại dạy kết gần 50 cái bè tre mà neo lại đó và ruồng hai bên cho trống hai đường đặng cho quân sĩ đi.

Tối bữa nọ Ngô-Quyền dạy Bạch-Hổ, Nguyễn-Siêu và Lý-Khuê dẫn 5 ngàn binh đạp đường bộ xuống cụm rừng ngang chỗ đóng cừ ấy rồi dùng bè tre chở qua sông, lên cụm rừng mé bên kia mà núp. Còn Lữ-Đường với Cao-đằng-Vân thì dẫn 5 ngàn binh đi núp dài theo mé bên nầy. Ngô-Quyền lại dặn Bạch-Hổ hễ thấy chiến thuyền của giặc xuống tới chỗ đóng cừ đó, thì phải dẫn binh đi dường bộ riết lên mà cướp trại, và dặn Lữ-Đường, hễ thấy binh giặc thua thì phải lập tức dùng bè bộ binh qua sông mà hiệp lực với Bạch-Hổ.

Các tướng lãnh mạng dẫn binh đi mai phục. Ngô-Quyền dặn Ngô-nhựt-Khánh ở giữ đại trại hễ nghe chỗ nào cầu cứu thì phải phát binh ứng tiếp, rồi mới xuống thuyền mà thương nghị với Trần-Lãm nữa. Trời vừa hừng sáng, nước lớn đầy sông, Ngô-Quyền dạy giàn chiến thuyền sắp ngay hàng ngũ rồi gay chèo dóng trống nhắm ngay dãy trại của Hoằng-Tháo mà xông qua. Quân Nam-Hán xem thấy lật đật sắp chiến thuyền đặng nghinh địch. Hoằng-Tháo tánh nóng nảy, muốn đánh cho mau, mà ngặt bị sông ngăn cản bộ binh qua không được, nên mấy tháng nay án binh bất động thì lấy làm bực bội lắm. Nay thấy giặc độ binh qua đánh mình thì trong lòng hân-hoan, nên truyền lịnh độ mấy ngàn binh xuống thuyền, rồi bổn thân cầm binh mà đánh, để Lý-khắc-Chánh ở giữ trại.

Chiến thuyền của Hoằng-Tháo giàn ra rồi áp đánh chiến thuyền của Trần-Lãm. Hai bên hỗn chiến với nhau, chưa ắt bên nào thắng bên nào bại, chừng Ngô-Quyền thấy nước ròng đã giựt bộn rồi, mới dạy Trần-Lãm trá bại mà chạy. Trần-Lãm vâng lời ra hiệu lịnh mấy chục chiến thuyền đều rút chạy hết. Hoằng-Tháo thấy thắng đắc ý nên giục binh đuổi theo. Trầm-Lãm chạy một khúc trở lại cự một hồi, làm như vậy đặng dụ Hoằng-Thao xuống tới chỗ cạn. Hoằng-Thao không dè kế của Ngô-Quyền sắp đặt, nên cứ đốc quân rượt theo hoài. Xuống gần tới chỗ đóng cừ, Trần-Lãm dạy chèo riết và nhắm mấy cây vọi mà qua, đặng thuyền khỏi đụng cừ, mà hễ qua rồi thì nhổ vọi quăng hết. Hoằng-Tháo đi tới, không dè có cừ, bởi vậy chiến thuyền đi trước bị lủng nằm ngang sông, chiếc đi sau thấy muốn tránh mà bị giọt nước chảy mạnh quá ngừng không được nên dụng với nhau rồi chiếc chìm chiếc nổi, quân sĩ kinh hãi rớt xuống sông chết không biết bao nhiêu mà kể cho hết.

Đã vậy mà lúc ấy Ngô-Quyền với Trần-Lãm, Bộ-Lãnh day thuyền trở lại đánh nữa, làm cho binh Nam-Hán đại loạn, người nào nhảy xuống sông thì chết chìm, còn người nào ở trên thuyền thì bị trói. Bộ-Lãnh huơi thanh long bửu kiếm nhảy tới muốn chém Hoằng-Tháo, Hoằng-Tháo liệu thế cự không lại nên quăng gươm mà hàng đầu. Bộ-Lãnh bắt được Thái-tử Hoằng-Tháo rồi giao cho Trần-Lãm đem nạp cho Ngô Thứ-sử, Ngô Thứ-sử thấy được toàn thắng, mà lại bắt được chánh tướng của giặc nữa thì mừng rỡ vô cùng, liền ngước mặt lên trời mà nói rằng: “Ta thành công đây là nhờ có trời đất giúp vận. Ấy vậy từ nầy chắc nước ta hết tai nạn rồi.”

Ngô Thứ-sử dạy trói Hoằng-Tháo cắt người canh giữ, rồi sai quân lên bờ đi dọ coi mấy đạo binh của Bạch-Hổ và Lữ-Đường thắng bại thể nào, Lữ-Đường núp trên rừng ngó thấy Trần-Lãm trá bại, Hoằng-Tháo rượt theo, chừng chiến thuyền đi khuất rồi mới truyền lịnh đẩy bè xuống sông rồi độ binh qua đánh lấy trại Nam-Hán. Lý-khắc-Chánh giữ trại ngó thấy liền giàn binh ra mé sông rồi dùng cung nỏ mà bắn. Lữ-Đường dạy quân bắn lại, hai bên đương bắn nhau, thình lình Bạch-Hổ, Nguyễn-Siêu và Lý-Khuê dẫn binh đi tới phía sau trại rồi xông vào phá trại. Quân Nam-Hán xem thấy không biết binh ở đâu mà đến nên kinh tâm tán đởm, thất ngũ loạn hàng, quăng hết gươm đao cung tên, bỏ trại mà chạy. Bạch-Hổ, Nguyễn-Siêu với Lý-Khuê thừa thắng xua binh đuổi theo. Lữ-Đường với Cao-đằng-Vân cũng dạy quân leo lên bờ rồi hiệp với ba tướng kia rượt đánh, Lý-khắc-Chánh một mình chống cự không nổi, phần thì binh Nam-Hán tản lạc, tốp chạy vào rừng, tốp leo lên núi mà trốn, nên cũng phãi tìm đường mà thoát thân. Bạch-Hổ với bốn tướng-quân phân binh rượt theo chém giết binh Nam-Hán kể hơn một vạn người.

Đến tối 5 tướng thâu binh trở về mé sông, vừa đến trại cũ của Hoằng-Tháo thì thấy Ngô Thứ-sử với Trần-Lãm đã đem chiến thuyền lên mà chiếm trại rồi. Bạch-Hổ với chư-tướng dẫn vào ra mắt Ngô Thứ-sử và thuật chuyện phá binh Nam-Hán lại cho Ngô Thứ-sử nghe. Ngô Thứ-sử cả mừng, liền dạy Trần-Lãm dẫn Hoằng-Tháo ra mà chém rồi mới đặt bày tiệc rượu khao chư tướng.

Lý-khắc-Chánh lượm lặt tàn binh được mấy trăm người rồi dắt nhau trốn mà về Tàu. Lên tới Chi-Lăng gặp Hán chúa Lưu-Cung dẫn đại binh mới qua, Lý-khắc-Chánh vào thú tội và thuật việc đại bại, thái-tử Hoằng-Tháo bị Ngô-Quyền bắt giết rồi. Lưu-Cung nghe con mất thì ngã lăn mà khóc. Chư tướng đỡ dậy can gián hết sức, Lưu-Cung mới tỉnh lại, hỏi thăm thì Lý-khắc-Chánh tâu rằng: khi kéo binh qua chưa tới Bạch-đằng-giang thì bên nầy Ngô-Quyền đã hạ được thành Đại-La bắt giết Kiều-công-Tiện rồi. Binh tới Bạch-Đằng gặp giặc ngăn cãn qua sông không được nên phải đóng tạm mé bên nầy đặng mà đóng thuyền kết bè, chẳng dè Ngô-Quyền hạ thành Đại-La rồi dẫn đại binh lên đó lập mưu mà phá, nên mới đại bại đến thế. Lưu-Cung nghe rõ đầu đuôi, chắt lưỡi than trời rồi truyền lịnh quay binh trở về. Kiều-công-Hãn nghe nói cha bị giết thì đau đớn trong lòng chẳng xiết kể, thầm tưởng cậy sức Lưu-Cung mà báo thù được, chừng nghe Lưu-Cung nhứt định thối binh thì cả kinh, nên rán can gián khuyên Lưu-Cung hãy tấn binh mà rửa hờn cho Thái-tử, Công-Hãn nói hết sức mà Lưu-Cung không nghe, cứ dạy quân trở về. Công-Hãn thất vọng mới lén bỏ binh trốn ở lại

Đây nói qua Ngô-Quyền đại phá Nam-Hán-binh, bắt giết Thái-tử Hoằng-Tháo rồi, mới dẫn thủy bộ chư đội trở về thành Đại-La. Khi về tới cửa, Cảnh-Thạc với Thủ-Thiệp giàn binh ra cung-hạ và nghinh-tiếp. Ngô-Thứ-sử dòm thấy Dương-kiết-Lợi đứng sau lưng Cảnh-Thạc thì chưng hửng nên hỏi rằng: “Ta nghe Dương-tướng-quân đã tử trận Lục-châu rồi, mà sao lại được về đây?” Dương-kiết-Lợi bước ra thưa rằng: “Số là tôi nghe binh Nam-Hán qua tới, tôi dẫn binh lên núi Mậu-Lâm mai phục, để Trần-Khánh ở lại Lục-Châu mà kiên thủ. Vì tôi binh thiểu thế cô ngăn cự không nổi, nên phải dẫn binh trở về thành, chẳng dè về tới thì thành đã mất rồi, nên tôi phải tìm đường mà thoát thân. Trần-Khánh không thấy tôi trở về thành mà binh Nam-Hán lại kéo tới đánh phá ải, tưởng là tôi đã bị chết rồi nên trong thơ viện binh mới nói như vậy. Tôi chạy khỏi ra tìm đường lần về đến đây, tưởng là thượng quan còn vây thành, chẳng dè về tới Đại-La thì thượng quan đã lấy thành rồi và dẫn binh đi ngăn giặc. Mấy tháng nay tôi ở đây mà chờ thượng quan về đặng tôi tạ tội”.

Kiết-Lợi nói dứt lời liền quì xuống. Ngô-Quyền đỡ dậy mà nói rằng: “Việc chiến tranh thắng bại là lẽ thường, người anh hùng chớ nên thấy thất bại mà thối chí. Huống chi tướng quân binh thiểu thế cô nên thất bại chẳng lạ gì, mà cũng nhờ có tướng quân bại trước nên ta mới thắng sau được. Vậy khuyên tướng quân chớ khá ái ngại”.

Ngô-Quyền nhập thành truyền lịnh đặt bày diên-yến khao thưởng quân sĩ. Trong lúc tiệc rượu vui vầy, chén thù chén tạc, kẻ thuật chuyện phá thành, người kể công rượt giặc, Phạm-bạch-Hổ đứng dậy mà nói lớn lên rằng: “Anh em chúng ta vì nghĩa vì tình, đâu lưng đấu cật, xông tên đột pháo, trải nắng dầm sương trót gần một năm trời mới đặng thành công. Nay chúng ta đã trừ được loài gian ác ở trong, đã phá được binh tàn bạo ở ngoài, vậy anh em chúng ta phải sớm liệu việc cai-trị trong nước đặng gìn giữ cõi bờ, hộ trì dân giả. Vả Ngô Thứ-sử là đấng tài cao đức lớn, đã có công đánh giết Kiều-công-Tiện mà đáp nghĩa cho Dương tiên-công, mà lại còn có trí phá tan binh Nam-Hán mà cứu nước cứu dân nữa. Vậy tôi tưởng chúng ta nên tôn ngài lên ngôi quốc-vương ngài bố đức trị dân, ra oai bình định trong nước”.

Chư tướng nghe nói thấy đều hiệp ý, chẳng có ai cãi lẽ chi hết. Ngô-Quyền thấy vậy mới nói rằng: “Phạm tướng-quân muốn cho ta phạm nghĩa nên mới bày đều như vậy. Vả ta mộ binh khởi nghĩa một là vì ta muốn trọn niềm tôi chúa, hai là ta muốn vẹn nghĩa phụ thân, nên ta mới cử binh báo thù, chớ nào phải ta quyết giành ngôi giành nước với Kiền-công-Tiện đâu. Nay tuy nhạc-phụ ta ly trần song còn để lại trưởng-tử là Dương-tam-Ca.

Nếu chư tướng quân khiến ta lên nối nghiệp cho nhạc-phụ ta thì té ra ta đoạt ngôi của em ta, đó là một đều đại bất nghĩa, ta không nỡ làm đâu. Vậy khuyên chư tướng quân chớ nên tính tới việc ấy nữa, để ta sai người vào Ái-châu rước em ta ra rồi sẽ tôn lên mà kế nghiệp cho Dương tiên-công”.

Đỗ-Cảnh-Thạc với Dương-kiết-Lợi ngó nhau mà gặt đầu, còn chư tướng cả thảy coi bộ đều bất phục. Ngô-Quyền khao binh đãi tướng luôn luôn mấy ngày mới rồi. Trần-Lãm thình lình nhuốm bịnh nên từ Ngô-Quyền và chư tướng rồi xuống thuyền dắt Định-bộ-Lãnh trở về Bố-hãi-Khẩu mà dưỡng bịnh. Ngô-Quyền nghe lời Đỗ-Cảnh-Thạc bèn viết tờ hịch gởi khắp quận huyện mà phủ ủy bá tánh. Các quan quận huyện xa gần đều chở lương về Đại-La mà nạp và vào yết-kiến xưng tụng tài đức của Ngô-Quyền.

Ngô Thứ-sử sắp đặt an bài, qua đầu tháng 11 mới dạy Cao-đằng-Vân lãnh binh vào trấn thủ Ái-châu mà thế cho Nguyễn-Khoan, và đưa thơ biểu Nguyễn-Khoan phải hộ tống Dương-phu-Nhơn, Dương-tam-Ca với nhị vị công-tử ra Đại-La. Gần cuối tháng 11 Nguyễn-Khoan hộ tống gia quyến Ngô-Quyền ra mới tới. Nhập thành rồi Dương-phu-Nhơn dắt em và con đi thẳng lên dinh. Ngô Thứ-sử bước ra chào mừng. Dương-phu-Nhơn ngồi xuống đất cúi lạy chồng mà nói rằng: “Thưa tướng-công thiếp phận liễu bồ nương cội tùng núp bóng. Tướng công đoái tưởng thân hèn phận bạc, nên vì thiếp mà xông tên lướt đạn, gội nắng gội sương, chẳng nệ công lao, quyết trả oán rửa hờn thế cho thiếp. Nay tướng công đã tru diệt loài bội nghịch, ơn của tướng công chị em thiếp chẳng biết lấy chi mà đền đáp cho vừa. Vậy thiếp xin kính dưng ít lạy mà tỏ lòng cảm đức niệm ân đợi có thuở rồi thiếp sẽ tái bồi muôn một.”

Dương-tam-Ca cúi lạy Ngô-Quyền, Ngô-Quyền lật đật đỡ phu-nhơn và Tam-Ca đứng mà nói rằng: “Phận làm con phải lấy hiếu làm trọng, phận làm tôi phải lấy trung làm đầu. Phận tôi đây đối với nhạc-phụ vẫn là rể mà lại là tôi nữa, bởi vậy tôi phải vì chữ hiếu chữ trung mà lo báo thù gẫm có ơn gì đâu mà phu-nhơn nặng lòng. Phu-nhơn đi đường xa mệt mõi vậy hãy dắt hai con vào hậu đường an nghỉ.”

Ngô Thứ-sử dắt vợ con vào hậu dinh, chồng gặp vợ lấy làm phỉ lo dạ, cha gần con chẳng xiết vui mừng. Qua ngày sau Ngô Thứ-sử đại hội chư tướng, mời Dương-tam-Ca lên ngồi dựa bên mình rồi dạy quân bày tiệc rượu mà thết đãi. Rượu uống ba tuần rồi Ngô Thứ-sử mới phân với chư tướng rằng: “Dương tiên-công khi còn sanh tiền là người đại ân đức của dân xã. Tuy Dương tiên-công mất lộc, nhưng mà ân nghĩa mến tình. Dương tiên-công có để lại trưởng-tử là Dương-tam-Ca, nay ta đã rước đến đây. Vậy xin chư tướng hiệp ý với ta mà tôn Công-tử Tam-Ca lên ngôi báo đặng người lên cầm quyền bỉnh chánh vô trấn tướng phương, thi ân trăm họ.”

Chư tướng nhiều người nhìn nhau trề môi mím miệng, coi bộ không phục Tam-Ca, Đỗ-cảnh-Thạc đứng dậy ngó Bạch-Hổ mà nói rằng:

“Quan Thứ-sử lấy lẽ công chánh mà phân như vậy, anh em chúng ta ai muốn tỏ đều chi thì xin nói ngay ra giữa nầy, còn như hết thảy đều thuận tùng thì xin chọn ngày xây đàn làm lễ tôn vương cho sớm đặng có người bỉnh cáng mà điều đình quốc sự”.

Phạm-bạch-Hổ đáp rằng: “Quan Thứ-sử cùng anh em chúng ta đây ai cũng biết truyện sử Tàu. Triều đình bên Tàu bây giờ cũng còn noi theo chế độ của tam Hoàng, ngũ Đế cùng mấy đời Hạ, Thương, Châu. Mà theo mấy đời ấy thì vua truyền cho kẻ hiền cũng có, mà truyền cho con cũng có. Cái chế độ ấy thiệt là hay, bởi vì ông vua là người chấp chưởng mạng vận trọn một nước, nếu vua hiền thì nước trị dân an, còn vua bất minh, thì nước nghiên nghèo, dân đồ thán, bởi vậy cho nên vua truyền ngôi thì chẳng luận thân sơ, hễ ai hiền mới được kế vị, nếu con vua mà hiền thì con nối ngôi, còn như con bất hiền thì tự nhiên phải phế con mà chọn người hiền đức”.

Ngô-Quyền cười mà nói rằng: “Việc của mình đây có phải là việc vương-đế gì đâu mà tướng quân nhắc truyện sử bên Tàu dông dài dữ vậy? Chúng ta cử Dương-tam-Ca lên làm Tiết-đạt-sứ đặng cai trị châu quận đó mà thôi”.

Phạm-bạch-Hổ đáp rằng: “Thưa thượng quan, sao thượng quan lại phân như vây? Thượng quan nghĩ lại mà coi, sơn xuyên của chúng ta như cẫm tú, nhơn vật cũa chúng ta chẳng thiếu chi anh tài, mà trót một ngàn năm trước chúng ta bị người Tàu chiếm đoạt. Ngày nay triều đình bên Tàu suy nhược, tứ phương đến xưng hùng, thậm chí Lưu-Cung nó cũng xưng là vương-đế. Cơ hội như vầy là cơ hội may cho xứ ta; vậy ta cũng nên nhơn đó mà lập quốc vương luôn thể, sao thượng quan không tính lập quốc-vương, mà lại còn tính lập chức Tiết-đạt-sứ nữa? Sứ của ai ? Của Nam-Hán hay là của nhà Tấn?”

Ngô-Quyền chánh sắc đáp rằng: “Tướng quân phân nhằm lý lắm. Ta cũng biết lúc nầy chúng ta nên lập quốc-vương, song ta xin chư vị tướng-quân một đều, là nếu có lập quốc-vương thì lập em ta là Dương-tam-Ca đặng trước khỏi phụ lòng Dương tiên-công, sau khỏi tiếng cười cũa người hậu tấn”.

Bạch-Hổ nói: “Thưa thượng-quan, tôi đã nói việc nước chẳng phải việc nhà. Muốn tôn một vị quốc-vương thì chọn người tài đức chớ không nên nể tình riêng. Thượng-quan trừ loài bội nghịch ở trong mà vỗ an lê thứ, ấy là thượng quan có đức, thượng quan lại còn dẹp quân tàn bạo ở ngoài mà gìn giữ non sông, ấy là thượng quan có tài. Vậy tôi thay mặt chư tướng mà xin thượng quan lãnh ngôi quốc-vương đặng cho bá tánh an lòng, và cho ngoại-bang nghe oai tùng phục”.

Bọn Lữ-Đường, Nguyên-Siêu, Thủ-Thiệp, Lý-Khuê, Nhựt-Khánh, Nguyễn-Khoan nghe Bạch-Hổ nói liền ứng lên khen phải, Ngô-Quyền đương ngồi bợ-ngợ, Dương-tam-Ca vùng đứng dậy mà phán rằng: “Lời của Phạm tướng-quân mới nói đó là lời vàng ngọc, xin Ngô-huynh thâu nhận chớ nên dụ dự mà chư tướng buồn lòng. Thân em còn sống đây là may, đâu dám đèo bòng quyền tước. Em là đứa bất tài, cha bị hại không cứu cha được, mà em lại mang tiếng bất hiếu, cha chết không biết lo báo thù. Ngô-huynh đã có công báo thù cho cha, mà lại có tài đánh vỡ binh Nam-Hán nữa, vậy thì còn ai xứng đáng ngồi ngôi quốc-vương hơn Ngô-huynh được. Nếu Ngô-huynh nghi kỵ không chịu tức vị xưng vương, thì xin Ngô-huynh chọn người khác mà tôn, chớ em không dám lãnh, em nguyện theo hầu hạ người ấy mà thôi.

Bọn Bạch-Hổ, Lữ-Đường thấy Tam-Ca từ chức thì vui mừng nên năn nỉ khuyên lơn riết, túng thế Ngô-Quyền phải xuôi thuận. Chư tướng liền thương nghị đặng chọn ngày tôn vương. Ngô-Quyền nói rằng: “Thành Đại-La tuy rộng lớn nhưng mà không phải chỗ đóng đô, nên tính chọn thành Cổ-Loa [11] mà làm kinh-sư.” Chư tướng vưng lời, liền lo cất cung điện tại thành Cổ-Loa.

Qua năm kỹ hợi (năm 939) mùa xuân, Đỗ-cảnh-Thạc chọn ngày lành rồi trấn thiết lễ tôn vương rất trọng. Ngô-Quyền tức vị, xưng là Ngô-vương, lập Dương-phu-Nhơn làm vương-hậu, lập trưởng-tử làm thái tử và phong Dương-tam-Ca làm An-trí-Công, còn chư tướng mỗi người đều được phong tước công hết thảy.

Chư tướng bái mạng, Ngô-vương định kế bảo thủ nên hạ chỉ sai:

Trần-Lãm trấn thủ Bố-hải-khẩu.[12]

Phạm-bạch-Hổ trấn thủ Đằng-châu[13]

Lữ-Đường trấn thủ Tế-giang[14].

Nguyễn-Siêu trấn thủ Tây-phù-liệt[15].

Lý-Khuê trấn thủ Siêu-Loại[16].

Nguyễn-thủ-Thiệp trấn thủ Tiên-du[17].

Ngô-nhựt-Khánh trấn thủ Đường-Lâm[18].

Nguyễn-Khoan trấn thủ Tam-Đái[19].

Cao-đằng-Vân trấn thủ Ái-châu[20].

Còn Đỗ-cảnh-Thạc với Dương-kiết-Lợi thì ở tại triều mà tá chưởng binh quyền, dự bàn quốc-vụ.

Chư tướng lãnh chỉ sửa soạn khởi hành phó nhậm. Phạm-Bạch-Hổ trước khi về Đằng-Châu thì vào yết kiến Ngô-vương và tâu rằng: “Muôn tâu Bệ-hạ, ngày nay bốn biển thanh bình lê-dân yên-ổn, ấy cũng là nhờ Bệ-hạ tài cao đức lớn nên mới được vậy. Tuy vậy mà kẻ hạ thần nghĩ rằng: sáng nghiệp non sông thủ thành bất dị. Vậy trước khi lên đường kẻ hạ thần ngửa chúc bệ-hạ sống lâu muôn tuổi, bền vững ngôi trời, đặng cho võ trụ chói ngời, quan dân cường thạnh. Kẻ hạ thần lại xin Bệ-hạ vài điều: một là không nên giao binh quyền cho Dương-kiết-Lợi, hai là không nên trọng dụng An-trí-Công, nếu hai điều ấy Bệ-hạ cho thì hạ thần đi mới yên bụng.”

Ngô-vương nghe Bạch-Hổ tâu như vậy, thì không được vui lòng nên phán rằng: “Khanh không ưa An-trí-Công nên theo châm chích hoài! An-trí-Công là em trẩm, khanh không nên tâu lếu như vậy nữa.”

Phạm-bạch-Hổ bị quở lui ra, rồi dẫn binh về Đằng-châu, trong lòng không được vui.

Ngô-vương sai chư tướng mỗi người trấn một chỗ đặng gìn giữ biên-cương mà tính mở mang dân xã, nên từ ngày tức vị thì chuyên lo đặt quan chức, chế triều-nghi, định phục-sắc, phổ thông việc học hành, chỉnh đốn việc cai trị. Lê thứ nhờ minh quân thánh chúa nên nhà nhà đều an cư lạc nghiệp, cảm đức hóa nhơn, con thảo cha lành, anh em cung kỉnh, thiệt là đời thái bình thanh trị.

Có thi tặng Ngô-vương như vầy:

Tự cổ anh hùng chẳng thiếu chi,

Ngô-vương tài đức ít ai bì.

Ngôi cao quyền cả lòng lơ lảng,

Oán chúa thù cha trí tạc ghi.

Rơi lụy châu mày, buồn phụ nữ.

Thành xiêu sông cạn, giận nam nhi.

Một năm sắp đặt yên bờ cõi,

Nhờ trận Bạch-Đằng chúng hết khi.

HỒI THỨ MƯỜI LĂM

------------

Đắc lũng Tam-Ca giành nghiệp cháu,

Thác cô Ngô chúa thử lòng em.

Xưa nay từ trên vương đế xuống tới dưới thứ dân, dầu ở bực nào cũng vậy, hễ lúc lâm nguy tao biến thì ít thấy mấy người nâng đỡ giúp giùm, còn đến thời hữu thế đắc thời, thì chẳng thiếu chi kẻ mến yêu xu phụ. Người quân tử vẫn biết nhơn tình lạt-lẽo, thế thái a-dua, nên trong cơn nguy biến thì kiên tâm trì chí, dầu không ai giúp đỡ cũng chẳng chút than phiền, còn trong lúc hưng sung thì cân thiện đo tà, sợ nghe lầm sàm ngôn mà sa bước đường suy bại.

Ngô-Quyền khi nghe tin nhạc-phụ bị người thích tử thì lấy làm bối rối, bởi vì nghĩ mình thế cô binh thiểu biết có sức rửa hờn báo oán hay không. May nhờ chư trấn cảm mến tình xưa nghĩa cũ Dương-diên-Nghệ, kẻ giúp sức, người giúp binh, mà thiệt cũng nhờ Ngô-Quyền trì chí kiên tâm, trót một năm trường, đêm lo mưu ngày tính kế, nên mới diệt được kẻ thù rồi dựng lên nghiêp cả.

Nhưng tiếc vì Ngô-vương đã thông thao lược, đã biết kiên nhẫn, mà lại không hay cận thiện viễn tà bởi vậy cho nên thân tình khắng khích của những người có công giúp đỡ ngày xưa lần lần lạt phai, rồi cơ nghiệp vương bá, lấy làm cực khổ mới dựng nên được, lần lần suy bại.

Trước khi Phạm-bạch-Hổ lãnh binh về trấn Đằng-châu, người vào bái biệt Ngô-vương có tâu một câu rằng: “Sáng nghiệp nan, thủ thành bất dị.” Câu ấy xét ra thiệt là thâm thúy, vì cớ nào Ngô-vương là một đấng anh tài có dõng, có lược trong lúc nguy biến, biết chước làm cho người qui phục mà đến chừng bình định rồi sao lại quên mưu bảo cơ đồ? Ấy là tại ý trời khiến xuôi, hay là ý người vụng tính? Xưa nay kẻ nói tại trời, người nói tại mình, ai nói nghe cũng có lý phải, mà vì có lý phải nên không biết chắc tại ai.

Vậy chúng ta đừng thèm bàn luận nữa mà uổng công, cứ nghĩ rằng những cơ trị-loạn hưng-vong là lẽ tự nhiên, hễ hết trị rồi loạn, hết loạn rồi tới trị, cái máy tuần huờn chạy hoài, không ai có tài nào mà ngừng lại được.

Ai xem mấy hồi trước thấy Ngô-Quyền có tài dẹp loạn ở trong, phá giặc ở ngoài, lấy nhơn mà đãi lê-dân, lấy nghĩa mà phục tướng sĩ, nên mới được lên ngôi quốc-vương, thì cũng tưởng từ ấy thạnh trị thái bình. Nào dè Ngô-vương tức-vị sai chư tướng đi trấn rồi, thấy An-trí-Công là Dương-tam-Ca, nhỏ nhoi chịu lụy hằng ngày thường xưng tụng tài đức, thường làm dạng trung thành, nên đem lòng yêu chuộng, rồi An-trí-Công tâu đều chi Ngô-Vương cũng đều phê cho hết thảy.

An-trí-Công thừa thế mới xin với vua phải hạ chỉ truy tróc dòng dõi họ Kiều mà chém hết đặng khỏi hậu hoạn. Vua nghe lời bèn truyền cho các trấn phải tìm bắt cho được Kiều-công-Hãn với Kiều-Thuận mà giải về kinh, làm cho hai tướng ấy sợ mà oán, song cô-thế không phương vẫy vùng, nên phãi rút vào núi rừng ở miền thượng du mà mai danh ẩn tích.

An-trí-Công lòng hờn riêng Phạm-bạch-Hổ, vì nhớ Bạch-Hổ trước đã không muốn mình làm vua, rồi sau lại còn muốn vua nghi kỵ mình nữa, nên khi được Ngô-vương yêu, mới dùng lời vô tiếng ra mà làm cho vua hạ chỉ giảm binh Đằng-châu, không cho quá số năm trăm.

An-trí-Công lại còn muốn cho có đủ vi kiến, nên giao hảo với Đỗ-cảnh-Thạc và Dương-kiết-Lợi là hai vị đại thần ở lại triều, chừng biết chắc Kiết-Lợi có lòng yêu mình rồi, mới tâu với vua mà xin giao hết binh quyền cho Kiết-Lợi quản-đốc. Vua nghĩ vì Dương-kiết-Lợi tuy không trí lược song võ nghệ cao cường, nên cũng nhậm lời xin không ngăn trở chi hết.

Hai điều Phạm-bạch-Hổ xin với Ngô-vương đừng làm, mà nay Ngô-vương đã làm hết cả hai. 1- là trọng dụng Tam-Ca, 2- là giao binh quyền cho Kiết-lợi. Vậy để rồi đây sẽ biết Bạch-Hổ với Ngô-vương ai thấp trí ai xa lo.

Ngô-vương lên ngôi được vài năm rồi định mở hai hội thi, một hội thi võ, một hội thi văn, mà tuyển chọn dõng sĩ, văn tài, để nâng đỡ thành trì, trị an dân xã. Buổi ấy trong nước văn học còn thấp thỏi nên khoa thi văn thì chọn được có hai người thôi, một là Giang-hoài-Nhơn, gốc ở Hoan-châu tuổi vừa bốn mươi, hai là Tôn-nhựt-Lệ, gốc ở Bồ-hải, tuổi đã gần 60. Vua phong cho hai người làm chức Ngự-sử, ở lại triều mà giúp việc chánh.

Còn khoa thi võ thì chọn được 4 dõng sĩ là: Sầm-Bích, Lâm-Hổ, Triệu-Hùng và Hà-cảnh-Dực. Tuy sánh võ nghệ thì Sầm-Bích cao hơn hết, song Ngô-vương cũng phong cho bốn người đồng lãnh chức Tổng-binh.

Hai Hoàng-Tử là Xương-Cấp với Xương-Văn khôn lớn lần lần, mà càng khôn lớn anh em càng yêu nhau, ngủ thì ngủ chung một giường, mà chơi cũng chơi chung một chỗ, không hề rời nhau một bước. Vua muốn dạy hai Hoàng-Tử thông nghề văn nghiệp võ, nên truyền lịnh cho Tổng-binh Sầm-Bích với Ngự-sử Giang-hoài-Nhơn theo dạy dỗ hai Hoàng-Tử kẻ chuyên tập sử kinh, người chuyên luyện cung kiếm.

Xương-Cấp tánh tình nhu-nhược, ưa học văn chớ không ưa tập võ, còn Xương-Văn thì chí hùng hào, nên ít ưa đọc sách làm thi, chỉ ham cầm cương cỡi ngựa. Vua nghe chí hai trẻ khác nhau thì nghĩ thầm rằng Xương-Cấp là Thái-Tử, ngày sau nối nghiệp giữ giềng, nên tu văn phế võ là phải đạo; còn Xương-Văn là thứ-tử, ngày sau đấp lũy bồi thành, nên tu võ phế văn cũng là hiệp lý, bởi vậy vua để thong thả cho hai Hoàng-Tử mỗi người tùy thích mà học tập.

Ngô-vương trị vì được 5 năm, tuy là quốc-chánh trọng dụng Tam-Ca, binh quyền phú thác cho Kiết-Lợi mặc dầu, nhưng mà lân bang còn khiếp oai, chư trấn còn cảm nghĩa; bởi vậy ngoài biên mới thanh bình, trong nhơn dân khâm phục. Qua năm giáp thìn (năm 994), nhằm tiết xuân, trời trong gió mát, vua ngự giá ngoài thành săn bắn. Đến chiều phản giá nhập cung thì vua nhuốm bịnh, ngự-y điều trị hết sức, song bịnh đã không giảm mà lại ngày càng nặng thêm. Vua ngọa bịnh chưa đầy một tháng mà long nhan đồi-tụy khí lực suy giảm, không ra triều được. Việc quốc-chánh giao cho Dương-tam-Ca điều đình. Tam-Ca trộm lịnh mới cấm nhặt bá quan văn võ không cho ai được vào cung mà yết kiến để một mình anh ta thân cận với vua mà thôi. Hễ bá quan có tựu trước chánh điện mà vấn an, thì Tam-Ca cứ nói bịnh vua đã thuyên giảm nhiều rồi, song vua còn mệt nên chưa lâm triều cho bá quan bái yết được.

Đến mùa hạ bịnh vua càng nặng hơn nữa. Bữa nọ vua mệt quá liệu trong mình không thể sống lâu nữa được, nên thấy Vương-hậu vào đến long sàng vua bèn hỏi rằng: “Hai Hoàng-tử đi đâu sao hổm nay không thấy vào viếng trẩm?” Vương-hậu đáp rằng: “Bữa nào hai Hoàng-tử cũng xin vào, nhưng vì An-trí-Công nói rằng có lịnh của Bệ-hạ cấm không cho vào, nên chúng nó không dám trái lịnh”.

Vua day mặt qua chỗ khác mà thở dài, Vương-hậu biết ý vua bèn lui ra cho đòi 2 Hoàng-tử rồi dắt vào thăm vua. Hai hoàng-tử thấy cha suy nhược mặt ốm mình gầy không phải lẫm liệt oai nghi như ở Ái-châu thành xuất binh, hay là như khi làm lễ tế trời mà lên ngôi cửu ngũ vậy, thì động lòng không dằn được, nên đứng ngó cha mà khóc. Có lẽ vua thấy đủ mặt vợ con vua cũng động lòng, nên vua nằm lặng thinh không thốt chi hết, song nếu xem kỹ thì thấy hột lụy rưng rưng theo khóe con mắt. Cách một hồi lâu vua mới phán rằng: “ Ta biết trong mình ta yếu lắm, sợ qua không khỏi ngày nay. Vậy nếu chẳng may mà ta có thăng-hà đi rồi thì Xương-Cấp là Thái-tử nối ngôi, con phải lấy đức mà trị dân, lấy nghĩa mà đãi tướng. Còn Xương-Văn, phần con là em, dầu con không đặng ngôi báu, con chẳng nên sanh lòng ganh ghét, phải lấy câu thuận thảo mà phò trợ anh con; hai anh em phải nương đỡ nhau thương yêu nhau đặng giữ gìn võ trụ, bồi đắp cơ đồ, cho khỏi uổng công cha sáng-lập”.

Vua nói tới lời đó thì có sắc mệt nên ngừng lại mà nghỉ. Vương-hậu với hai Hoàng-tử quì trước long-sàng cúi đầu mà khóc. Vua nghỉ một hồi rồi nói tiếp rằng: “Còn Vương-hậu thì phải hết lòng lo dạy con, đừng để chúng nó ganh-ghét nhau, bởi vì hễ anh em mà ganh-ghét nhau, thì hư nhà mà cũng đừng để chúng làm đều vô đạo, bởi vì hễ làm vua vô đạo thì mất nước.

Nếu con biết nghe lời cha, nếu vợ biết kế chí chồng, thì ta mới vui lòng nơi chín suối”. Vương-hậu nghe vua di-ngôn như vậy thì đứt ruột nát gan, dằn lòng không được, nên nắm tay vua mà khóc òa, còn hai Hoàng-tử thì thương cha, nên không kể triều nghi, xúm lại ôm vua mà than khóc.

Ngô-vương nằm tỉnh táo như thường, thấy vợ con đồng khóc thì động lòng, nên khuyên mẹ con dắt nhau về cung, để cho vua an nghỉ. Vương-hậu dắt hai Hoàng-tử ra rồi, vua bèn dạy hoạn quan là Triệu-Bình đi đòi Đỗ-Cảnh-Thạc nhập cung đặng cho vua dạy việc. Triệu-Bình vâng lịnh ra đi, vừa tới cửa bỗng gặp Dương-tam-Ca đương đứng chực tại đó. Tam-Ca hỏi Triệu-Bình xuất cung có việc chi. Triệu-Bình tỏ thiệt rằng vua dạy đi đòi Cảnh-Thạc. Tam-Ca cản lại nói rằng: “ Cảnh-Thạc đi Tề-Giang chẩn bần chưa về, vậy ngươi hãy vào tâu với Bệ-hạ đặng cho ta yết kiến.”

Triệu-Bình nghe lời trở vào cung tâu với vua, Ngô-vương nằm lặng thịnh một hồi lâu rồi mới dạy cho Tam-Ca vào. Tam-Ca bước vào quì tựa long sàng mà khóc. Vua dạy đứng dậy rồi phán rằng: “Trẩm lâm bịnh nặng, sợ không còn sống nữa được. Bình sanh phận sự của trẩm vuông tròn, công danh của trẩm rực rỡ, bởi vậy ngày nay dầu trẩm có thăng hà đi nữa, trẩm không hổ với nước non, nên trẩm rất vui lòng mà nhắm mắt. Tuy vậy mà trẩm còn lo một việc, là trẩm lao tâm mệt trí lắm mới dựng được cơ nghiệp đồ sộ như vầy; mà hai hoàng tử thì đức bạc tài sơ, nên trẩm sợ không đủ sức mà gìn giữ giang san cho được muôn năm bền vững. Vả Vương-hậu đệ tuổi cao sức trọng, vậy trẩm muốn….”

Vua nói tới đó rồi lại ngừng mà ngó Tam-Ca. Còn Tam-Ca nghe vua nói tới đó thì không khóc nữa, đứng lóng tai mà nghe. Vua mới nói tiếp rằng: “ Trẩm muốn cho vương-đệ nối ngôi cho trẩm mà bảo thủ biên-cương, trị an thiên hạ, không biết ý vương-đệ liệu lẽ nào?” Tam-Ca vừa mới khóc đó, chừng nghe vua phán như vậy thì sắc mặt tươi cười mà tâu rằng: “Sách có chữ: phụ truyền tử kế, ví dầu chẳng may Bệ-hạ có xa băng án giá thì hoàng thái-tử nối ngôi; ấy là lẽ tự nhiên. Tuy kẻ hạ thần bất tài, không dám bì với Châu-Công-Y-Doản, song kẻ hạ thần cũng phải tận tâm kiệt lực mà khuôn phò Thái-tử, dẫu tan xương nát thịt kẻ hạ thần cũng chẳng dám phiền hà. Nhưng nếu Bệ-hạ quyết nhường ngôi trời lại cho hạ thần, thì kẻ hạ thần cũng phải hết lòng mà gìn giữ giang-san, đợi cho hoàng Thái-tử lớn khôn rồi kẻ hại thần sẽ nhường ngôi lại.”

Ngô-vương ngó ngay Tam-Ca rồi day mặt vào phía trong, nằm thiếp không nói chi nữa hết. Cách một hồi lâu vua day ra thấy Tam-Ca còn đứng đó, vua lấy tay mà khoát tỏ ý muốn biểu Tam-Ca ra ngoài. Tam-Ca vừa mới lui ra thì vua sai Triệu-Bình đi đòi Vương-hậu vào cho vua dạy việc. Vương-hậu nghe có lịnh vua đòi lật đật nhập cung, vừa tới cửa thì Tam-Ca cản lại mà nói rằng: “Bệ-hạ bịnh nặng lắm, sợ sớm muộn nội ngày nay bệ-hạ thăng hà, bệ-hạ mới đòi tôi vào mà di ngôn rằng hai cháu khờ dại không thể truyền ngôi được, nên bệ-hạ dạy tôi phải nối ngôi cho bệ-hạ. Hiền-tỉ vào nghe coi bệ-hạ phán lẽ nào rồi nói lại cho tôi biết…”

Vương-hậu còn nhớ lời vua dặn con khuyên vợ khi nãy, bởi vậy nghe Tam-Ca nói vua di-ngôn truyền ngôi cho Tam-Ca thì chưng hửng, không biết sao mà đáp được. Vả Vương-hậu là người đàn bà tánh tỉnh táo, trí lẹ làng, dầu gặp việc hiểm nguy cũng chẳng hề chộn rộn, nên vừa mới chưng hửng thì tỉnh lại liền, rồi nói với Tam-Ca rằng: “Nếu như thiệt bệ-hạ có nhường ngôi cho em, thì em cũng phải từ đi, chớ sao em lại mừng? Vậy chớ em quên cái ơn của bệ-hạ báo thù cho cha rồi sao?”

- Mấy lời chị nói em đã hiểu rồi, bây giờ em mới biết bụng chị thương con hơn em.

- Em đừng nói lếu, hễ em nói nhiều thì quấy càng nhiều, ở đời phải noi đường nghĩa nhơn, chớ luận chi tình thương ghét.

Vương-hậu nói mấy lời rồi bỏ đi thẳng vào cung, lại đứng dựa long-sàng.

Vương-hậu chưa kịp hỏi vua coi thiệt có truyền ngôi lại cho Tam-Ca hay không, thì vua phán rằng: “Hai con còn khờ dại, trẩm muốn nhường ngôi cho Tam-Ca, ý hậu nghĩ lẽ nào?” Vương-hậu và khóc và tâu rằng: “Muôn tâu bệ-hạ, lời bệ-hạ phán, tiện tỳ đâu dám cãi, nhưng mà tiện tỳ nghĩ rằng Tam-Ca là đứa bất-hiếu, cha chết không dám báo cừu lại là đứa bất tài, bệ-hạ báo cừu nó không có công giúp đỡ, bệ-hạ vì tiện-tỳ mà cho nó hưởng lộc triều đình, tiện tỳ tưởng cũng đã thái quá rồi có lý nào lại truyền ngôi cho nó nữa. Thái-tử nay đã được 18 tuổi rồi mà ví dầu Thái-tử còn dại khờ đi nữa, thì việc triều chánh cũng còn có bá quan phò tá, xin bệ-hạ đừng tính như vậy mà chinh lòng bá quan và trái ý chư trấn.”

Ngô-vương gặt đầu rồi phán rằng: “Vẫn biết nếu trẩm truyền ngôi cho An-trí-Công thì chẳng những chư trấn bất bình, mà sợ lân bang xâm lấn nữa, nhưng vì khi nãy trẩm muốn thử lòng An-trí-Công, nên phán như vậy coi An-trí-Công liệu lẽ nào. Chẳng dè An-trí-Công mừng rỡ, coi ý muốn lãnh ngôi nầy lắm, bởi vậy trẩm sợ thăng hà rồi thì triều đình chẳng khỏi lộn-xộn.”

Vương-hậu tâu rằng: “Xin bệ-hạ an tâm mà tiếp dưỡng mình vàng, việc ấy để tiện tỳ điều đình, không sao đâu mà sợ.” Vua gặt đầu rồi dạy Vương-hậu lui ra, Vương-hậu ra tới cửa gặp Tam-Ca còn đứng đó bèn biểu Tam-Ca đi theo về cung đặng cho Vương-hậu tỏ mật sự. Tam-Ca mừng rỡ lật đật đi theo, tưởng là vua cũng tỏ việc truyền ngôi ấy cho Vương-hậu biết nữa, chẳng dè về tới cung Vương-hậu mời Tam-Ca ngồi rồi nói rằng:

- Chị hỏi bệ-hạ thì bệ-hạ nói rằng không có di-ngôn truyền ngôi cho em, vậy em không nên nói quấy như vậy nữa mà náo động quần thần.

- Chị không muốn cho em làm vua nên chị nói như vậy, chớ hồi nãy bệ-hạ di ngôn có hoạn quan là Triệu-Bình nghe, nếu chị không tin thì hỏi lại thử coi.

- Bệ-hạ muốn thử lòng em nên nói chơi coi em chịu hay không, chớ không phải quyết định đâu.

- Ủa! Thiên-tử nhứt ngôn, làm vua mà nói chơi sao được.

- Mà dầu Bệ-hạ có nói thiệt đi nữa, chị cũng không chịu để em làm vua.

- Chị nói sao vậy? Ngôi quốc-vương nầy là ngôi của cha. Khi cha thăng hà, Bệ-hạ có công báo cừu nên em nhượng lại ngôi cho Bệ-hạ làm vua. Nay nếu Bệ-hạ thăng hà thì em đòi ngôi ấy lại, vì cớ nào chị không chịu?

- Chị không khứng cho em làm vua.

- Hứ! Em làm vua thì chị cao sang, tổ tông vinh hiển, sao chị lại không chịu?

- Không lẽ chị nói cho hết lời với em được, chớ thiệt nếu em lên ngôi cửu ngũ thì đã trái nhơn tâm, mà lại phạm đại nghĩa lắm.

- Thôi, chị chớ nói nhiều lời, em hiểu rồi. Chị muốn giành ngôi cho con chị làm vua đặng chị lãnh chức Thái-hậu, chớ nếu để em làm vua thì chị lãnh chức Hoàng-tỉ nhục chị, chớ không phải là chị vì nghĩa nhơn nào hết.

Tam-Ca nói dứt lời liền bái Vương-hậu mà lui ra. Vương-hậu biết được ý em toan làm việc bất trung bất nghĩa thì tức giận, song không biết nói sao được, nên ngồi chống tay trên trán mà khóc. Đến lúc chạng vạng tối, Vương-hậu lén sai thế nữ đi đòi hai Hoàng tử. Hai Hoàng-tử bước vào thấy mẹ ủ dột, không hiểu bịnh vua lành dữ thể nào, muốn hỏi mà sợ nghe tin bất tường nên không dám hỏi, cứ đứng khoanh tay rơi lụy mà đãi lịnh. Vương-hậu thấy con liền lau nước mắt rồi hổi rằng: “Hai con có biết trong hàng bá quan ai trung ai nịnh hay không?” Xương-Cấp tâu rằng: “Hai con mắc lo học tập, không rõ được việc trào chánh. Nếu mẹ muốn biết, xin hỏi quan Ngự-sử Giang-hoài-Nhơn thì rõ.”

Vương-hậu bèn dạy Xương-Văn đi đòi Giang-hoài-Nhơn.

Khi Hoài-Nhơn vào rồi thì Vương-hậu kiếm lời khôn khéo mà thử bụng, chừng biết là người chơn chánh, mới đem việc em mình là Tam-Ca muốn soán ngôi mà tỏ thiệt cho Hoài-Nhơn với hai Hoàng-tử nghe và hỏi Hoài-Nhơn coi liệu kế nào mà sớm trừ đứa nịnh. Hoài-Nhơn nghe nói biến sắc. Xương-Văn thì giận đỏ mặt, còn Xương-Cấp thì đứng ngó mẹ chưng hửng. Hoài-Nhơn đứng suy nghĩ một hồi rồi tâu rằng: “Muôn tâu lịnh Vương-hậu, hạ thần xem bá quan văn võ tại triều bây giờ phần nhiều là phe đảng của An-trí-Công, đến nỗi đại thần như Đỗ-Cảnh-Thạc, Dương-kiết-Lợi chấp chưởng binh quyền, bởi vậy nếu An-trí-Công sanh tâm phản nghịch thì dầu trong hàng bá quan có ông nào trung thành cũng không dám chống chỏi. Hạ-thần nghĩ bây giờ chẳng có kế chi hay cho bằng kế nầy; một là lịnh Vương-hậu cho đòi Dương-kiết-Lợi vào cung, rồi kiếm lời phủ húy, khuyên đừng có xu-phụ An-trí-Công; nếu Kiết-Lợi mà không giúp thì An-trí-Công không dám rụt rịt; hai là lịnh Vương-hậu sai người lén đưa hai Hoàng-tử ra Đằng-Châu và mật chiếu dạy Phạm-bạch-Hổ hiệp-chư trấn đem binh về triều mà bắt An-trí-Công; dùng hai kế ấy thì có lẽ cơ đồ mới vững được.”

Vương-hậu đáp lại rằng: “Khanh bày hai kế thiệt là hay nhưng Dương-kiết-Lợi là chú họ của ta, tức cũng là chú họ của An-trí-Công, nếu người đã xu-phụ theo An-trí-Công rồi thì ta có nói sợ cũng vô ích. Còn Phạm-bạch-Hổ tuy là đứng trung thần nghĩa sĩ, có lẽ ta cậy được, ngặc vì lịnh Bệ-hạ trọng bịnh không lẽ ta để cho hai Hoàng-tử đi; đã vậy mà ta biết An-trí-Công muốn phản, chớ nó cũng chưa phản nên không lẽ chư trấn xuất binh cho được.” Vương-hậu với Hoài-Nhơn đương bàn tính, bỗng đâu hoạn-quan Triệu-Bình vào cung mà báo cho Vương-hậu hay rằng Ngô-vương đã thăng-hà rồi. Hai Hoàng-tử nghe nói liền ôm nhau mà khóc. Vương-hậu chết điếng trong lòng, song gắng gượng mà hỏi Triệu-Bình rằng: “Bệ-hạ thăng-hà rồi, vậy bá quan có ai hay rồi chưa?”

Triệu-Bình đáp rằng chưa ai hay biết. Vương-hậu liền dặn Triệu-Bình kín miệng đừng cho ai hay, rồi dắt hai Hoàng-tử với Giang-hoài-Nhơn vào long-sàng mà lạy vua. Làm lễ xong rồi Vương-hậu dặn Triệu-Bình cấm ngặt đừng cho ai vào cung, và dạy Hoài-Nhơn dắt hai Hoàng-tử về dinh mà bảo hộ. Vương-hậu trở vào ngồi dựa long sàng mà khóc, chồng còn nằm đó, con dại còn đây, em lại tính soán ngôi, một đàng là con, một đàng là em, lấy làm khó liệu.

HỒI THỨ MƯỜI SÁU

------------

Ngô-chúa thăng hà, Tam-Ca soán nghiệp,

Tử-hoàng tị nạn, Vương hậu xuất gia.

Dương-tam-Ca từ ngày được Ngô-vương thương yêu trọng dụng thì chuyên quyền, mà trong lòng lại muốn đoạt ngôi của cháu nữa, song bấy nay không có dịp nên cái ý quấy của anh ta không lộ ra ngoài cho ai thấy. Chừng thấy Ngô-vương bịnh nặng thì anh ta triệu tam mộ tứ đứng vào lo, tính coi phải dụng kế chi cho bá quan qui thuận. Sự ham muốn đương tràn trề trong bụng, bỗng đâu Ngô-vương lại tỏ ý muốn truyền ngôi; người có lương tâm ai nghe như vậy ái ngại hổ thầm, duy Tam-Ca không có lương tâm, nên không niệm nghĩa, không xét mình, vừa nghe nói thì đắc ý phỉ nguyền, tưởng tài mình như ông Châu-Công, đức mình như ông Y-Doãn. Ấy cũng là tại Ngô-vương không biết coi người, bình sanh lanh lợi dùng lời khôn khéo mà qui phục nhơn tâm, khi gần thăng hà muốn học đòi Lưu-Bị thát cô cho Khổng-Minh, chẳng dè Khổng-Minh không phải là Tam-Ca, mà Ngô-vương cũng không biết người bằng Lưu-Bị.

Tam-Ca nghe vua tính nhường ngôi đương mừng rỡ, bỗng đâu gặp chị, tưởng là chị ấy cũng mừng giùm cho mình nào dè chị đã không thuận tùng mà lại còn rầy la dức bẩn. Tam-Ca cãi lẫy với Vương-hậu rồi giận bỏ ra về, mà ra khỏi cung rồi không chịu về dinh mình, lại thẳng qua dinh Đỗ-cảnh-Thạc.

Lúc ấy trời đã tối rồi, Cảnh-Thạc đương ngồi tại trung đường xem sách bỗng nghe quân vào báo có An-trí-Công đến viếng. Cảnh-Thạc không biết có việc chi mà An-trí-Công đến dinh ban đêm, lật đật dẹp sách chạy ra nghinh tiếp. Cảnh-Thạc vừa thấy An-trí-Công liền hỏi rằng: “Thưa ngài, chẳng hay bệ-hạ bữa nay bịnh đã hết rồi chưa?” Tam-Ca lắc đầu thở ra rồi nói nhỏ rằng: “Không xong ngài ôi! Tôi có một sự, vậy hãy vào dinh rồi tôi tỏ cho ngài nghe”.

Cảnh-Thạc thấy bộ Tam-Ca buồn bực thì trong bụng đã lo thầm, chừng nghe Tam-Ca nói như vậy còn sợ nhiều nữa, nên lật đật dắt vào dinh phân tân chủ tọa. Tam-Ca dạy đuổi quân hầu rồi nói với Cảnh-Thạc rằng: “Bịnh Bệ-hạ nặng lắm, tôi sợ trong một vài ngày đây thì Bệ-hạ thăng hà chớ chẳng lâu. Bệ-hạ mới đòi tôi vào cung mà luận bàn việc nước. Bệ-hạ phán rằng hai Hoàng-tử khờ dại, sợ lo việc nước không kham, rồi Bê-hạ dạy tôi hễ Bệ-hạ thăng hà thì tôi phải nối ngôi mà an dân trị nước. Tôi nghĩ phận tôi tài sơ đức bạc nên tôi chối từ hết sức mà Bệ-hạ cũng không nghe, nhứt định tôi phải nối ngôi mà thôi chớ không cho tôn Thái-tử Xương-Cấp, túng thế tôi phải chịu. Vả ngài là bạn đồng thời thâm giao cũa tiên-nhơn tôi, tôi kính ngài là bực thúc bá, vậy nên tôi qua đây mà tỏ sự ấy cho ngài nghe coi ngài liệu lẽ nào”.

Mấy tháng nay Cảnh-Thạc thường nghe nói bịnh của vua một ngày một giảm lần, thình lình nghe vua bịnh nặng thì kinh hãi, rồi nghe vua định truyền ngôi cho Tam-Ca nữa thì ngơ ngẩn nên ngồi ngó sửng Tam-Ca không nói sao được. Tam-Ca bèn nói tiếp rằng:

- Thưa ngài, Bệ-hạ đã di ngôn như vậy, mình là đạo làm tôi, mình đâu dám cãi.

- Nếu có Bệ-hạ di-ngôn thì cãi sao được. Ngặc vì thuở nay phụ truyền tử kế, nên sợ ngài lên ngôi báu hàng bá quan nếu nhiều người không thuận tùng thì chẳng khỏi rối loạn.

- Ngôi quốc vương nầy là ngôi của tiên-nhơn tôi, vì anh tôi có công báo thù nên ngày trước tôi nhượng cho anh tôi. Nay anh tôi thăng hà thì tôi kế vị, có lẽ nào mà bá quan không thuận tùng. Tôi xin ngài nghĩ tình tiên-nhơn tôi mà giúp đỡ cho tôi, hễ ngài thuận tôi thì không ai dám nghịch.

- Tuy vậy mà binh quyền bây giờ ở trong tay Dương-kiết-Lợi; nếu ngài muốn khỏi rối loạn thì ngài phải an ủi Kiết-Lợi theo giúp ngài, chớ nếu Kiết-Lợi không thuận tùng thì sự hại ắt lớn lắm.

- Sự ấy xin ngài chớ lo, Kiết-Lợi là chú đồng-tông của tôi, không lẽ nào không giúp tôi mà sợ.

- Như ngài lên ngôi báu trong triều đã thuận tùng rồi, song tôi sợ ngài ngồi cũng không yên; bởi vì chư trấn anh hùng thảy đều là bộ hạ của họ Ngô, nếu hai Hoàng-tử còn đó mà ngài lên ngôi cửu ngũ, thì chẳng khỏi họ nói ngài soán ngôi, chớ họ không kể lời di-chúc của Bệ-hạ. Thoảng như họ đem binh về triều mà công-kích thì ngài liệu thế nào.

- Việc đó để sau rồi sẽ tính. Nói cùng mà nghe, ví như chư trấn không tuân di-ngôn của vua, họ đem binh về đây mà làm phản, thì ngài với Kiết-Lợi lại không đủ sức mà cự với họ sao? Xin ngài giúp tôi cho tận tâm, ơn ngài dầu ngàn năm tôi cũng còn ghi tạc.

Chẳng hiểu Cảnh-Thạc vì tình riêng với Dương-diên-Nghệ thuở trước nên muốn cho Dương-tam-Ca lên ngôi quốc-vương, hay là vì tính làm ơn đặng hưởng lộc trọng quyền cao, mà nghe mấy lời của Tam-Ca như vậy không thèm xét coi thiệt vua có di-ngôn hay không, lại hứa giúp Tam-Ca không kể chi đến hoàng Thái-tử.

Tam-Ca được lời hứa của Cảnh-Thạc rồi liền sang qua dinh Dương-kiết-Lợi mà an ủi khuyên giúp nữa. Kiết-Lợi ngày trước thất Lục-Châu chạy về Đại-La thấy Ngô-vương lấy làm hổ thẹn, nhờ có Tam-Ca tâu giùm nên Ngô-vương mới trọng dụng, bởi vậy hằng có lòng cảm nghĩa Tam-Ca. Đã vậy mà Tam-Ca là cháu đồng tông, nên vừa nghe nói Ngô-vương truyền ngôi cho Tam-Ca thì sắc mừng lộ ra ngoài, tự-nguyện sẽ đem hết tài lực mà tá-trợ.

Sáng bữa sau Tam-Ca hay vua đả thăng-hà rồi, liền hội bá quan văn võ tại chánh điện mà báo tin buồn cho bá quan hay. Đỗ-cảnh-Thạc bước ra đứng giữa ngó các quan mà phân rằng: “Nước không có vua thì dân không an được. Bệ-hạ tài lành đức trọng, dẹp ở trong, đuổi giặc ở ngoài, sáng-tạo cơ đồ rực rỡ. Ngày nay chẳng may Bệ-hạ thăng-hà, bá quan văn võ từ trong triều ra đến ngoài trấn ai nghe tin buồn ấy đều đau lòng rơi lụy. Tuy chúng ta thương tiếc kính mến Bệ-hạ mặc dầu, song chúng ta phải gạt lụy dằn lòng mà lo cho nước nhà bền vững, ngoài khỏi nguy, trong khỏi loạn. Đã biết Bệ-hạ có lập Đông-cung Thái-tử, nhưng mà lúc Bệ-hạ gần thăng-hà, Bệ-hạ thấy Thái-tử thơ ấu, sợ lo việc nước không kham, nên Bệ-hạ di-ngôn dạy An-trí-Công phải lên nối ngôi mà sửa trị lê dân, giữ gìn cương thổ. Vậy bá-quan phải hiệp cùng lão mà làm lễ tôn An-trí-Công lên ngôi báu, trước cho hiệp ý Bệ-hạ, sau cho thỏa lòng lê dân”.

Đỗ-cảnh-Thạc nói dứt lời, bá quan nhìn nhau chưng-hửng, song không ai dám cãi lẽ chi hết. Tam-Ca thấy ý bá quan thuận tùng, trong lòng mừng rỡ, vừa toan bước lên ngai vàng cho bá quan làm lễ yết, bỗng đâu có một vị văn thần tên là Tôn-nhựt-Lệ tuổi đã quá sáu mươi mà sức hãy còn mạnh mẻ, bước ra trợn mắt ngó Tam-Ca mà nói rằng: “Đỗ-tướng-công là một vị trụ-quốc công thần, sao không xét lẽ chánh tà lại phân như vậy? Bệ-hạ lập Đông-cung Thái-tử thì minh bạch, triều đình thảy đều hay biết, còn Bệ-hạ di ngôn dạy An-trí-Công nối ngôi, ấy là việc âm-thầm chẳng có một người nào hay. Sao ngài lại phế sự minh bạch mà tin sự âm-thầm? Tôi nói thiệt nếu ngài muốn tôn An-trí-Công lên ngôi cữu ngũ thì ngài tôn, còn phận tôi thì tự nguyện phò Đông cung Thái-tử mà thôi, chớ tôi không khứng su-phụ kẻ gian soán vị”.

Tam-Ca nghe nói nổi giận cành hông bèn nạt lớn lên rằng: “Lão tặc vô lễ, không sợ đứt đầu hay sao?” Rồi lại ngó Dương-kiết-Lợi mà dạy rằng: “Xin Dương-tướng công chịu phiền giết loài phản tặc mà răn chúng”. Dương-kiết-Lợi hươi đao nhảy lại cắt đầu Tôn-nhựt-Lệ mà quăng trước điện. Bá quan xem thấy hồn phi phách tán, thảy đều cúi đầu đứng sụt ra không ai dám nói chi hết.

Bỗng đâu Hoàng-tử Xương-Văn núp trong tấm bình phong, nhảy ra mà nói lớn rằng: “Triều-đình anh hùng hào kiệt đành khoanh tay để cho loạn thần tặc tử nó giết người ngay mà chẳng biết động lòng hay sao?” Xương-Văn nói vừa dứt lời thì thấy có một tướng còn trẻ tuổi tên Hà-cảnh-Dực, hươi đao xốc tới hầm-hầm muốn giết Tam-Ca, Dương-kiết-Lợi thấy vậy nhảy ra cản lại rồi hai người đánh nhau; bá quan kinh hãi sợ hại đến mình nên tìm đường mà trốn.

Tam-Ca sợ loạn bèn truyền lính vây bắt nhị vị Hoàng-tử. Xương-Văn nghe lịnh truyền cả kinh tính lui vào cung báo cho Xương-Cấp hay đặng liệu kế thoát thân. Tướng-sĩ cũa Dương-kiết-Lợi thấy Xương-Văn rút chạy lật-đật rượt theo, chẳng dè Tổng binh Sầm-Bích đã núp sẵn gần đó, xông ra cản lại, đánh giết quân-sĩ cho Xương-Văn thoát nạn. Xương-Văn về đến cung thấy Xương-Cấp đương ngồi khóc với Giang-hoài-Nhơn, bèn đem mọi việc mà thuật lại cho Xương-Cấp nghe, rồi khuyên phải tức-tốc thoát thân, không nên trì huỡn. Xương-Cấp kinh hãi, bèn níu áo Giang-hoài-Nhơn mà cầu cứu. Giang-hoài-Nhơn bối rối, hai tay dắt hai Hoàng-tử mà chạy ra cửa, bỗng gặp Sầm-Bích liền nói rằng: “Tướng-quân hãy giúp tôi mà phò nhị vị Hoàng-tử”. Sầm-Bích đáp rằng: “Tôi đã có đặt sẵn mấy con ngựa ngoài Đông-môn rồi, vậy xin hai điện-hạ hãy theo tôi cho mau mà lánh nạn”. Giang-hoài-Nhơn lúc ban đêm đã có lén lấy ngọc-ấn đem về giấu bên Đông-cung, may gặp Sầm-Bích liền giao hai Hoàng-tử cho Sầm-Bích bảo hộ, còn mình thì trở vào cung mà lấy ngọc-ấn.

Tuy Tam-Ca truyền lịnh vây bắt hai Hoàng-tử, song lịnh ấy chưa ra tới cửa thành, Sầm-Bích ra tới Đông-môn dạy quân phải mở cửa thành lập tức; quân không dè có lịnh bắt hai Hoàng-tử nên lật đật mở cửa thành. Hoài-Nhơn ôm ngọc-ấn chạy theo tới đó gặp hai Hoàng-tử với Sầm-Bích liền hiệp nhau xuất thành, rồi mỗi người cỡi một con ngựa nhắm hướng Đông mà chạy.

Dương-kiết-Lợi đánh với Hà-cảnh-Dực một hồi, Cảnh-Dực một mình còn Kiết-Lợi có tướng-sĩ tiếp chiến, Cảnh-Dực cự không lại phải rút chạy. Kiết-Lợi rượt theo tới Đông-môn bắt giết Cảnh-Dực, rồi nghe nói nhị vị Hoàng-tử đã xuất thành thì thất kinh, muốn rượt theo nã tróc, song sợ bỏ thành sanh loạn nữa, nên dạy phó tướng là Lâm-Hổ dẫn ba ngàn binh truy tầm, còn mình ở lại thủ thành.

Kiết-Lợi trở vào chánh điện thấy Cảnh-Thạc đã đốc binh vây chặt không cho bá quan tẩu thoát, Tam-Ca đã ngồi trên ngai vàng, còn trước điện quần-thần đương quì mà tung hô vạn tuế. Kiết-Lợi vào phục-mạng tâu rằng đã giết Cảnh-Dực rồi, song nghe nói Sầm-Bích với Giang-hoài-Nhơn đã phò hai Hoàng-tử xuất Đông-môn nên phải sai phó-tướng Lâm-Hổ truy tróc. Tam-Ca nghe hai Hoàng-tử chạy mất thì lo sợ, liền sai Tổng binh Triệu-Hùng dẫn thêm 500 binh theo tiếp với Lâm-Hổ rồi tức vị xưng là Bình-Vương, phong cho Đỗ-cảnh-Thạc làm chức Quốc-công và phong cho Dương-kiết-Lợi làm chức Đại Nguyên-Nhung.

Bá quan kẻ sợ người lo, kẻ vui người giận, còn đương lặng lẽ mà chờ lịnh, bỗng thấy Dương Vương-hậu mình mặc tang phục, chơn mang giày gai, châu mày ủ mặt, bước ra đứng trước ngai vua rồi chỉ Tân-vương mà mắng rằng: “Mi làm con đã bất hiếu, cha chết không dám báo thù, bây giờ làm tôi lại bất trung, vua chết cướp ngôi soán nghiệp nữa; ta nghĩ ta lấy làm tức cho họ Dương vì mi mà phải mang tiếng nhục muôn đời. Ta nói cho mi biết, ví dầu triều thần khiếp nhược không dám giết mi, hoặc dua-bợ theo mi đặng cao quyền lớn tước đi nữa, hoàng thiên hữu nhãn cũng không để cho mi ngồi yên nơi ngôi quốc-vương nầy đâu.” Bình-vương giận đỏ mặt, song không nỡ đem chém chị, nên bỏ giận làm vui lấy lời dịu ngọt mà khuyên rằng: “Hoàng-tỉ đừng nóng nảy mà thất lễ triều-đình. Em lên ngôi nầy là vì có lịnh tiên hoàng di-chúc, lại em cũng muốn gìn giữ võ-trụ cho cháu, chớ nào phải em có lòng soán cơ nghiệp của cháu hay sao? Xin Hoàng-tỉ an-tâm, hễ ngày nào cháu lớn khôn rồi thì em sẽ nhường ngôi lại cho cháu không mất đâu mà Hoàng-tỉ sợ, hãy lui vào cung an nghỉ, để cho em với triều đình bàn tính đặng có lo làm lễ tống táng tiên-vương”.

Vương-hậu lại cười gằn mà đáp rằng: “Đứa gian-nịnh thường hay lợi khẩu. Cha chả! Mi tưởng tiếng lanh lợi của mi đó che được cái lòng phản-nghịch của mi sao? Thôi! Mi chớ nói nhiều lời, ta không muốn thấy mặt mi là đứa bất trung bất hiếu làm nhục họ Dương, mà ta cũng không muốn thấy mặt quần thần là bọn trọng tước lộc hơn nhơn nghĩa, ta ở đây chẳng khỏi nhục lây tới ta nửa. Vậy thì mi ngồi đó mà hưởng vinh-hoa, bá quan ở đó mà hưởng tước lộc, để cho ta đi cho khuất mắt.” Vương-hậu nói dứt lời lui vào cung, còn bá quan nhứt là Kiết-Lợi với Cảnh-thạc đứng gục mặt hổ thẹn không biết chừng nào.

Vương-hậu vào linh sàng lạy Ngô-vương, than khóc một hồi rồi dạy cung phi đẩy xe đưa lên chùa Thanh-Tâm tự mà tu. Bình-vương nghe chị tính đi tu, trong lòng lấy làm bứt rứt, nên đón xe năn-nỉ xin chị ở lại trong cung mà tu, hoặc đợi ít ngày sẽ cất chùa trong thành đặng chị tu cho tiện. Vương-hậu đã quyết định rồi, nên không thèm nghe lời can, cứ dạy đẩy xe đi tuốt.

Bình-vương can không đặng túng thế truyền lịnh cho hoạn quan là Triệu-Bình dẫn 50 quân sĩ theo hộ-giá và dặn hễ lên tới Thanh-Tâm-tự phải dạy Hòa-thượng ân cần tiếp đãi nếu có sơ thất đều chi thì cả chùa đều bị tội.

Phận Vương-hậu ra đi lấy làm thắm thiết: vua băng chưa kịp tống tang, con xiêu-lạc chưa hay còn mất thế nào, đã vậy mà nghĩ tới em càng hổ với chồng, nhớ tới con càng giận quần-thần khiếp nhược. Mà Vương-hậu đi tu tuy là buồn, song chẳng gian-nan lao khổ, cảm thương hai Hoàng-tử tìm đường tị nạn lao đao lận đận vô cùng. Khi ra khỏi Đông-môn rồi Sầm-Bích và Giang-hoài-Nhơn dắt hai Hoàng-tử quất ngựa nhắm hướng đông mà chạy, miễn là chạy cho khỏi binh truy tróc mà thôi, chớ không tính trước coi phải đi đâu.

Bốn người chạy đến chiều, mặt trời gần chen lặn, Thái-tử Xương-Cấp mệt mỏi, Sầm-Bích thấy vậy mới dừng ngựa lại rồi xúm xít ngồi dựa mé đường mà nghỉ. Thái-tử Xương-Cấp than rằng: “Ta nghĩ quốc-cựu thiệt là tệ! Đã giành ngôi làm vua rồi, còn ức-uất nỗi gì mà toan sát hại anh em ta nữa, khiến cho phụ-vương ta thăng-hà anh em ta không được báo hiếu cư-tang. Phụ-vương ta chẳng hề bạc đãi người, sao người lại nỡ bạc tình đến thế!” Thái-tử nói mấy lời rồi tủi thầm nên ngồi lấy tay che mặt khóc dầm. Sầm-Bích với Hoài-Nhơn động lòng cũng rơi lụy, duy Hoàng-tử Xương-Văn không khóc lại day qua ngó anh mà nói rằng: “Anh sao cứ khóc hoài! Việc đã đến nỗi nầy anh khóc rồi họ rước anh về mà tôn anh làm vua hay sao? Anh đừng khóc nữa, để lo tính cùng nhị-vị ân-sư phải dùng mưu nào mà tru-diệt loạn thần đặng khôi-phục cơ nghiệp chớ.”

Xương-Cấp đáp rằng: “Bây giờ anh có biết mưu gì mà tính”.

Bốn người ngồi lặng thinh một hồi rồi Hoài-Nhơn mới nói rằng: “Thưa nhị-vị Hoàng-tử, trong triều bây giờ có hai tướng hùng dõng là Cảnh-Thạc với Kiết-Lợi mà thôi. Ngặt hai tướng ấy đã phục tùng An-trí-Công, hàng bá quan còn ai dám đởm đương nữa. Bây giờ nhị-vị Hoàng-tử có trông cậy là trông cậy chư trấn ở ngoài cử binh giúp sức đặng phục-nghiệp mà thôi. Vậy chúng ta trước hết phải lo kiếm nơi an tịnh đặng cho nhị vị Hoàng-tử dung thân, rồi lần lần tôi sẽ đi đến các trấn, thuyết khách mà cậy binh, tôi tưởng có một kế đó mà thôi, chớ chẳng còn kế nào hay hơn nữa”.

Xương-Văn khen phải rồi bốn người đứng dậy lên ngựa mà đi. Vừa mới lên lưng ngựa, Sầm-Bích ngó ngoái lại thì thấy sau xa binh kéo đông dầy, bụi bay mù-mịt. Sầm-Bích chỉ cho ba người kia coi thì ai cũng lo sợ. Sầm-Bích đứng xem tứ hướng, thấy bên phía tay mặt, cách chừng một dậm có một giăng rừng cao, còn ba phía kia thì đồng trống, mới hối quất ngựa chạy vào giăng rừng ấy trốn đỡ. Bốn người nhắm phía ấy mà chạy, tưởng là thoát thân khỏi nào dè Lâm-Hổ dẫn 3 ngàn binh tiền đạo đã thấy dạng 4 người tẻ vào rừng, liền dắt một đội mã-kỵ rượt riết theo, quyết bắt cho được.

Khi 4 người chạy tới mé rừng, trời đã tối rồi, mà binh mã của Lâm-Hổ rượt theo cũng đã gần tới. Hoài-Nhơn thấy thế nguy-cấp, sợ binh ào tới vây bắt cả chùm, mới kêu Sầm-Bích mà nói rằng: “Tướng quân hãy phò Hoàng-thái-tử tìm đường chạy trước đi, còn đệ nhị Hoàng-tử thì để cho tôi bảo hộ”. Sầm-Bích nghe lời quất ngựa chun vào rừng vạch đường dắt Xương-Cấp chạy. Còn Hoài-Nhơn tay ôm ngọc-ấn, mắt ngó chừng ra sau, quất ngựa chạy dọc theo mé rừng với Xương-Văn, tính làm như vậy đặng binh rượt theo mình, cho Xương-Cấp với Sầm-Bích thoát khỏi, rồi thừa đêm tối sẽ kiếm chỗ ẩn mình. Thiệt quả Lâm-Hổ thấy dạng ngựa chạy dọc theo mé rừng mà vì trời tối không biết chắc là mấy người, tưởng bốn người cũng còn chạy với nhau, nên cứ đốc quân rượt theo Hoài-Nhơn, không dè Sầm-Bích với Xương-Cấp đã chun vào rừng.

Hoài-Nhơn với Xương-Văn chạy được một khúc xa xa, thấy chặng rừng ấy cây cao bụi rậm, có thể ẩn mình được, mới bỏ ngựa dắt nhau đi bộ chun vào rừng. Lâm-Hổ cầm binh chạy tới gặp ngựa bỏ đó, biết Hoàng-tử đã vào rừng, bèn dạy quân sĩ chun vào mà kiếm; song thấy có 2 con ngựa mà thôi, không biết hai người nữa đi đâu, mới cho một toán mã-kỵ chạy thẳng tới mà tìm dấu. Cách một hồi toán quân mã-kỵ trở lại báo rằng không thấy dấu ngựa chạy trước. Lâm-Hổ nghi toàn bốn người đều vào rừng, mới phân binh phủ vây. Lúc ấy Triệu-Hùng dẫn năm trăm binh tiếp ứng cũng đã tới. Lâm-Hổ liền dạy đốt đuốc càn rừng mà tìm cho kỹ lưỡng.

Xương-Văn với Hoài-Nhơn vạch lá tránh cây dắt nhau mà chạy, trước mặt rừng tối đen như mực, sau lưng quân rượt theo la ó vang vầy; gai móc áo, dây vướng chơn, lúc ngã nghiêng, khi té ngửa, chạy đến nửa đêm, phần thì bụng đói, phần thì mệt đuối, Xương-Văn chạy không nổi nửa, té xỉu dựa gốc cây. Hoài-Nhơn kinh hãi, không biết liệu thế nào mà cứu Hoàng-tử cho được. Sau lưng tiếng quân la nghe rất gần, Hoài-Nhơn lại càng sợ nhiều nữa, nên kề vai cõng Xương-Văn mà chạy.

Người ta thường nói: sức mạnh không bằng trí cao, mà sức mạnh thua trí cao là lúc nào kia, chớ lúc nầy sức mạnh thiệt là hữu dụng, chớ trí cao không ích chi hết. Hoài-Nhơn là văn sĩ có lẽ trí cao, nhưng mà sức không mạnh, lại chạy cũng mệt đuối rồi, bởi vậy cõng Hoàng-tử chạy không nổi, quì té xuống, lụi đụi chạy không bao xa, kế quân-sĩ rượt theo kịp bắt luôn hết hai người dẫn trở lại nạp cho Lâm-Hổ.

Lâm-Hổ nghe nói bắt được Hoàng-tử Xương-Văn với Hoài-Nhơn, lại có ngọc-ấn, thì mừng rỡ vô cùng, bởi vậy vừa thấy quân dắt Xương-Văn đến liền xuống ngựa cung tay thi lễ. Xương-Văn trợn mắt ngó ngay Lâm-Hổ mà mắng rằng: “Mi nhờ phụ vương ta nên mi mới được quyền cao tước trọng, chẳng dè phụ vương ta vừa mới thăng-hà thì mi đã vong ân bội nghĩa, xu-phụ theo loài phản tặc. Ta nói cho mi biết, dầu ta có thác thì chẳng thiếu anh hùng nghĩa sĩ báo thù cho ta, nên ta chẳng lo gì. Ta e cho mi bắt ta đây, tuy được tấn tước gia quyền song chẳng khỏi ô danh xủ tiết.”

Lâm-Hổ cười và đáp rằng: “Thưa Điện-hạ, làm tướng phải tuân soái lịnh. Kẻ ở trên đã dạy, tôi ở dưới đâu dám cãi lời. Nếu tôi tha Điện-hạ thì ắt tôi chẳng khỏi rụng đầu hoặc mất chức.” Hoài-Nhơn nghe nói tức cười nín không được, nên đáp rằng: “Thuở nay thiên hạ vì danh vì lợi mà quên ơn nghĩa kể số biết bao nhiêu! Tướng quân là người trong số ấy, hèn chi tướng quân không dè cũng có người vì nước quên nhà, liều thân báo nghĩa.”

Lâm-Hổ hổ thẹn, không trả lời được, song giả tuồng không nghe, dây lại dạy quân gìn giữ Xương-Văn với Hoài-Nhơn rồi đốc càn rừng mà tìm Xương-Cấp với Sầm-Bích nữa.

Quân sĩ vây tứ hướng, tìm sáng đêm không gặp Xương-Cấp. Lâm-Hổ mới để Tổng-binh Triệu-Hùng ở lại với 500 binh mà truy-tầm, còn anh ta thì thâu quân và dắt Xương-Văn với Hoài-Nhơn về triều mà nạp.

Hoài-Nhơn tưởng anh ta với Xương-Văn chẳng khỏi chết chém, nào dè về đến kinh-đô, Bình-vương lấy lời dịu ngọt mà khuyên Xương-Văn, còn phận anh ta thì vua đã quở trách, mà thâu ngọc-ấn rồi vua dạy anh ta cũng theo ở với Hoàng-tử Xương-Văn mà dạy học sử kinh như cũ.

Bình-vương sợ Xương-Cấp ở ngoài hiệp với chư trấn lo mưu khôi phục, bởi vậy làm lễ tang tiên vương xong rồi mới hạ chỉ rao cho các châu các quận ở theo đường Xương-Cấp chạy đó ai gặp Xương-Cấp hễ bắt giải về triều thì được trọng thưởng, còn như yêm ẩn thì toàn gia bị tru-lục.

HỒI THỨ MƯỜI BẢY

------------

Vào Linh-tự, ơ hờ mất ngựa,

Tới Lữ-trang, hâm hỡ trừ gian.

Xương-Văn tuy bị bắt, nhưng mà tấm thân yên ổn đã khỏi lo rồi; còn phận Xương-Cấp bôn đào linh-đinh, nghĩ thiệt là tội nghiệp. Khi Sầm-Bích dắt Xương-Cấp chạy vào rừng rồi, binh của Lâm-Hổ kéo tới thấy dạng Xương-Văn với Hoài-Nhơn còn cỡi ngựa chạy dựa theo mé rừng thì cứ đuổi theo, không dè Xương-Cấp đã tẽ đường khác. Hai người vào rừng, ngựa đi không được, Sầm-Bích muốn bỏ ngựa mà chạy bộ song nghĩ Thái-tử yếu đuối sợ đi bộ không nổi, nên đi trước lấy đao vẹt đường, gặp nhánh thì chặt, gặp dây thì cắt, đặng ngựa đi cho dễ. Đi chẳng bao lâu may gặp một đường nhỏ băng ngang qua rừng, hai người mới noi theo đường ấy mà đi.

Đến đầu canh năm ra tới mé rừng bên kia; trăng lưỡi liềm đã ló mọc nên trời sáng mờ mờ, Sầm-Bích sợ có binh phục bèn dặn Thái-tử gò cương ngựa đi nhẹ nhẹ đặng xem coi động tịnh thế nào. Ra khỏi rừng lóng nghe trong rừng có tiếng người ta văng vẳng, biết rằng tiếng ấy là tiếng quân càn rừng mà kiếm; còn ngó trước mặt thì thấy đồng rộng minh mông, trước xa nữa lại có một cụm đen lờ mờ không rõ là núi hay là rừng. Sầm-Bích nghĩ thầm trong trí rằng nếu mình trì huỡn đến sáng mà qua không khỏi cánh đồng nầy thì quân sĩ ngó thấy rồi rượt theo chắc là mình chạy không khỏi, vậy mình phải thừa lúc đêm tối mà chạy riết, hễ qua tới cụm đen ấy rồi, dầu núi hay là rừng mình cũng có thể núp mà thoát thân được.

Sầm-Bích bèn hối Thái-tử Xương-Cấp quất ngựa chạy theo mình. Hai người tuy đói khát mỏi mệt, song vì sợ chết nên phải ráng mà đi. Qua khỏi cánh đồng rồi thì trời vừa sáng, Sầm-Bích dừng ngựa lại mà nghỉ, ngó ngoái lại sau lưng thì không thấy binh theo, còn ngó ngay trước mặt thì thấy một hòn núi không cao cho lắm, mà theo triền núi thì cây cỏ thạnh mậu, nên trong bụng mừng thầm. Sầm-Bích mới nói với Xương-Cấp rằng: “Chắc chúng mình thoát thân được.” Xương-Cấp rơi lụy mà than rằng: “Không biết em ta có chạy khỏi hay không?” Sầm-Bích thấy Xương-Cấp mệt quá, nên tính kiếm chỗ nghỉ đỡ một buổi rồi sẽ liệu bề mà chạy nữa.

Hai người cỡi ngựa đi vòng dựa chơn núi, có ý kiếm coi có nhà ai hay không. Đi đến mặt trời mọc, chợt thấy dựa triền núi có một cảnh chùa, trước chùa có một cây cột phướng cao vòi-vọi. Sầm-Bích mừng rỡ hết sức, mới dắt Xương-Cấp noi đường mòn mà vào chùa. Một tên đạo nhỏ đương cuốc đất trước chùa dòm thấy hai người cỡi ngựa đi vào, diện mạo khôi ngô, y phục đẹp đẽ, không biết là ai, nên đứng chống tay trên cán cuốc mà ngó. Sầm-bích nhảy xuống ngựa rồi bước lại đỡ Xương-Cấp xuống. Anh ta buộc hai con ngựa dựa gốc cây cho nó ăn cỏ, rồi bước lại nói với tên đạo nhỏ ấy rằng: “Hai tôi đi lỡ đường đói khát mà lại mệt mỏi, nên vào đây xin thầy mở lượng từ bi cho chúng tôi ăn một bữa cơm, ơn ấy dầu ngàn năm chúng tôi cũng còn tạc dạ”. Tên đạo ấy nghe nói liền quăng cái cuốc mà đáp rằng: “Xin quí quan hãy đứng đây mà chờ, để tiểu tăng vào bạch lại với Hòa-thượng rồi sẽ mời quí quan vào”.

Sầm-Bích gặc đầu. Tên đạo ấy lật đật chạy vào chùa, trong giây phút liền trở ra chấp tay thưa rằng: “Thưa, Hòa-thượng tôi dạy mời nhị vị quí quan vào.” Xương-Cấp với Sầm-Bích đi theo vào chùa, thấy Hòa-thượng đương ngồi tại ghế giữa, liền bước lại quì ngay trước mặt mà thưa rằng: “Bạch Hòa-thượng, chúng tôi là kẻ đi lỡ đường, trong chốn rừng núi không có nhà ai tá-ngụ, nên đến đây xin Hòa-thượng mở lượng từ-bi cho chúng tôi 1 bữa cơm làm phước”. Hòa-thượng gặt đầu đáp rằng: “Mô Phật, bần tăng ở chốn núi non, nếu quí quan chẳng chê tương rau, thì có lẽ nào bần-tăng hẹp lượng”. Hòa-thượng liền mời hai người qua bộ ván lót dựa bên đó ngồi nghỉ, rồi dạy đạo chúng nấu cơm dọn cho khách dùng.

Xương-Cấp mỏi mệt quá, nên lại bộ ván thì nằm liền, Hòa-thượng dòm thấy hai người y-phục đẹp đẽ mới hỏi thăm quê quán tánh danh. Sầm-Bích nói dối rằng: Xương-Cấp là con quan lớn ở dưới Kinh, đi du-học hai năm nay. Bây giờ tìm đường về nhà mà viếng thăm cha mẹ; còn anh ta là bằng hữu theo đưa công-tử xuống Kinh. Hòa-thượng nghe nói như vậy mà không thấy hành lý chi hết, thì lấy làm lạ, song nghĩ người qua đường chẳng cần hỏi cặn kẽ làm gì, nên Sầm-Bích nói vậy thì nghe vậy, không hỏi nữa.

Cách một hồi tăng chúng bưng ra một mâm cơm, dọn tương dưa sơ-sài chẳng có chi hết. Xương-Cấp nằm ngủ quên, chừng Hòa-thượng mời ăn cơm, Sầm-Bích mới kêu Xương-Cấp thức dậy. Hai người đều đói bụng nên tuy tương dưa mà ăn cơm ngon hơn là chả phụng khô lân. Cơm nước xong rồi, Hòa-thượng mới mời hai người nằm đó nghỉ. Hai người đi đường mệt mỏi mà lại thức sáng đêm, nên nằm gió thổi hiu hiu thì ngủ liền.

Đúng giờ ngọ tăng chúng tụng kinh đánh chuông bon bon. Sầm-Bích giựt mình thức dậy, thấy Thái-tử còn ngon giấc mới lén đi ra trước chùa tính kiếm cỏ cho ngựa ăn đặng chừng trời trịch bóng mà đi, nửa sợ trì huỡn ở đây binh theo kịp khó mà thoát khỏi. Chẳng dè ra tới chỗ buộc ngựa hồi sớm mai thì không thấy hai con ngựa, Sầm-Bích đi cùng chung quanh chùa mà cũng không thấy tâm dạng chi hết. Sầm-bích sợ mất ngựa thì khó mà đi xa được nên lật đật trở vào chùa hỏi thăm tăng chúng coi có thấy hai con ngựa đi đâu hay không. Có một tên đạo nói rằng lúc Sầm-Bích đương ngủ có một người lén đến mở dây rồi dắt hai con ngựa đi, nó ngó thấy mà sợ kết oán gây thù nên không dám tri hô.

Sầm-Bích nghe nói nổi giận nên la lớn rằng: “Cha chả! Giữa ban ngày mà nó dám ăn trộm ngựa ta sao? Sao chư tăng không cho ta hay? Chư tăng sợ nó, chớ ta không sợ đâu. Nó ở chỗ nào xin chư tăng làm phước chỉ giùm ta đặng ta đến đó bắt ngựa lại và đánh nó một lần cho nó biết chừng.” Hòa-thượng nghe Sầm-Bích nói om-sòm với tăng chúng, không hiểu có việc chi nên kêu mà hỏi. Chừng tăng chúng bạch rõ đầu đuôi cho Hòa-thượng nghe rồi Hòa-thượng mới khuyên Sầm-Bích rằng: “Thôi, quí quan lỡ mất cặp ngựa thì bỏ luôn cho êm, đừng tìm kiếm làm chi mà mang họa lớn hơn nữa.” Sầm-Bích nghe lời khuyên ấy lại càng tức giận, nên theo nài-nỉ xin chỉ kẽ gian cho mình biết mà bắt ngựa lại.

Hòa-thượng thấy vậy mới nói rằng: “Quí quan là khách ở xa, không hiểu nhơn-vật xứ nầy, nên thấy chư tăng không chịu chỉ kẽ gian, quí quan giận cũng phải. Vậy để bần tăng tỏ hết duyên cớ cho quí quan nghe. Số là ở trên núi Linh-Sơn nầy, có hai anh em họ Võ, anh tên là Võ-Nhứt em tên là Võ-Nhị, tánh tình ngang ngược, mà tài lực cao cường mấy năm tụ-tập những kẻ côn đồ rồi khi thì kéo xuống xóm cướp giựt tài sản của lương dân, khi thì chận nẻo đón đường bắt người cho chuộc. Mấy làng ở gần núi nầy ai cũng sợ oai nên không dám báo quan, bởi vì không biết báo quan có trừ được đảng ấy hay không, như báo mà quan không bắt chúng nó được, chúng nó trả thù lại càng khổ hơn nữa. Hôm qua có anh Lữ-hà-Mai, ở làng Thường-Phú, cách đây chừng ba dặm đường, dắt một đứa con gái lên chùa lạy Phật. Đến trưa cha con dắt nhau về, cha cỡi ngựa, con ngồi kiệu, vừa mới ra khỏi chùa bị anh em họ Võ chận đường đánh bắt người con gái đem lên núi. Lữ-hà-Mai thương con nên than khóc năn nỉ hết sức mà bọn ăn cướp cũng không chịu thả. Quí quan nghĩ mà coi anh em họ Võ oai thế là đường nào? Trong xứ nầy không ai không sợ. Nếu cặp ngựa của quí quan mất thì chắc là bọn ấy bắt chớ không ai dám vô đây. Song chúng tăng không dám chỉ là vì chúng tăng sợ bọn ấy oán rồi đốt chùa không chỗ mà tu. Thôi quí quan lỡ mất ngựa thì bỏ phứt cho xong chớ quí quan kiếm tìm sợ họa càng lớn hơn nữa.”

Sầm-Bích bẩm tánh nóng nảy đứng nghe chuyện anh em họ Võ ngang-ngược thì đã nổi giận rồi, mà chừng nghe Hòa-thượng khuyên bỏ cặp ngựa cho yên đừng kiếm tìm mà mang họa, thì lửa giận càng lừng lên, không thể dằn được, nên đáp rằng: “Thiên hạ sợ bọn nó chớ tôi không sợ nó đâu. Xin Hòa-thượng cho một người dắt tôi lên tại trại của chúng nó đặng tôi bắt cặp ngựa tôi lại, chúng nó có giỏi thì chúng nó cự với tôi.” Hòa-thượng lắc đầu nói không được, còn chúng tăng nghe mượn dắt, thì bỏ đi hết, không ai dám phụng mạng. Sầm-Bích thấy vậy mới tính hỏi thăm đường đặng đi một mình. Hòa-thượng ban đầu không chịu chỉ, chừng thấy Sầm-Bích nằng nằng quyết đòi cho được cặp ngựa mà thôi, túng thế phải chỉ biểu đi theo đường mòn trước chùa xuống tới chỗ có một hòn đá lớn, leo lên hòn ấy ngó ngay trên triền núi, hễ thấy có cái nhà nào thì nhà ấy là trại của anh em họ Võ.

Sầm-Bích nghe nói liền cầm đao ra đi. Song chừng ra khỏi chùa anh ta nghĩ lại mình theo phò Thái-tử, cái mạng Thái-tử mình phải lo bảo toàn, nay mình ra tranh đấu với bọn ăn cướp mình xét tài lược của mình thì chẳng lo thua chúng nó, mà dầu mình có dở thì mình chết nghĩ cũng chẳng tiếc gì. Song chết rồi còn ai phò hộ Thái-tử?

Sầm-Bích nghĩ tới đó thì giựt mình, khi nãy trong lòng nóng nảy bao nhiêu, bây giờ trong lòng lạnh lẽo bấy nhiêu, anh ta đứng dụ-dự muốn trở vào chùa, nhưng mà lại nghĩ nếu không đánh bắt bọn ăn cướp nầy thì ngựa đâu mình đi rồi lại muốn tìm tận nơi mà bắt cặp ngựa lại. Sầm-Bích còn đương lưỡng lự bỗng thấy có một tên đạo nhỏ ở trong chùa chạy ra mà nói rằng: “Tiểu quan nhơn thức dậy, nghe nói đại quan nhơn đi đánh ăn cướp mà giựt ngựa lại thì kinh hãi, nên sai tiểu-tăng chạy theo mời đại quan nhơn trở lại lập tức”. Sầm-Bích nghe nói lật đật trở vào chùa. Hòa-thượng theo khuyên giải nữa, mà Xương-Cấp cũng cản trở, nên Sầm-Bích bỏ không nói tới việc đi đánh anh em họ Võ nữa.

Tuy vậy mà Sầm-Bích không vui, cứ nằm gát tay qua trán mà tính hoài, cách một hồi anh ta ngồi dậy hỏi thăm đường xuống làng Thường-Phú. Hòa-thượng không hiểu ý Sầm-Bích tính mưu gì, nên cứ chỉ đường rõ ràng.

Mặt trời vừa xế bóng, Sầm-Bích kề miệng nói nhỏ với Thái-tử rồi hai người đứng dậy tạ ơn Hòa-thượng mà lên đường. Hòa-thượng đưa ra tới cửa chùa rồi hai đàng mới từ biệt.

Sầm-Bích với Thái-tử đi bộ, nhắm chừng đường của Hòa-thượng chỉ đó mà đi, lần lần xuống làng Thường-Phú, đi đến tối mới mò tới Thường-Phú, Sầm-Bích hỏi thăm nhà Lữ-hà-Mai mà tới.

Khi bước vào gần tới cửa, thấy nhà lá ba căn xịch-xạt, ngoài sân có buộc một đôi trâu, trong nhà đèn đuốc leo lét, lại nghe có tiếng khóc rỉ-rả. Sầm-Bích kêu hỏi có ai trong nhà xin mở cửa. Chừng cửa mở rồi, Sầm-Bích vô trước thấy có một người độ chừng 50 tuổi, râu đen, vóc lớn, da nám, trán cao, đương đứng tại cửa, cặp mắt còn ướt rượi. Sầm-Bích liệu người ấy chắc là Lữ-hà-Mai, bèn cung tay thi lễ và nói rằng: “Thưa ông, anh em tôi là khách phương xa đi lỡ đường, nên ghé đây xin ông làm ơn cho tá túc đỡ một đêm rồi rạng ngày anh em tôi sẽ dời gót.”

Người trong nhà ấy thiệt quả là Lữ-hà-Mai, xem thấy Sầm-Bích tướng mạo đường đường, oai nghi lẫm lẫm, lại có đeo gươm trong lưng, còn Xương-Cấp đứng sau, môi son mắt phụng, y-phục đoan trang, không biết là ai, trong lòng sợ-sệt, song cũng gượng mà đáp rằng: “Thưa nhị vị quí quan, nhà tôi nghèo hèn sợ không có chỗ xứng đáng mà tiếp quí quan, đã vậy mà nhà tôi đương có việc buồn nên sợ mắc bối rối thất lễ cùng quí quan chăng?”

Sầm-Bích cười mà nói rằng: “Xin ông chớ lo, ơn ông cho tá túc giá đáng ngàn vàng, anh em tôi đâu dám trách ông mà sợ.” Lữ-hà-Mai mới mời hai người vào nhà rồi mời ngồi. Thái-tử không quen đi bộ, nên đi ba bốn dậm đường thì mệt mỏi quá, bỡi vậy ngồi nghỉ không nói chi hết. Sầm-Bích ngó Lữ-hà-Mai rồi hỏi rằng: “Hồi nãy ông nói nhà ông đương có việc buồn, thế thì anh em tôi đến làm khách chắc nhọc lòng ông lắm? Thưa ông, ơn ông cho tá-túc, ơn ấy đã trọng rồi. Vậy nếu ông có việc chi xin ông tự tiện, chẳng cần phải nhọc lòng với anh em tôi.”

Hà-Mai nghe nói thì thở dài mà đáp rằng:

- Thưa ngài, nhà tôi có viêc buồn song sự buồn ấy không phải ở tại nhà, bởi vậy lòng tôi lo mà thôi, chớ thân tôi không có bận chi hết.

- Xin lỗi ông, chẳng hay ông cho tôi biết việc buồn ấy có đặng chăng?

- Thưa ngài, sự nầy chẳng có chi bí-mật mà phải giấu giếm, số là nhà tôi có một đứa con gái tên là Kiên-Trinh, năm nay 17 tuổi, hôm tháng trước nó mang bịnh nặng tôi có cầu khẩn phật cho nó qua khỏi tai-ương, chớ tôi góa vợ nhờ có chút con hủ-hỉ, nếu chẳng may con tôi lìa trần thì chắc là tôi sầu não làm ăn không được, may con tôi lành bịnh, nên ngày hôm qua tôi dắt nó lên chùa Linh-sơn-tự cho nó niệm hương, nào dè chừng ra về rủi gặp ăn cướp đánh giựt con tôi đem lên núi rồi biểu tôi đem đủ 30 lượng bạc lên nó mới cho chuộc. Phận tôi nghèo nàn đâu có đến số bạc ấy, tôi có một con ngựa ăn cướp đã giựt rồi, tôi còn một đôi trâu một sở ruộng với căn nhà nầy; hồi sớm mai tôi cậy thằng em đi kiếm nơi mà bán, nó đi tới chừng nầy chưa về, không biết nó bán được hay không, mà dầu họ mua cũng không đủ số 30 lượng, chắc là con tôi phải chết.

Hà-Mai nói tới đó rồi ngồi ôm mặt mà khóc. Xương-Cấp đương nằm mà nghỉ, bỗng nghe tình trạng thê thảm như vậy, thì lồm cồm ngồi dậy nói nhỏ với Sầm-bích rằng: “Khi tỵ nạn ta có đem hờ theo vài chục lượng bạc để hộ thân. Vậy tướng quân hãy lấy mà cho ông già ấy đặng ổng chuộc con ổng, kẻo ổng khóc hoài tội nghiệp quá”. Xương-Cấp vừa thò tay vào lưng mà móc bạc, Sầm-Bích liền cản và nói nhỏ lại rằng: “Xin Điện-hạ cứ nằm đó mà nghỉ, để mặc tôi liệu lượng”.

Sầm-Bích dây lại nói với Hà-Mai rằng: “Thưa ông hồi sớm mai hai anh em tôi đi ngang qua núi Linh-sơn nghe nói có một người con gái bị ăn cướp bắt, không dè người ấy là con của ông. Vả lại anh em tôi là người đi lỡ đường, may đã tới đây, vậy thì ông đừng khóc lóc nữa, để anh em tôi làm ơn cứu giùm cho.” Hà-Mai nghe nói hết sức mừng rỡ liền lau nước mắt mà hỏi rằng:

- Ngài làm sao mà cứu?

- Tôi có bạc, nếu ông muốn chuộc lịnh ái thì tôi giúp cho ông ít nhiều được.

- Nếu hai người hảo-ý khứng giúp đặng tôi chuộc con tôi, thì ơn ấy sánh tày non biển. Cha chả! Mà tôi không quen biết với hai ngài, ngày sau tôi biết làm sao mà đáp nghĩa.

- Không, hễ làm nghĩa thì trông gì người trả. Nhưng mà ông đừng mừng vội, để tôi nói hết cho ông nghe. Ăn cướp mà bắt người cho chuộc thì chắc không phải là tầm thường. Nếu nay ông đem tiền mà chuộc lịnh ái, nó ăn quen rồi sau nó sẽ bắt tới người khác nữa, thì chắc lương dân ở xứ nầy khốn khổ lắm. Vậy sao ông không đến quan mà báo xin quân lính lên đánh bắt mà trị tội một lần cho tuyệt hậu hoạn?

- Ngài ôi! Tôi đâu dám đi báo quan, bởi vì hễ đi báo chúng nó hay được thì chúng nó kéo xuống đốt hết cả làng mà trả thù, chẳng những là hại tôi mà thôi, mà lại hại luôn tới người ta nữa.

- Ông nói tôi nghe tôi giận quá! Ông đi báo quan đi, có tôi đây chúng nó không dám làm hại ông đâu mà sợ.

- Không được ngài ôi! Dầu có đi báo quan, quan cũng không dám lên mà bắt chúng nó.

- Hứ! sợ nỗi gì?

- Chúng nó giỏi lắm.

- Ông nói tức tôi quá! Vậy thì sáng mai ông cho người theo chỉ đường đặng tôi bắt hết chúng nó cho ông coi.

- Hai anh em họ Võ giỏi lắm ngài ôi!

- Đã có ai đánh thử mà sao ông biết chúng nó giỏi. Để tôi đánh thử một lần cho ông coi. Xin ông đừng buồn nửa, tôi hẹn chắc với ông rằng chiều mai tôi sẽ đem lịnh-ái về đây cho ông.

Khi Sầm-Bích mới vào nhà, Hà-Mai xem bộ tướng hùng dõng thì trong lòng đã kiên-nể rồi, đến chừng nghe nói mấy lời khẳng-khái như vậy thì hết sức kính phục, lật đật hỏi thăm quê quán tánh danh. Sầm-Bích nói dối rằng: “Tôi tên là Hồng-Dực còn em tôi tên là Hồng-Phi, anh em gốc ở Phong-châu, cha mẹ khuất sớm, nên dẫn nhau đi du học”.

Hà-Mai tin như lời, không thèm hỏi chi nữa, lật đật kêu con nhỏ ở, tên là Lý-Hạnh rồi hối làm thịt gà dọn cơm mà đãi khách. Xương-Cấp với Sầm-Bích đương ngồi ăn cơm, thì Lữ-hà-Liễu là em Hà-Mai, đi kiếm người bán nhà bán đất không được trở về mặt mày buồn xo, bước vào thấy khách lạ chưng hửng. Hà-Mai chỉ Sầm-Bích mà nói với em rằng: “Quí quan đây tính sáng mai lên Linh-Sơn bắt hết bọn ăn cướp và cứu con Kiên-Trinh đem về; vậy mai em theo mà chỉ đường được hay không?”

Hà-Liễu nghe nói giựt mình, đứng ngó Sầm-Bích một hồi rồi đáp rằng: “Nếu quí khách dám lên mà bắt bọn ấy, em theo chỉ đường có lẽ nào lại không dám?” Hà-Mai lấy làm mừng. Khách ăn cơm rồi thì ngủ liền, coi không có lòng lo sợ chi hết, duy hai anh em chủ nhà nửa mừng nửa sợ nên thao thức hoài ngủ không được.

Đến khuya Xương Cấp thức dậy không thấy hai anh em chủ nhà bèn kêu Sầm-Bích mà nói nhỏ rằng: “Ta nghe hai anh em họ Võ tài lực phi phàm, tướng quân tính đi đánh bọn nó, ta lấy làm lo sợ quá. Thoảng như tướng-quân chẳng may bị bon nó bắt thì ta còn ai mà nương dựa” Sầm-Bích đáp rằng: “Xin Điên-hạ chớ lo, không hại gì đâu mà sợ. Vả mấy làng ở chung quanh núi Linh-Sơn bị anh em họ Võ nhiễu hại nên ai cũng đều có lòng oán hận. Nếu tôi trừ được đảng cường-khấu nầy thì chắc là nhơn dân kính trọng tôi lắm. Lúc nầy mình không có chỗ dung thân, vậy nên tôi tính thi-ân với dân xã đặng họ phục tùng mình, rồi tôi kiếm chỗ để điện-hạ ở cho yên đặng tôi có đi các trấn mà cầu binh dẹp loạn. Nói cùng mà nghe ví tôi chẳng may mà bị cường-khấu giết đi nữa, thì dân xã lại còn cám nghĩa hơn nữa, lại còn trọng điện-hạ hơn nữa. Ở đời duy có cái nghĩa là quí hơn hết. Ví dầu tôi chết mà mua được cái nghĩa cho điện-hạ, thì tôi chẳng hề tiếc thân chút nào; chớ sống mà theo lo cho điện-hạ ăn no ngủ ấm, cách phò tá ấy là cách của đàn bà, không phải là cách cần-vương của kẻ anh-hùng nghĩa sĩ”.

Xương-Cấp nghe mấy lời cảm động bèn ôm Sầm-Bích khóc mà nói rằng: “Ta nhờ gặp hoạn nạn mới rõ được lòng người. Nếu bá quan trong triều mà được như tướng quân thì thân ta đâu đến nỗi nầy?” Sầm-Bích không nói đến việc ấy nữa, lại dặn Thái-tử phải cẩn thận, xưng nhau bằng anh em đặng cho thiên hạ khỏi nghi.

Sáng ngày Sầm-Bích xin Hà-Mai cho gởi em là Xương-Cấp ở lại nhà, bởi vì em là văn-sĩ nên không thể dắt đến hổ huyệt được. Hà-Mai lấy làm vui mà đáp rằng: “Quí quan giúp cứu con tôi, ơn ấy tôi coi như trời biển. Xin quí quan để tiểu quan nhơn ở lại nhà, có tôi phục sự, không sao đâu mà ngại. Nhưng mà xin quí quan để cho tôi tỏ một đều; đêm nay tôi suy nghĩ lại, tôi coi quí quan đi một mình bất tiện lắm. Hai anh em họ Võ tài lực cao cường, mấy làng ở đây ai ai cũng đều sợ, nếu để quí quan đi một mình biết có hại chi không, bởi tôi nghĩ như vậy nên hồi khuya tôi đã sai thằng em tôi qui-tụ hết những dân tráng kiện ở trong làng đặng họ theo tiếp với quí quan, vậy xin quí quan chờ dân tựu tới rồi sẽ đi với nhau một lượt.

Ý Sầm-Bích không cần dân phải đi theo, song chủ nhà cứ nói hoài mà Xương-Cấp cũng nói vô, nên bất đắc dĩ phải chịu. Lúc mặt trời mọc, dân tráng kiện ở trong làng tụ tới gần được 150 người. Hà-Mai bèn tỏ sự Sầm-Bích quyết lên đánh bọn cường khấu ở núi Linh-sơn mà giải cứu con mình và cậy dân đi theo tiêp sức. Dân nghe nói đi đánh ăn cướp ở Linh-sơn thì co đầu rút cổ, phần nhiều không dám phụng mạng, duy chỉ có 6 người bộ tướng vậm vỡ tình nguyện đi theo. Sầm-Bích thấy nhơn dân nhút nhát thì tức cười day lại nói với 6 người chịu đi rằng: “Mấy anh em nghe nói ăn cướp giỏi lắm, mà chưa biết sức nó giỏi như thế nào. Vậy đi đánh thử một lần cho biết rồi sẽ sợ, chớ chưa thử sức mà sợ nỗi gì?”

Hà-Mai mời 6 người ấy vào nhà dọn cơm mà đãi rồi kẻ cầm roi trường, người cầm mác thông, đi với Sầm-Bích và Hà-Liễu mà lên Linh-Sơn.

HỒI THỨ MƯỜI TÁM

------------

Kiên-Trinh định kế hại thù nhơn,

Sầm-Bích trổ tài phá sơn trại.

Ai đọc truyện đến đây thấy Sầm-Bích dắt có sáu bảy tên dân làng đi đánh cường khấu Linh-Sơn, là bọn mấy làng ở gần nghe danh thảy đều khủng khiếp, thì cũng nóng nảy muốn biết coi Sầm-Bích đánh hơn hay thua. Nhưng mà Lữ-kiên-Trinh là phận gái liễu bồ, bị cường đạo bắt đã hai ngày rồi, không biết tánh mạng thể nào, nên tưởng phải cần nói trước.

Kiên-Trinh mới 17 tuổi, vì sanh trong nhà dân giả, mà lại vì mồ côi mẹ sớm, phải lo giúp cha manh áo nồi cơm nên không nấu sử sôi kinh, không biết câu vịnh giọng đờn như con gái mấy nhà sang trọng. Tuy vậy mà trời đã phú cho Kiên-Trinh tánh thông minh, tình thuần hậu, lời dịu mềm ngon ngọt, da trong bóng trắng tươi, môi đỏ như thoa son, răng dày như hột bấp, mày cong vòng nguyệt, mắt dợn thu ba, tướng đi dịu hơn liễu buông mành, dạng ngồi đẹp hơn hoa đơm nhụy. Người như vậy tánh tình lại như vậy, thì tự nhiên ai cũng yêu, ai cũng mến, ai cũng gấm-ghé, ai cũng trầm trồ. Không phải Kiên-Trinh ỷ sắc của mình, mà không ghé mắt dòm bọn nam nhi trong làng, nhưng vì cô ta thương cha chan chứa đầy lòng, nên không chỗ mà cho tình nào lọt vào được nữa.

Trong làng Thường-Thạnh, ở cách làng Thường-Phú chừng dài dậm, có một người tên là Trần-cao-Phi, tuổi gần bốn mươi, nhà giàu lớn, kết duyên cùng Trương-thị đã gần mười lăm năm mà không có con. Cao-Phi nghĩ tương-lai thì lấy làm buồn, nên tính nạp thiếp đặng may có chút con kế hậu. Mai mối dắt đi cùng mấy làng ở gần, coi đến năm bảy chỗ mà Cao-Phi chẳng đành chỗ nào hết.

Đến làng Thường-phú nghe nói con gái họ Lữ sắc xinh nết tốt thì lén rình mà coi mắt. Cao-Phi vừa ngó thấy thì đành liền, về nhà đêm thốn-thức, ngày ai-hoài, quyết cưới cho được Lữ-kiên-Trinh về làm thiếp, dầu tốn của hao công bao nhiêu cũng chẳng nệ. Nào dè mai mối đến nói đã hết lời mà Hà-Mai cũng không chịu gả, Cao-Phi muốn lấy của chóa mắt người, nên xúi mai dong nói với Hà-Mai rằng nếu chịu gả Kiên-Trinh, dầu muốn đòi tiền bạc bao nhiêu cũng được hết. Hà-Mai nổi giận đáp rằng: “Ta tuy nghèo, song ta trọng nhơn nghĩa chớ kể gì bạc tiền. Đã biết Cao-Phi giàu hơn ta, nhưng mà nó tính lấy của mà dụ ta, thì đủ biết bụng nó không có chút nhơn nghĩa. Ta nhắn lời với nó rằng đừng mong cưới con ta thất công, bởi vì phụng còi lông cũng là phụng, còn gà dầu tốt mả cũng là gà, phụng đâu đành đứng lộn với gà mà mong mỏi”. Mai-nhơn về nói lại, Cao-Phi nổi giận nên ngày đêm lo mưu tính kế, quyết cưới cho được Kiên-Trinh, trước phỉ dạ ước mơ, sau rửa lời khinh bỉ. Hà-Mai chặt dạ, hễ ai nói tới việc gả Kiên-Trinh về làm thiếp cho nhà họ Trần thì rầy la, bởi vậy nên mai mối không ai dám nói nữa. Cao-Phi cùng kế mới tính lên bắt Kiên-Trinh đem đại về nhà, ví dầu Hà-Mai có đi thưa kiện, thì mình sẽ xuất tiền mà đối nại.

Cao-Phi tính như vậy nên bữa nọ giả dạng đi cúng chùa, lên núi Linh-sơn mưu với hai anh em họ Võ đặng bắt Kiên-Trinh, hứa rằng hễ bắt được giao cho mình sẽ thưởng công 15 lượng. Hai anh em họ Võ vừa sửa soạn lựa ngày xuống làng Thường-phú vây nhà họ Lữ mà bắt Kiên-Trinh, bỗng nghe lâu-la vào trại báo rằng: có Lữ-hà-Mai dắt con gái là Kiên-Trinh lên Linh-sơn-tự lạy Phật, người cỡi con ngựa đẹp lắm, nên xin chủ trại đón đường mà giựt.

Võ-Nhứt nghe báo lấy làm mừng rỡ liền sai em là Võ-Nhị dẫn ba tên lâu-la ra đón đường, đợi Hà-Mai trở về đánh bắt Kiên-Trinh và bắt con ngựa nữa. Hà-Mai vẫn biết ở Linh-sơn có cường-khấu, nhưng nghĩ vì mình đi ban ngày lại có hai người khiên kiệu, nên không lẽ ăn cướp dám phạm đến. Nào dè cha con vừa ra khỏi chùa thì bị bọn Võ-Nhị cản lại, bắt trói Kiên-Trinh và giựt luôn con ngựa; hai người khiên kiệu nghe tên Võ-Nhị thì kinh khủng, nên đâm đầu mà chạy. Hà-Mai cô-thế không dám chống cự, phải chạy theo lạy lục khóc lóc năn-nỉ xin tha con. Võ-Nhị thấy vậy tội nghiệp, lại nghĩ Cao-Phi hứa bắt được Kiên-Trinh mà giao thì anh ta thưởng có 15 lượng mà thôi nên biểu Hà-Mai như muốn chuộc con thì phải đem đủ 30 lượng mới cho chuộc, Hà-Mai năn-nỉ hết sức mà không được, nên phải khóc mà đi về.

Võ-Nhị dắt Kiên-Trinh lên núi, thấy Kiên-Trinh dung nhan tuấn tú, mặt kinh hãi xem lại càng thêm đẹp, tóc dã dượi lại càng thêm xinh, thì trong bụng khen thầm, rồi lại nghĩ rằng bắt được một nàng con gái đẹp như vầy, nếu đem mà giao cho Cao-Phi thì uổng lắm.

Khi vào tới trại, Võ-Nhứt mừng rỡ mà nói rằng: “Tài em thiệt giỏi! Khỏi thất công bao nhiêu mà có được 15 lượng bạc.”

Võ-Nhứt tính sai lâu la xuống làng Thường-thạnh báo tin cho Trần-cao-Phi và biểu đem đủ 15 lượng bạc lên mà rước Kiên-Trinh. Võ-Nhị cản lại rằng: “Thưa anh, em nay đã 25 tuổi rồi mà chưa có đôi có bạn, em bắt được nàng nầy dung nhan tuấn-tú, xưa nay chưa từng thấy con gái nào bằng. Vậy em xin anh để nàng kết duyên cùng em, đừng có giao cho Cao-Phi mà uổng.” Võ-Nhứt nghe nói chưng hửng, trợn mắt ngó em nói rằng: “Cha chả! Em tập tánh háo sắc rồi sao? Đừng có vậy, không nên đâu em. Anh thường nói với em hoài, vậy chớ em quên sao? Sắc đàn bà là giống độc ác hơn hết trong đời, xưa nay thiếu gì Vương-đế bị sắc mà mất nước, thiếu gì anh hùng bị sắc mà vong thân, thiếu gì quan trường bị sắc mà hư danh, thiếu gì dân giả bị sắc mà nát nghiệp, anh em mình chiếm núi nầy, mấy năm nay hùng-cứ, quan dân thảy đều sợ, không làm vua mà cũng đủ oai-quyền, vậy thì ta cứ giữ thói cũ mà an hưởng thanh nhàn, sao em lại còn muốn sanh lòng háo sắc? Đã biết nếu em muốn kết duyên cùng nàng ấy thì cũng chẳng khó gì, nhưng mà sắc đàn bà hay lụy anh hùng, nên anh e hễ em gần sắc rồi thì ắt tan tành cơ nghiệp”.

Võ-Nhị cười mà đáp rằng: “Tuy anh nói sắc hay hại người, song sắc cũng có ích cho người lắm chớ: xưa nay thiếu chi kẻ nhờ sắc mới tiêu sầu giải khổ, nhờ sắc mới phấn chí thỏa lòng, nhờ sắc mới biết mùi đời ngon ngọt, nhờ sắc mới giây dưa nòi giống. Sắc hại là tại mình mà sắc lợi cũng tại mình, chớ nào phải tại sắc hay sao?” Võ-Nhứt lắc đầu không chịu nghe. Võ-Nhị túng thế nói rằng: “Khi em bắt được nàng nầy thì cha nàng theo năn nỉ khóc lóc, em thấy vậy có biểu về đem 30 lượng bạc lên mà chuộc, người đã chịu rồi, vậy nên chờ người, vì anh giao cho Cao-Phi thì có 15 lượng mà thôi, còn cho chuộc thì lợi tới 30 lượng.”

Võ-Nhứt nghe nói cha Kiên-Trinh chịu chuộc 30 lượng số lợi bằng hai thì mừng thầm, nên không tính đi kêu Cao-Phi nữa. Võ-Nhị cứ dạy lâu-la an ủi nàng nọ, tính thầm trong bụng rằng: Hà-Mai tuy ở làng Thường-phú, song nhà anh ta không giàu, chắc là không thể có 30 lượng bạc được, mà hễ không có đủ số bạc ấy thì mình cầm nàng nọ ở đây hoài, rồi mình sẽ lập mưu mà giao duyên, chớ không đành để cho nàng về tay Cao-Phi.

Kiên-Trinh bị nhốt ở trong liêu, bữa ban đầu khóc hoài, lâu la bưng cơm nước vào khuyên dỗ hết sức, mà nàng không hiểu cường khấu toan tính việc chi, nên không thèm ăn uống chi hết. Qua bữa sau nghe lâu la nói rằng nàng ở tạm ít ngày đợi cha đem bạc lên chuộc, thì nàng bớt sợ, mới chịu ăn uống đặng sống mà chờ cha lên cứu.

Đến ngày thứ ba, Võ-Nhứt không thấy Hà-Mai đem bạc lên mà chuộc con, thì trong lòng nóng nảy, tính dắt vài tên lâu la xuống làng Thường-Thạnh kêu Cao-Phi, Võ-Nhị theo năn nỉ hết sức mà anh không chịu, nên bất đắt dĩ phải dằn lòng để cho anh đi.

Khi Võ-Nhứt cỡi ngựa xuống núi rồi, Võ-Nhị xốn-xang trong lòng chịu không được, nên đi ra đi vô hoài. Cách một hồi Võ-Nhị vào chỗ giam Kiên-Trinh đuổi hết lâu la ra ngoài rồi mở cửa nhẹ mà bước vào.

Kiên-Trinh từ khi bị bắt đem lên sơn-trại thì trong lòng đã tự quyết nếu cường khấu làm ngang đánh đổ danh tiết của nàng, thì nàng sẽ liều thác mà chống cự, chớ không chịu để cho nó làm đục gương trinh. Chừng nghe Võ-Nhị vào liêu dạy lâu la ra ngoài, thì nàng phát nghi, nên đứng ngó châm bẩm ra cửa, mà mặt mày đà biến sắc. Chẳng dè Võ-Nhị bước vào, mắt ngó Kiên-Trinh rất ôn hòa, mặt nhìn coi có sắc chẳng vui, lại đứng xa mà nói dịu dàng rằng: “Ta là tiểu chủ trại bắt nàng hôm nọ đây. Tuy vậy mà nàng đừng có sợ, vì ta chẳng có bụng nào mà làm hại nàng đâu. Ta thương nàng lắm, ba bữa rày ta ăn ngủ không được, nên nay ta đến đây mà phân đều hơn sự thiệt cho nàng nghe.”

Võ-Nhị nói tới đó rồi ngừng. Kiên-Trinh nghe lời êm ái thì bớt sợ nhưng mà cũng cứ chỉ ngó Võ-Nhị, lóng nghe coi nó muốn nói sự gì. Võ-Nhị tằng-hắng rồi nói rằng: “Thuở nay ta không thấy mặt nàng lần nào, bởi vậy ta bắt nàng là việc tình-cờ, chớ ta không cố-ý chăm nom mà bắt. Tuy vậy mà bắt đây cũng có duyên cớ, nàng có biết vì cớ nào mà ta bắt nàng hay không?”

Kiên-Trinh không hiểu nó muốn việc gì mà nói dông dài như vậy, trong lòng nửa lo nửa sợ, nên lắc đầu đáp rằng: “Không biết.”

Võ-Nhị nói tiếp rằng: “Số là có Trần-cao-Phi ở làng Thường-Thạnh, ta chẳng hiểu nó có thù oán chi với nàng mà hôm nọ nó lên đây cậy anh em ta bắt cho được nàng, hễ giao nàng cho nó thì nó thưởng 15 lượng bạc.”

Kiên-Trinh vừa nghe nói Cao-Phi muốn bắt thì nàng tức giận nên la lớn lên rằng: “Úy! Cha chả! Té ra tôi bị tay thằng khốn kiếp đó mà! Trời Phật ôi! Quân tiểu nhơn tàn nhẫn đến thế sao mà Phật Trời không hại nó, lại đành hại tôi như vậy!” Kiên-Trinh đứng khóc, nước mắt nước mũi chàm ngoàm.

Võ-Nhị thấy vậy liền khuyên rằng: “Xin nàng chớ sầu não, tuy là việc rủi của nàng, song có lẽ rủi mà may. Vậy để ta phân hết cho nàng nghe. Hôm nọ ta bắt nàng rồi, chẳng hiểu vì tại bà Nguyệt ông Tơ đã tiền định hay là vì tại nàng phương-phi cốt cách, dung mạo đoan trang làm cho ta phới dạ động tình, mà hổm nay ta hoài-vọng nàng luôn luôn, ngồi đâu cũng thấy mặt nàng, nằm đâu cũng thấy mặt nàng. Thiệt ta cũng muốn kết duyên cùng nàng hết sức, nếu ta cách mặt nàng thì chắc ta phải chết, chớ không thể sống được. Ngặt anh ta bình sanh không yêu đàn-bà, nên hổm nay theo ngăn cản hoài, không cho ta kết nghĩa giao duyên với nàng, cứ biểu để giao nàng cho Cao-Phi mà lấy 15 lượng bạc.”

Kiên-Trinh mới nghe Võ-Nhị muốn giao duyên thì sợ, chừng nghe Võ-Nhứt cản thì có ý mừng thầm. Nhưng mà nàng chưa kịp suy nghĩ thì Võ-Nhị nói tiếp rằng: “Bữa nay anh ta đã đi xuống Thường-Thạnh mà kêu Cao-Phi rồi. Vậy thì trưa chiều đây Cao-Phi sẽ lên mà bắt nàng. Ta vào đây trước là nói chuyện ấy cho nàng hay, sau hỏi thử nàng coi nàng liệu lẽ nào. Ta thương nàng lắm nên không nỡ ép nàng, nàng muốn lẽ nào thì liệu lấy. Nếu nàng khứng để cho Cao-Phi dắt nàng đi thì ta không cản, song ta buồn; còn như nàng không chịu về tay nó, thì ta nói thiệt, hễ ta còn sống thì không ai làm hại nàng được”.

Kiên-Trinh nghe đến đó, thì thất kinh nên ngồi xuống đất lạy mà nói rằng: “Thưa chủ-trại, làm phước cứu giùm tôi, đừng để cho thằng khốn nạn Cao-Phi nó bắt tôi tội nghiệp. Nếu chủ trại thả cho tôi về nhà thấy mặt cha tôi thì ơn chủ trại tôi coi như trời như biển”.

Võ-Nhị tưởng là Kiên-Trinh đã thuận ý mình, nên nhỏ nhẹ khuyên dỗ rằng: “Nếu vậy thì nàng đừng lo sợ nữa. Ta thề trên có trời, dưới có đất, dầu thiên tai vạn hiểm ta cũng kết duyên với nàng, chớ ta không để nàng về tay ai đâu mà sợ. Ví dầu Cao-Phi có đem đủ 15 lượng bạc lên đây mà bắt nàng, hễ nó dắt nàng xuống khỏi núi thì ta sẽ theo mà giựt lại”.

Kiên-Trinh lại càng kinh hãi hơn nữa, nghĩ thầm rằng theo lời Võ-Nhị mới nói đó thì thân nầy hễ khỏi tay kia chắc mắc tay nọ, nếu không chết thì không thể nào bảo toàn danh tiết được. Nghĩ như vậy nên ngồi ôm mặt mà khóc. Võ-Nhị bước lại gần lấy lời dịu ngọt mà khuyên giải, tưởng là lời dịu-ngọt mát bụng Kiên-Trinh, chớ không dè một lời nói là môt mủi tên phát ra đâm ngay vào ruột Kiên-Trinh, lời nói càng nhiều ruột càng đau-đớn.

Kiên-Trinh khóc một hồi rồi lại nghĩ rằng: thân nầy chết đã đành rồi, mà trước khi chết mình phải liều thế nào mà hại cho được kẻ thù rồi chết cũng ưng bụng. Kiên-Trinh đứng dậy lau nước mắt rồi nói với Võ-Nhị rằng: “Thưa chủ trại, thân hèn mọn mà chủ trại đem lòng thương tưởng, ơn ấy nặng nề không biết lấy chi mà đền đáp cho vừa. Ngặt vì Trần-cao-Phi là kẻ thù của nhà tôi, nó đã thề rằng nếu nó không bắt được tôi đem về nhà làm tôi mọi cho nó thì cũng giết tôi cho chết, nó mới vừa lòng; bởi vậy tôi e dầu bữa nay chủ trại không giao tôi cho nó thì ngày khác tôi cũng không khỏi tay nó được”.

Võ-Nhị vì yêu Kiên-Trinh nên kính trọng không dám cường-bức, lại lấy lời nhỏ nhẹ mà khuyến dụ. Chừng nghe Kiên-Trinh nói mấy lời thì thỏa lòng phỉ dạ, liền trợn mắt đáp rằng: “Nếu như vậy thì chừng nào nó lên đây ta sẽ giết nó mà rửa hờn cho nàng. Nàng để đó mặc ta.”

Kiên-Trinh mừng thầm, song bề ngoài thì ủ mặt thở ra mà nói tiếp: “Chủ-trại quyết kết duyên cùng tôi, mà theo lời chủ trại mới nói hồi nãy, thì anh của chủ trại không bằng lòng, tôi e nếu chủ trại cãi lời, dầu chủ trại không bị hại, chớ phận tôi đây chắc cũng là khó lắm.”

Võ-Nhị lắc đầu nói rằng: “Không hại chi đâu, nàng đừng lo. Ta kính nhường anh ta là vì ảnh là anh, chớ không phải ảnh tài hay sức hơn ta đâu. Nếu ảnh thuận thì thôi, bằng ảnh muốn làm dữ thì ta cũng không dung ảnh.”

Trong lúc Võ-Nhứt cỡi ngựa xuống núi, rồi Võ-Nhị vào liêu mà nói chuyện với Kiên-Trinh, thì Sầm-Bích, Hà-Liễu và sáu tên dân làng đã lên tới cửa chùa Linh-sơn-tự. Sầm-Bích bàn tính với người đi theo rằng ăn cướp thì đông nếu phải chống cự với chúng nó thì sáu, bảy người không đủ gì, mà lúc kéo nhau đi lên núi chúng có thấy rồi mai-phục chắc là khó lên được, chi bằng để anh ta lén lên một mình, thừa lúc chúng nó không phòng bị anh ta đi thẳng lên trại đánh phá thì có lẽ dễ hơn. Hà-Liễu với mấy người đi theo quyết sống thác với Sầm-Bích, nên không đành để Sầm-Bích đi một mình, cứ nài nỉ xin theo hoài, Sầm-Bích thấy vậy mới chịu cho theo.

Mặt trời đứng đầu, mà vì đường lên núi hai bên có cây giao nhánh nên đi mát mẻ lắm. Đường dọn sạch sẽ, tuy không lớn, song không dốc, bởi vậy ngựa lên xuống mới được. Mấy người lặng thinh mà đi, song mắt liếc dòm chừng hai bên luôn luôn, vì sợ lâu-la mai phục. Đi được một hồi lâu, bỗng thấy trước mặt có mấy trại tranh, cất cái day ngang cái day dọc. Sầm-Bích vừa muốn biểu mấy người đi theo vô bụi núp, để cho anh ta đi một mình chẳng dè có một tên lâu-la, nằm dựa hòn đá ngủ trưa, dòm thấy vùng đứng dậy hỏi rằng: “Mấy người đi đâu?”

Sầm-Bích đáp rằng: “Anh em tôi có việc cần kíp muốn nói với nhị vị chủ trại. Vậy xin cậu làm ơn dắt anh em tôi lên trại cho mau.” Tên lâu-la dòm thấy mỗi người đều cầm khí giới thì trong lòng sanh nghi, nhưng nghĩ vì thuỡ nay ai cũng sợ oai hai anh em họ Võ, chưa có ai dám đến trại mà đối địch, nên tên lâu la không nghi nữa, mà lại biểu phải đứng đó mà chờ, đợi lên báo cho chủ trại hay chừng nào có lịnh cho lên mới được lên. Sầm-Bích gặt đầu mà tên lâu la vừa xây lưng đi thì Sầm-Bích đi theo liền. Tên lâu la ơ hờ, cứ lầm lũi mà đi, không thèm ngó lại sau; chừng tới cửa trại nó mới hay bọn Sầm-Bích cũng tới một lượt, thì nó nổi giận mắng rằng: “Bây muốn chết hay sao? Ta đã biểu đứng dưới mà chờ sao lại theo lên đây?”

Có vài mươi tên lâu-la ở trong trại phía tay trái, nghe tiếng om-sòm, không biết việc gì, nên chạy ra đứng trước sân mà dòm. Sầm-Bích tỉnh táo như thường, không sợ sệt chi hết, bèn nói lớn lên rằng: “Chủ trại của bây đâu, biểu ra đây cho tao hỏi chuyện cho mau.”

Lúc ấy chánh là lúc Võ-Nhị vừa hứa với Kiên-Trinh sẽ giết Cao-Phi và đương hứa nếu anh trở hôn sẻ giết tới anh nữa. Võ-Nhị mới nói dứt lời, bỗng nghe trước trại có tiếng nói lớn tưởng là anh về nên lật đật chạy ra, chẳng dè ra tới cửa xem thấy Sầm-Bích cầm đao đứng trước, oai nghi lẫm liệt, sau lưng lại có sáu bảy người đều cầm khí giới, thì chưng hửng bèn ngó Sầm-Bích mà hỏi rằng: “Mi là ai? Đến đây có việc gì?”

Sầm-Bích hỏi lại rằng: “Phải mi là chủ trại hay không?” Võ-Nhị gặt đầu. Sầm-Bích mới bước tới và nói rằng: “Ta là Hồng-Dực, vì bây ỷ thế đã chận đường bắt con gái cũa lương dân, rồi cách ba bữa rày bây lại bắt trộm cặp ngựa của ta buộc trên chùa Linh-sơn-tự nữa, nên ta lên đây khuyên bây phải trả nàng con gái ấy lại cho người, và trả cặp ngựa lại cho ta thì ta dung cho bây, ví bằng bây cượng lý thì ta quyết chém đầu đốt trại bây hêt.”

Võ-Nhị nghe nói giận run, liền hô lớn lên rằng: “Đồ súc-sanh, dám đến đây lớn lối dữ à! Lâu-la, bây mau đập chết nó mà quăng xuống cho tao.” Lâu-la trong các trại dạ rân, rồi ào ra đứa cầm cây, đứa cầm mác, xốc lại đánh Sầm-Bích, còn Võ-Nhị thì đứng tại cửa trại mà đốc sức. Sầm-Bích vừa muốn nhảy tới chém Võ-Nhị, bỗng thấy mấy mươi lâu la xông đến, sợ Hà-Liễu và mấy tên dân làng bị hại, nên phải dừng bước lại mà chống cự với lâu la.

Vả Sầm-Bích là một vị võ-cử, năm canh tý (940) Ngô-vương mở hội thi mà kén chọn anh hùng hào kiệt, Hà-cảnh-Dực, Lâm-Hổ, Triệu-Hùng và Sầm-Bích vào ứng thí thì Sầm-Bích giựt giải nhứt, bởi vậy Ngô-vương thương tài, mới phong cho chức Tổng-binh và giao hai Hoàng-tử đặng luyện tập võ nghệ. Lâu la không dè, tưởng là một tên dân làng, không chút chi kiên sợ, áp vào đâm đánh. Sầm-Bích huơi đao như phụng múa, qua lại lẹ như hùm tràn, tên lâu-la nào lại gần đều đứt đầu hết thảy. Lâu-la kinh hãi quăn cây quăn giáo mà chạy. Mấy người đi theo Sầm-Bích thừa thế rượt theo đâm chém vở tan hết.

Võ-Nhị đứng trong cửa trại thấy Sầm-Bích chém chết lâu-la như chém chuối thì nổi giận, nên cầm siêu ra mà cự. Hai người mới tràn qua xoan lại vài hiệp, Võ-Nhị huơi siêu vớt Sầm-Bích, chẳng dè Sầm-Bích huơi đao đỡ vẹt lưỡi siêu rồi xốc tới chém Võ-Nhị. Võ-Nhị đưa cán siêu mà đỡ, bị Sầm-Bích chém mạnh quá nên cán siêu gảy làm hai khúc, Võ-Nhị thất sắc, lật đật chạy vào trại.

Sầm-Bích không hiểu có kế gì, nên không dám rượt theo. Anh ta đứng trước cửa trại kêu lớn lên rằng: “Mi giỏi thì ở đây đánh với ta, sao lại bỏ chạy đi?” Lúc ấy Hà-Liễu rượt lâu-la chạy xuống núi vừa trở lên tới sân, bỗng thấy Vỏ-Nhị nắm tay Kiên-Trinh chạy ra phía sau trại, vùng hô lên rằng: “Quân súc-sanh dắt cháu tôi chạy kia kìa!” Sầm-Bích xách đao rượt theo, thấy Võ-Nhị đương kéo xển Kiên-Trinh vẹt đường mà chạy, lật đật nhảy tới chém trúng cánh tay tả, Võ-Nhị liền buông Kiên-Trinh, nên Kiên-Trinh té ngửa la rằng: “Chết tôi rồi, trời ôi!” Sầm-Bích tưởng đao chém trúng Kiên-Trinh, lật đật quì xuống mà đỡ Kiên-Trinh, nhờ cơ hội ấy nên Võ-Nhị mới chun vào rừng mà chạy khỏi.

Hà-Liễu chạy tới đỡ cháu ngồi dậy, xét coi không có thương tích chi hết, song vì Kiên-Trinh một là kinh tâm, hai là bị té nên ngồi bất tỉnh nhơn sự, mồ-hôi ra như tấm. Hà-Liễu lo săn sóc cháu, còn Sầm-Bích coi dấu máu mà đi theo; đi được một khúc không thấy máu nửa, mà trên núi cây cao lá rậm không biết Võ-Nhị chạy ngả nào, nên phải dắt dân trở lại.

Kiên-Trinh đứng dậy thấy chú là Hà-Liễu thì chưng hửng. Hà-Liễu mới thuật sơ chuyện Sầm-Bích đánh cường khấu mà cứu cháu lại cho nó nghe. Kiên-Trinh ngó mấy người đứng xung quanh mình, biết mấy người ở trong làng hết thảy, duy thấy có một mình Sầm-Bích lạ mặt, định chắc người đó là ân-nhơn, nên cúi lạy mà thưa rằng: “Mấy bữa rày cháu đã quyết chết mà thôi, không trông mong còn thấy mặt cha, chú và bà con trong làng nữa. May nhờ ân-nhân cứu cháu thoát khỏi nạn nầy, nghĩ thiệt cũng như cháu đã chết rồi mà ân-nhân làm sống dậy. Cháu chẳng biết lấy chi mà đáp nghĩa với ân-nhân, nên cháu xin lạy đỡ ít lạy, rồi chừng nào về nhà cháu sẽ thưa với cha cháu tạ ơn cho xứng đáng”.

Sầm-Bích cười mà đáp rằng: “Tiểu-thơ hãy đứng dậy! Tiểu-thơ bộ yếu lắm nên phải ngồi cho khỏe, đừng nói chuyện nhơn nghĩa làm gì”. Kiên-Trinh ngồi trên hòn đá mà nghỉ một hồi; chừng thấy đã khỏe, Hà-Liễu mới hỏi thăm coi hổm nay ăn cướp bắt mà có đánh đập chi không. Kiên-Trinh thuật hết đầu đuôi mọi việc lại cho chú nghe, Hà-Liễu nghe cháu nói nó bị ăn cướp bắt đó là tại Trần-cao-Phi mướn, thì nổi giận nên hâm để về nhà rồi đi kiện Trần-cao-Phi. Còn Sầm-Bích nghe Kiên-Trinh nói chắc bề nào cũng phải chết, chớ không chịu để xủ tiết nhơ danh, nên tính kế giết Cao-Phi và giết luôn Võ-Nhứt rồi sẽ chết, thì khen rằng: “Con gái mà có trí lược như tiểu-thơ thiệt là khó kiếm lắm. Đã biết trọng chữ trinh hơn mạng sống, mà trước khi chết lại còn toan mưu mà hại kẻ thù, gái dường ấy dầu chết ngàn năm tiếng thơm cũng còn để lại”.

Sầm-Bích dắt hết trở vào trại, kiếm coi cặp ngựa của mình với con ngựa của Hà-Mai, ăn cướp nhốt chỗ nào mà bắt lại. Đi tới chuồng ngựa thấy còn có một con ngựa của Thái-tử và con ngựa của Hà-Mai mà thôi, còn ngựa của Sầm-Bích không có, nên ai cũng nghĩ ngựa ấy Võ-Nhứt cỡi đi rồi. Sầm-Bích biểu mấy người đi theo dắt hai con ngựa đi với Kiên-Trinh xuống núi, còn mình ở lại sau nổi lửa đốt cháy trại tiêu hết rồi mới chịu theo.

HỒI THỨ MƯỜI CHÍN

------------

Hụt thiếp Cao-Phi buồn lại hổ;

Dứt tình Xương-Cấp ngó lại đau.

Lối nửa chiều, mặt trời đã chen đầu núi, chim cò đã trở mỏ bay về rừng; gió phất phơ ngọn cỏ xanh dờn, nắng chấp-chóa nhành cây vàng cháy.

Võ-Nhứt dắt Trần-cao-Phi đi về Linh-sơn, hai người cỡi hai con ngựa đi trước, sau lưng lại có đem theo một cái kiệu hai người khiêng, đặng rước Kiên-Trinh. Võ-Nhứt đã lãnh 15 lượng bạc thưởng rồi, nên toại chí, không cần đi mau, còn Cao-Phi mừng vì ngọc đã gần về tay, trí mắc tính chuốt ngọc bẻ hoa, nên cũng không lật-đật.

Khi gần tới, Võ-Nhứt dòm lên núi thấy khói bay mấy ngọn, tưởng là trời chiều mây cuốn, nên không nghi ngại chút nào. Chừng bước lên triền núi, thấy một tên lâu-la đi cà-nhắc, Võ-Nhứt mới kêu mà hỏi rằng: “Mi đi đâu đây? Sao lại đi cà-nhắc như vậy?” Tên lâu-la day lại ngó thấy chủ trại, liền quì xuống và khóc và thưa rằng: “Đại Chủ-trại ôi! Nguy lắm! Nguy lắm!”

Võ-Nhứt kinh khủng liền hỏi rằng:

- Sao mà nguy?

- Thưa, đại chủ-trại vừa mới xuống khỏi núi, bỗng đâu có một thằng dữ tợn, trạc chừng 40 tuổi, xưng tên là Hồng-Dực, dắt năm sáu tên dân làng lên đánh phá trại. Anh em tôi chống cự với nó, bị nó giết chết gần vài mươi người, tiểu chủ-trại đánh cũng không lại nó, nên dắt nàng con gái mà chạy, chẳng dè nó rượt theo chém tiểu chủ-trại đứt gần lìa cánh tay tả.

- Té ra em ta chết rồi sao?

- Thưa chưa chết

- Vậy chớ bây giờ nó ở đâu?

- Tiểu chủ trại chạy ra phía sau mà trốn, anh em tôi mới kiếm được, nên đã khiêng trở về rồi. Ngặt mấy trại nó đã đốt cháy tiêu hết, nên không còn chỗ mà ở. Lâu-la chết gần 20 thây còn nằm đó; còn bị bịnh mười mấy đứa cũng nằm dựa gốc cây mà chịu. Tôi bị thương mà nhẹ, nên ráng xuống đây đón báo tin cho chủ trại hay.

Võ-Nhứt nghe nói sảng-sốt, nửa giận, nửa kinh, nên quất ngựa lên núi không thèm hỏi nữa, Cao-Phi đứng nán lại mà hỏi tên lâu la rằng: “Còn nàng con gái ấy có bị hại hay không vậy em?” Tên lâu-la đáp rằng: “Ôi! Cũng vì nàng đó nên mới hại đến nỗi nầy.”

- Sao vậy?

- Bắt bà con người ta, nên người ta tức giận mới lên đánh mà giựt lại chớ sao?

- Té ra nàng ấy không còn trên núi hay sao?

- Chúng nó dắt đi mất từ hồi trưa cho đến bây giờ, còn đâu mà hỏi.

Cao-Phi nghe mấy lời như sét đánh bên tai, các sự mơ ước đều tan như nước mù sương bị nắng dọi, các sự toan tính đều bay như khói rút lên trời, đứng chần ngần một hồi rồi tay vỗ bấp vế mà nói rằng: “Té ra mất 15 lượng bạc mà không đặng thấy mặt!”

Cao-Phi muốn trở về, song còn nghi tên lâu-la xảo trá, nên quất ngựa chạy theo Võ-Nhứt đặng lên trại coi tình hình thể nào.

Khi lên tới thì thấy mấy dãy trại thành mấy đống tro tàn, khói còn bay ngui-ngút. Thây lâu-la nằm trước sàn lểnh-nghểnh. Dựa mấy gốc cây lại nghe tiếng người bị bịnh rên la. Đã biết hễ làm dữ thì gặp dữ, nhưng mà người đạo đức ai thấy thảm trạng như vậy chắc phải quên tánh tàn bạo của lâu-la mà động lòng thương xót. Cao-Phi tuy không phải là người đạo đức, song thấy cảnh như vậy cũng quên nàng Kiên-Trinh, quên tiếc 15 lượng bạc, để leo xuống ngựa mà hỏi thăm coi Võ-Nhị nằm đâu.

Mấy tên lâu-la khỏi bị bịnh dắt Võ-Nhứt và Cao-Phi đi vòng ra phía sau; tới một tấm thạch bàn thấy Võ-Nhị nằm đó, mặt mày tái lét, cánh tay máu chảy dầm-dề, Võ-Nhứt liền quì xuống, hai tay ôm em và khóc và nói rằng: “Tại anh đi khỏi, nên em mới bị hại, anh nghĩ lại thiệt là anh quấy với em quá!”

Võ-Nhị giở tay mặt xô Võ-Nhứt ra rồi nói rằng: “Lỗi nầy tại em, chớ không phải tại anh. Tại em háo sắc không nghe lời anh, mà lại còn có bụng bất nghĩa nữa, nên em mới đến nỗi nầy. Vậy xin anh chớ buồn. Em chết cũng đáng tội em lắm”.

Cao-Phi nghe mấy lời lấy làm lạ nên bước tới đứng gần mà nghe rõ. Võ-Nhứt cũng không hiểu ý em là thể nào, song nghe nói thì động lòng, nên hét lớn lên rằng: “Ta thề cùng trời đất ta sẽ giết đứa chém em đây, mà báo thù cho em”. Võ-Nhị lúc ấy dòm thấy mặt Cao-Phi thì trợn mắt lấy tay mặt chỉ Cao-Phi mà nói rằng:

“Đứa thù của em là thằng Cao-Phi đây, chớ không ai đâu xa. Nếu anh giết nó thì dầu em chết cũng thỏa lòng”.

Võ-Nhứt chưng-hửng, đứng ngó em rồi ngó Cao-Phi trân-trân. Cao-Phi thất kinh, mặt mày tái lét, chơn run lập-cập. Võ-Nhị liền nạt lớn rằng: “Đồ khốn kiếp, mi phải tránh chỗ khác, đừng để ta thấy mặt nữa.” Võ-Nhị giận quá nên chỗ cánh tay đứt máu bực ra chảy có vòi, trong giây phút mắt mũi xanh dờn rồi tắt hơi. Võ-Nhứt thương em nên ôm thây mà khóc. Cao-Phi rón-rén nói rằng: “Tôi không có làm chi hết, không biết tại sao mà tiểu chủ trại phiền tôi.” Võ-Nhứt lắc đầu lặng thinh. Cao-phi từ giã lên ngựa đi về; hai đứa khiên kiệu chạy theo sau, Cao-Phi càng thấy buồn, buồn vì mất bạc mà không được gái xinh, lại còn mang tiếng oán.

Gần hết canh một, Cao-Phi về mới tới nhà. Cao-Phi kêu gia dịch ra mở cửa ngõ rồi cỡi ngựa đi thẳng vào sân, hai đứa khiêng kiệu cũng khiêng đi theo sau, Trương-thị, là vợ Cao-Phi, nghe chộn-rộn ngoài ngõ, lật đật chạy ra, có ý muốn xem coi Kiên-Trinh nhan sắc thể nào mà gần một năm trường chồng mình cứ ai-hoài ái-mộ, không đành nơi nào khác. Trương-thị cầm đèn ra tới sân, thấy chồng đương xuống ngựa, mà mặt mày buồn nghiến, không hiểu ý chồng thể nào; sợ chồng được vợ mới rồi thấy vợ cũ phát ghét, nên cười chúm chím và nói rằng: “Thưa lang-quân Lữ-tiểu-thơ đâu để cho em rước vào.”

Cao-Phi nói lớn lên rằng: “Không có Lữ tiểu-thơ nào hết! Đừng có làm rộn!”

Trương-thị chưng hửng, song sợ mích bụng chồng nên ráng hỏi nhỏ nhẻ rằng: “Thưa lang-quân, té ra bọn sơn-khấu nó nói gạt lang-quân đặng giựt 15 lượng bạc hay sao?”

Cao-Phi nghe mấy lời, nửa hổ thẹn, nửa tức giận, nên ngoe ngoảy bỏ đi vào nhà, và đi và nói rằng: “Để rồi đây nó sẽ coi tao.” Trương-thị cầm đèn đi theo sau, không hiểu chồng mình giận ai mà hăm-he như vậy, giận Lữ-tiểu-thơ hay giận Võ-chủ-trại? Nghĩ không ra mối mà không dám hỏi nữa, nên giả bộ không nghe, cứ chúm-chím cười mà vào nhà.

Ở đời có nhiều người thấy sự mừng đã đến gần trước mắt, mà rồi sự mừng ấy hóa ra sự buồn; còn có nhiều người thấy cảnh buồn đã vào nhà, nên đứng khóc ngồi than, mà rồi cảnh buồn ấy lại hóa ra hạnh phước. Người đã thấy vui mà buồn đây là Võ-nhứt với Cao-Phi. Còn người thấy buồn rồi vui đây là Hà-Mai với Xương-Cấp.

Khi Sầm-Bích dắt Hà-Liễu với 6 tên dân làng đi lên núi Linh-sơn rồi, thì trong làng Thường-Phú chẳng ai mà chẳng lo sợ, mà người lo nhiều hơn hết là Xương-Cấp với Hà-Mai, Xương-Cấp tuy đã được mười bảy mười tám tuổi rồi, nhưng mà bẩm chất nhu-nhược, nay ly cung tỵ-nạn, chỉ nhờ có một mình Sầm-Bích mà thôi; sanh mạng ở trong tay Sầm-Bích, ví như Sầm-Bích chết rồi thì một mình cảnh lạ bơ-vơ, biết cậy ai nâng đỡ. Còn Hà-Mai, nhà có một chút con gái, rủi bị cường khấu bắt mất, dây sầu quấn ruột; nay em là Hà-Liễu lại đi theo Sầm-Bích mà phá sơn-trại nữa; ví như thành công dắt được con về thì vui vẻ đã đành, còn ví như thất bại phải bỏ thây trên rừng thì mối sầu càng rối, biển thảm càng to, chắc là thân già phải chết theo con và em, chớ không thể nào sống được nữa.

Tuy lo sợ, hai người lo sợ thiệt; nhưng mà nhớ lời Sầm-Bích nói khẳng khái nên trông mong hai người cũng trông mong nhiều. Người trong làng tựu lại hồi sớm mai lần lần về hết, hẹn với nhau đến chiều sẽ trở lại hỏi thăm tin. Xương-Cấp với Hà-Mai nằm ngồi không yên, cứ thay phiên nhau ra đứng dựa cửa mà ngó chừng.

Đến trưa Xương-Cấp hỏi thăm Hà-Mai rằng: “Đường từ Linh-sơn xuống đây tôi có đi rồi nên tôi biết không xa. Song tôi đi bộ dở, đi một khúc phải ngồi nghỉ một hồi, nên không biết sao mà độ ngày giờ được. Còn như người tráng kiện họ và đi và về chừng bao lâu vậy lão ông?”

Hà-Mai biết ý Xương-Cấp trông lắm nên mới hỏi như vậy, bèn đáp rằng: “Mấy người đi hồi sớm mai đều tráng kiện hết thảy, nên tôi chắc họ và đi và đánh ăn cướp, và trở về có lâu lắm thì chừng nửa chiều sao họ cũng về tới.”

Xương-Cấp nghe nói liền đi lại ván nằm nghỉ không trông nữa. Hà-Mai bèn hỏi Xương-Cấp rằng : “Thưa quí khách, tôi thấy lịnh tôn-huynh có tánh nghĩa-dõng, nghe tôi có nạn thì bất bình nên tình nguyện lên đánh giết cường khấu mà bắt con tôi lại giùm cho tôi, thiệt là tôi cảm ân mến đức vô cùng. Nhưng mà tôi còn lo một đều, là không hiểu tài lực của lịnh tôn-huynh ra thế nào.” Xương-Cấp đáp rằng:” Tôi chẳng biết bọn sơn-khấu võ nghệ thể nào, chớ tài anh tôi thì tôi chắc nội trong nước mình chưa có ai sánh kịp.”

Hà-Mai nghe nói như vậy thì càng mừng nên hỏi thêm :

- Nếu lịnh tôn huynh tài cao như vậy thì chắc quí khách cũng chẳng kém bao nhiêu?

- Thưa lão ông, tôi có hai anh em mà tánh khí chẳng giống nhau, anh tôi thì học võ, còn tôi thì lo học văn; bởi vậy mấy năm nay hai anh em tôi đi du học, hễ gặp văn hay thì tôi hầu chuyện, còn gặp ai võ giỏi thì anh tôi đối đãi. Theo võ nghệ thì thiệt dầu người thường tôi cũng không dám cự.

- Có hai anh em mà mỗi người giỏi một nghề như vậy thì là quí quá!

Hai người nói chuyện với nhau đến nửa buổi chiều mà chưa thấy Sầm-Bích về, nên nóng nảy ra cửa dòm hoài. Trời tối lần lần, mặt trời đã chen đầu núi; hai người xốn-xang chịu không được, mà cũng quên ăn cơm, dắt nhau ra đứng đầu làng chờ. Ra đến nơi thì thấy người trong làng cũng đã tựu lại đó mà đợi; kẻ thì đứng dòm ngóng, người thì đi đón đường.

Sự về trễ đây là tại Kiên-Trinh không biết cỡi ngựa, mà đi bộ thì yếu đuối đi lâu mệt mỏi, nên đi một khúc phải nghỉ một hồi.

Trời thiệt tối rồi, mà không thấy tâm dạng chi hết; người trong làng kẻ thì bàn nỗi nầy, người luận thế nọ, duy có Hà-Mai không nói chi hết, song đứng ngó mà hai hàng nước mắt nhểu ròng ròng. Mỗi người còn đương hồi-hộp đợi trông, bỗng nghe văng vẳng có tiếng người nói chuyện.

Có người cất tiếng hỏi lớn rằng: “Ai đi đó? Phải là anh em đi đánh cướp về đó hay không?”

Ai nấy đều lẵng-lặng lóng nghe. Thiệt quả có tiếng đáp rằng: “Phải! Anh em tôi về đây. Có Lữ-tiểu-thơ về nữa.” Những người đứng trông, nghe nói thì chẳng xiết mừng rỡ, nên rập một tiếng mà la lớn rằng;

“Cha chả là may!” rồi kẻ nói người cười vang-vầy, không nghe rõ lời chi nữa.

Cách chẳng bao lâu có một người cỡi ngựa chạy tới, thấy thiên-hạ đứng tại đầu làng chật nức, liền gò cương nhảy xuống ngựa. Ai nấy áp lại mà nhìn thấy Sầm-Bích liền chấp tay cúi đầu vẹt ra hai bên, tỏ dấu kính-phục lắm, Hà-Mai với Xương-Cấp bước tới mừng rỡ, Sầm-Bích nói rằng: “Tôi chậm trễ, để cho bà con anh em trông đợi thiệt tôi lỗi quá.”

Hà-Mai đứng chần-ngần, vì mừng quá, vì cảm quá, vì phục quá, nên không biết nói lời chi mà tạ ơn. Lúc ấy Hà-Liễu, Kiên-Trinh với 6 tên dân làng lục thục đi tới nữa. Hà-Mai thấy con thì đứng khóc ròng, không nói chi được hết. Có một người hô lớn lên rằng: “Thôi, dắt nhau về Lữ-huynh rồi sẽ hỏi thăm công chuyện, chớ Hồng-quan-nhơn đã mệt mỏi, mình còn cầm để đứng đây hoài hay sao?” Rồi đó mới kéo nhau về nhà Lữ-hà-Mai, Sầm-Bích, Xương-Cấp, Hà-Mai và Kiên-Trinh đi trước, thiên-hạ theo sau lưng chật đường, nói nói cười cười, vui mừng ngợi khen chẳng xiết.

Vào nhà rồi mà cặp mắt của Hà-Mai hãy còn ướt rượt, song mắt thì rơi lụy mà mặt lại tươi cười. Những người đi đánh ăn cướp về và mấy ông kỳ-lão thì vào nhà, còn bao nhiêu dân làng thì đứng ngoài sân, chớ nhà nhỏ nếu vào hết thì không dủ chỗ ngồi. Hà-Mai lính-quýnh cậy người dọn cơm đặng cho mấy người mới về ăn đỡ dạ, kẻ thì bắt heo làm thịt đặng dọn tiệc ăn mừng. Hà-Mai lại biểu con bưng trầu ra rồi mới Sầm-Bích, Xương-Cấp và 6 tên dân có công ấy ngồi chung một ván đặng cho cha con lạy tạ ơn. Sầm-Bích ngăn cản không cho lạy. Xương-Cấp đứng dậy nói rằng: “Con nhà học trò hễ gặp việc bất bình ai cũng phải xướng ra gánh vác. Anh em tôi đến đây nghe nói tiểu-thơ bị cường khấu bắt thì đau đớn trong lòng mà lại thấy ông lão buồn rồi than khóc tức giận, nên anh tôi phải ra sức trợ nguy, sự ấy là bổn phận học trò, nếu ông lão nói ơn nghĩa thì ngại lòng anh em tôi lắm”.

Xương-Cấp nói dứt lời liếc thấy Kiên-Trinh đứng ngó mình trân trân, bốn con mắt vừa gặp nhau thì Kiên-Trinh liền cúi đầu ngó xuống đất, còn Xương-Cấp thì mặt biến sắc, bụng hồi hộp, nên cũng day qua chỗ khác.

Sầm-Bích biểu đem dẹp trầu rượu rồi thuật hết đầu đuôi sự mình đánh phá sơn trại và cứu Kiên-Trinh lại cho mọi người nghe. Kiên-Trinh cũng tiếp mà thuật những đều mình đã nghe đã thấy trong mấy ngày ở trên núi; thuật tới sự Cao-Phi mướn ăn cướp bắt thì mặt nàng có sắc giận, rồi thuật tới cách nàng lập mưu mà hại Cao-Phi và chủ trại thì nàng có sắc hổ ngươi.

Mấy ông kỳ-lão và nhơn-dân trong làng nghe rõ mọi việc thì ai cũng kính mến tài-lực của Sầm-Bích, ai cũng khen ngợi mưu kế của Kiên-Trinh và ai cũng khinh bỉ cái thói tiểu-nhơn của Cao-Phi. Hà-Liễu xúi anh hãy đến quan mà kiện Cao-Phi xin quan trừng trị nó đặng ngày sau nó không làm sự quấy như vậy nữa. Xương-Cấp can rằng: “Đứa tiểu nhơn dầu làm cách nào nó cũng không sửa tánh tiểu nhơn của nó được. Theo lời Tiểu-thơ nói thì Cao-Phi mướn ăn cướp đón đường bắt Tiểu-thơ, mà lời ấy là lời của ăn cướp nói với Tiểu-thơ chớ không có chứng nào khác. Nay mình chém chết lâu-la, thiêu hủy sơn trại, song mình không bắt một tên ăn cướp nào, ví như mình đi kiện quan đòi Cao-Phi đến, nó chối rằng không biết việc chi hết, rồi mình biết lấy ai mà làm chứng, ấy vậy tôi tưởng dầu đi kiện, quan cũng khó làm tội nó được.”

Hà-Mai nghe Xương-Cấp phân giải rõ ràng thì khen phải nên không tính việc đi kiện Cao-Phi nữa.

Trong đêm ấy rượu thịt bỉ-bàn, chén thù chén tạc, vui vẻ vô cùng. Đến khuya Lữ-hà-Mai với mấy ông kỳ-lão tỏ với Sầm-Bích và Xương-Cấp rằng: Sầm-Bích lên Linh-sơn cứu được Kiên-Trinh đem về, bao nhiêu đó cũng đủ gây thù với bọn cường-khấu rồi, huống chi giết gần 20 tên lâu-la, chém sả vai Võ-Nhị, thiêu hủy sơn trại, dường ấy thì cừu thù chắc không nhỏ, bọn ăn cướp ở Linh-sơn là bọn hung bạo, chẳng sớm thì muộn bề nào chúng nó cũng kéo nhau xuống đánh làng Thường-Phú mà báo cừu. Vậy nên dân làng đồng tình xin Sầm-Bích với Xương-Cấp ở luôn lại đó đặng bảo hộ lương dân cho khỏi bị quân bạo tàn nhiễu hại.

Hà-Mai lại nói tiếp thêm rằng: “Nếu nhị vị quí khách bằng lòng ở lại đây với tôi thì cha con tôi sẽ đi làm mà nuôi cho đến chừng nào già chết rồi mới thôi”.

Sầm-Bích cười mà đáp rằng: “Lão-ông có lòng thương tưởng anh em tôi như vậy thì tôi cảm tình vô cùng. Ngặt vì anh em tôi có việc phải vào Kinh nên ở chơi năm bảy ngày thì không hại gì, chớ còn ở lâu hơn nữa chắc là không được”.

Dân làng đồng rộ lên mà nói rằng: “Úy trời ôi! Nếu hai ngài đi rồi sơn-khấu xuống đây chúng nó đốt nhà cửa, bắt trâu bò, giựt con vợ của anh em tôi hết còn gì!”. Sầm-Bích ngó ngay mấy người mới nói đó rồi cười mà đáp rằng: “Dân tráng-kiện ở trong làng nầy kể gần một trăm rưỡi, còn bọn sơn-khấu chúng nó không đầy 50. Anh em đông bằng ba số của chúng nó mà anh em sợ chúng nó, như vậy không hổ thẹn hay sao? Bấy nay chúng nó ngang tàng là vì anh em trong làng không tương-thân tương-ái nhau, không đồng-tâm hiệp-lực nhau, chúng nó cướp giựt nhà nào thì nhà nấy chịu, mấy nhà khác không tiếp cứu. Nếu anh em kết làm đoàn thể, đặng tương y tương ỹ, thì tôi dám nói chắc không có bọn ăn cướp nào dám léo đến làng nầy đâu”.

Mấy ông kỳ-lão đáp rằng: “Quí khách phân như vậy thì phải lắm, ngặt dân trong làng không ai biết võ nghệ, còn sơn khấu thì chúng nó luyện tập đã giỏi, một đứa có sức đánh tới năm bảy người, bởi vậy dầu dân làng có thương nhau mà tiếp nhau đi nữa thì cự cũng không lại chúng nó. Vậy nếu quí khách muốn cho dân làng dám cự với sơn-khấu thì xin quí khách ở đây chơi rồi làm ơn dạy em cháu trong làng cho chúng nó biết võ-nghệ chút đỉnh. Quí khách mà có lòng như vậy thì ơn của quí khách dầu ngàn năm làng nầy cũng không quên được”.

Xương-Cấp ngó chừng coi Sầm-Bích trả lời thể nào. Sầm-Bích suy nhgĩ một hồi rồi lắc đầu đáp rằng: “Anh em tôi ở lâu không được”. Xương-Cấp nghe nói thì ngồi thở ra, sắc mặt không được vui.

Rượu trà chuyện vãn chơi đến gần sáng ai nấy mới chịu từ chủ nhà về nghỉ.

Qua ngày sau Xương-Cấp nằm dàu dàu hoài, ít hay nói chuyện. Hà-Mai muốn cầm Sầm-Bích với Xương-Cấp ở lại cho nhiều ngày bèn hỏi Sầm-Bích rằng: “Hồi hôm quí khách nói rằng quí khách có việc nên phải vào Kinh, chẳng biết việc ấy là việc gì; ví như tôi sai thằng em tôi nó đi thế cho quí khách được hay không?”.

Sầm-Bích đáp rằng: “Anh em tôi mồ côi, song có một người bà con đương làm quan tại triều. Cách mấy bữa rày tôi có gặp một người ở Kinh, tôi hỏi thăm thì họ nói lúc rày triều đình đương rối loạn, các quan đương chém giết nhau, tôi lấy làm lo sợ, nên tính vào Kinh dọ coi người bà con của tôi sống thác thể nào”.

- Tưởng là chuyện gì khó, chớ chuyện như vậy thì để tôi sai thằng em tôi nó đi thế cho quí khách cũng được mà.

- Không được đâu.

Hà-Mai nói hết sức mà Sầm-Bích cũng cứ đòi đi hoài, chớ không định ở, Hà-Mai nghĩ rằng con mình mà còn sống trở về nhà, cha con gặp nhau ấy là nhờ ơn của Sầm-Bích. Ơn ấy mình chưa trả được, mà nếu Sầm-Bích ra đi chắc là sơn-khấu xuống đánh bắt con mình nữa. Hà-Mai nghĩ tới sự đó thì đổ mồ-hôi trán.

Tối lại nằm tính tới nghĩ lui, tính đủ kế, nghĩ đủ điều, mà nhắm chẳng có mưu nào cho bằng mưu gả Kiên-Trinh, làm như vậy đã ơn trả nghĩa đền, mà lại cầm chơn Sầm-Bích ở lại được nữa. Ngặt không biết Sầm-Bích có vợ hay chưa? Cũng biết Sầm-Bích là người có tài, còn Kiên-Trinh là gái quê dốt, anh ta có đành kết tóc trăm năm con mình hay không? Lại cũng còn một nỗi nầy nữa, là Sầm-Bích đã trên 40 tuổi rồi, còn con mình mới 17 tuổi, không biết nó có ưng Sầm-Bích hay không? Tính mưu đó thì là hay, nhưng mà phải giải cho được ba điều nầy rồi thì mới thiết mưu đó được.

Sáng ngày Hà-Mai hỏi dọ, biết Sầm-Bích và Xương-Cấp hai người đều chưa có vợ thì mừng thầm. Đến trưa có một ông kỳ lão trong làng tên là Lý-Nhân đến mời Sầm-Bích và Xương-Cấp qua nhà ông chơi. Xương-Cấp buồn bực hoài nên ý không muốn đi, mà bởi vì Lý-Nhân theo năn nỉ, lại Sầm-Bích cũng khuyên dỗ, nên Xương-Cấp mới theo Sầm-Bích mà qua nhà Lý-Nhân.

Hai người dắt nhau đi rồi, Hà-Mai bèn tỏ sự mình muốn gả Kiên-Trinh cho Sầm-Bích, trước là đền ơn đáp nghĩa, sau là buộc cẳng níu lưng lại cho con nghe, và hỏi coi ý nó có đành hay chăng. Kiên-Trinh nghe cha nói thì biến sắc, ngồi lặng thinh một hồi lâu rồi mới đáp rằng: “Thưa cha, phận con là gái, sự gả lấy chồng là quyền của cha định, ví dầu cha gả con cho thằng đui hay là thằng điếc hoặc gả cho thằng điên hay thằng cùi, con cũng phải vâng lời con đâu dám cãi. Huống chi Hồng quí-khách là đứng anh hùng hào kiệt, lại có ơn cứu con khỏi nạn, có lẽ nào con lại chối từ. Nhưng mà con nghĩ vì cha sanh có một mình con, mẹ lại chẳng may khuất sớm, cha thì già yếu, nhà thì không giàu, hễ con lấy chồng thì phải theo chồng, mà theo chồng rồi thì ai hủ-hỉ với cha, khi cha ra ruộng ai coi sóc trong nhà, lúc cha ốm đau ai bưng cơm sắc thuốc. Vậy con xin cha chớ vội lo sự gả con lấy chồng, để con ở nhà mà nuôi dưỡng cha cho đến già đặng đền ơn cha sanh thành dưỡng dục”.

Hà-Mai nghe con nói như vậy thì biết ý nó không ưng Sầm-Bích, bởi vậy ngồi thở ra mà nói rằng: “Cha cũng thương con lắm, bấy nay nhờ có con hủ-hỉ nên cha mới vui lòng mà lo cày cuốc đặng có đủ cơm ăn với người ta. Nếu cha mà gả con lấy chồng thì cha cũng buồn. Nhưng mà theo thế thường hễ con trai lớn thì làm cha mẹ phải lo cưới vợ, con gái lớn thì làm cha mẹ phải lo gả lấy chồng; nếu cha thương con mà không định đôi bạn cho con, để con lỡ duyên của con đi, thì tội nghiệp phận con lắm. Con sợ hễ lấy chồng thì phải theo chồng mà bỏ cha. Cha tưởng sự ấy con chẳng cần phải lo, bởi vì cha nghe Hồng quí khách nói chàng mồ-côi nên nổi trôi du-học vậy thì dầu có cưới con chắc là chàng sẽ ở đây với cha, chớ có nhà cửa đâu mà dắt con về; mà chàng ở thì con cũng còn gần cha như thường, lại trong làng được nhờ chàng bảo hộ nữa”.

Kiên-Trinh cứ nói thương cha nên không đành lấy chồng, Hà-Mai cũng vì thương con không nở ép duyên, nên dụ dự rồi bỏ qua không tính tới sự gả con cho Sầm-Bích nữa.

Sầm-Bích thấy Hà-Mai và người trong làng quyến luyến quá, còn Xương-Cấp thì không tính đi đâu hết, nên Sầm-Bích dục-dặc ở chơi không đi gắp. Ở tại nhà Hà-Mai được 10 ngày, Sầm-Bích mới bàn với Xương-Cấp rằng nếu ở luôn tại đây thì là yên thân, chẳng lo chi nữa, song mình lánh nạn là có ý muốn báo-thù cho tiên-vương và thâu đoạt giang-san lại cho nhà Ngô, chớ không phải đi kiếm chỗ ở mà chơi. Sầm-Bích mới khuyên Xương-Cấp đi qua Đằng-châu đặng cầu Phạm-bạch Hổ hưng binh khôi phục.

Xương-Cấp nghe Sầm-Bích tính đi thì trong lòng không vui, song cũng không cản trở. Hà-Mai và dân trong làng nghe nói khách họ Hồng muốn đi thì theo năn nỉ khuyên ở lại. Sầm-Bích kiếm cớ nói rằng mình có việc riêng trọng-hệ nên không thể nào ở lâu nữa được.

Dân trong làng cầm hết sức mà không được, ông Lý-Nhân mới bày đậu tiền thiết một tiệc lớn mà tiễn-hành. Sầm-Bích và Xương-Cấp còn có một con ngựa mà thôi, nên Hà-Mai tặng thêm con ngựa của mình đặng cho hai người đủ ngựa mà đi.

Tiệc dọn tại nhà Hà-Mai. Hành-lý sửa soạn xong hết, hễ mãn tiệc thì hai người lên ngựa mà đi. Lúc nhập tiệc, dân trong làng ai cũng buồn. Sầm-Bích thấy người ta hậu tình quá nên cũng động lòng, còn Xương Cấp thì ngồi ngẩn ngơ không nói, không cười, không ăn, không uống.

Tiệc gần mãn, Hà-Mai dắt Kiên-Trinh ra lạy tạ ơn và từ biệt hai anh em họ Hồng. Kiên-Trinh chấp tay nói rằng: “Nay hai ân-nhơn lên đường, nên tiện thiếp xin lạy một lạy trước là tạ ơn cứu tử huờn sanh, sau nữa dưng chữ lộ đồ khương-kiện”.

Xương-Cấp nghe dứt lời liền té xỉu; Sầm-Bích ôm đỡ dậy thì mặt mũi xanh dờn, tay chơn lạnh ngắt. Những người trong tiệc thảy đều kinh tâm; còn Kiên-Trinh đứng ngó hai hàng nước mắt rưng rưng nhỏ giọt.

(Xem tiếp phần 2)

1 Ái-châu thành bây giờ thuộc trong tỉnh Thanh Hóa (Trung kỳ)

2 Đường-Lâm bây giờ thuộc tỉnh Sơn-Tây (Bắc Kỳ)

3 Bình-Kiều ở lối chung quanh thành Hà-nội bây giờ không chắc thuộc trong tỉnh nào.

4 Phiên-ngung bây giờ thuộc tỉnh Quãn-Đông (Trung-hoa)

5 Lục-châu gồm tỉnh Lạng Sơn và tỉnh Quảng Yên (Bắc kỳ)

6 Thành Đại-La bây giờ là Hà-nội (Bắc-kỳ).

7 Hoan-châu thuộc tỉnh Nghệ-An (Trung kỳ) bây giờ

8 Hoa-lư-động bây giờ thuộc huyện Gia-Viễn, tỉnh Ninh-Bình (Bắc kỳ).

9 Đằng-châu ở trong địa phận tỉnh Hưng-Yên (Bắc kỳ) bây giờ.

10 Quảng-châu với Tịnh-hải thuộc tỉnh Quảng-Đông bên Tàu bây giờ.

11 Thành Cổ-Loa thuộc huyện Đông-Anh, tỉnh Phúc-Yên

12 Bố-hải-khẩu thuộc tỉnh Thái-Bình.

13 Đằng-Châu thuộc tỉnh Hưng-Yên.

14 Tế-Giang thuộc huyện Văn-Giang, tỉnh Bắc-Ninh.

15 Tây-phù-liệt thuộc huyện Thanh-Trì, tỉnh Hà-Đông.

16 Siêu-Loại thuộc phủ Thuãn-Thành, tỉnh Bắc-Ninh.

17 Tiên-Du thuộc tỉnh Bắc-Ninh.

18 Đường-Lâm thuộc huyện Phúc-Thọ, tỉnh Sơn-Tây.

19 Tam-Đái thuộc phủ Vĩnh-Tường, tỉnh Vĩnh-Yên.

20 Ái-Châu thuộc tỉnh Thanh-Hóa.